Boeken waren alleen goed als Ko ze goed vond

Wie bij Ko van Leest een boek kocht, wist dat dat gepaard ging met een literaire discussie. Want Van Leest ver kocht geen boeken die hij zelf niet goed vond.

In Het Parool noemde acteur Huub Stapel het zijn favoriete speciaalzaak in Amsterdam. 'Ko van Leest van de gelijknamige boekhandel in de Banstraat verkoopt alleen de betere boeken. Zonder concessies aan commercie of wat dan ook.'

Als Ko van Leest een boek niet op voorraad had, zei hij niet 'die bestel ik wel, als u dat wilt'. Van Leest zei dat hij een veel beter boek wist en probeerde de klant te overtuigen die te kopen. Hij verkocht nu eenmaal geen boeken die hij zelf niet goed vond. Voor boeken die hij zelf niet waardeerde, moest de klant maar naar een andere winkel gaan.

Hij stond bekend als eigenzinnig. Klantvriendelijkheid was niet zijn beste eigenschap. Van Leest opende zijn boekenzaak in Amsterdam-Zuid pas na de lunch, omdat hij in de ochtend de uitgevers bezocht voor overleg en er toch weinig boekenkopers zouden komen. Maar als die dan wel in de loop van de middag in de zaak arriveerden, onder wie vele gerenommeerde schrijvers en bn'ers die in de buurt woonden, nam hij uitgebreid de tijd voor ze. Wie bij Ko van Leest een boek kocht, wist dat het gepaard zou gaan met een literaire discussie en eventueel ook een alcoholische versnapering. Een bezoek aan zijn zaak kostte al gauw een uur. Klanten moesten niet bij hem aankomen met goede recencies, literaire prijzen of toptien-noteringen. Boeken waren alleen goed als Ko ze goed vond.

Nogal wat mensen hadden drempelvrees om de zaak binnen te gaan. Maar dat maakte Van Leest niet uit. Hij had hogere doelen dan de omzet. Met zijn zaak wilde hij de literaire erfenis van de wereld veilig stellen. Van alle commerciële opsmuk in de branche moest hij niets weten. Op het jaarlijkse boekenbal liet hij zich na één bezoek niet meer zien. 'Daar ben ik een veel te serieuze boekverkoper voor.'

Van Leest, de laatste authentieke boekverkoper van het land, overleed 12 oktober op 89-jarige leeftijd. 'Hij was op', zegt zijn vriendin Karla Reiss.

Van Leest was een geboren Rotterdammer. Hij begon daar in 1946 als leerling bij de bekende boekenzaak van Bram van Witsen. Hier haalde hij zijn diploma als antiquaar, waarna hij in de jaren vijftig bij boekhandel Van Gelderen aan het Damrak in Amsterdam ging werken. 'Hij was iemand met vier linkerhanden. In militaire dienst moest hij als laatste oefenen op de schietbaan. Dan kon hij zijn maten tenminste niet raken', zegt Reiss.

Na enige tijd kreeg hij de kans te beginnen in de AKO aan de Reguliersbreestraat, waar hij als eerste in Nederland boeken en tijdschriften in kisten op de stoep uitstalde. In de jaren zestig kwamen Rob van Gennep en Johan Polak met het idee een Nieuwscentrum bij boekhandel Athenaeum aan het Spui te beginnen. Ko van Leest mocht er vorm aan gaan gegeven. Maar de samenwerking liep al snel spaak. In 1970 kon hij voor zichzelf beginnen aan de Banstraat bij het Concertgebouw: boekhandel Ko van Leest.

Hij ging boven de zaak wonen. Tot zijn 75ste jaar jogde hij vaak een rondje door het Vondelpark. Hij was ooit getrouwd, maar die vaste relatie duurde niet langer dan twee jaar. Sindsdien leefde hij solitair met boeken als zijn metgezel.

Stoppen kon hij niet. Toen hij ziek werd, was de zaak minder vaak open. Uiteindelijk moesten klanten zelfs aanbellen. Van Leest speelde nog een rol in Hans Hylkema's Athenaeum-jubileumdocumentaire De tuin en de wildernis, die eind september zijn première beleefde.

Zelf bleef hij bescheiden. Op de vraag wie in het literaire wereldje het meest werd overschat, antwoordde hij steevast: 'Ik.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden