Boeken om te lezen en te bevoelen

Het meest zinnenprikkelende en betoverende boek op de tentoonstelling van de 46 Best Verzorgde Boeken 2003 is onbetwistbaar Hotel New York, verschenen ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van het gelijknamige Rotterdamse hotel....

De gedichten, verhalen en foto's, verzameld door Maria Heiden en Andrea Piersma, rangschikten Karelse & den Besten tot een jubileumboek met kosmopolitische allure en ritmiek. Wie nog nooit een stap zette in het hotel, krijgt bij lezing van Hotel New York (helaas alleen aldaar te koop) voortdurend de aanvechting een kamer te boeken of aan te schuiven in het roezemoezige restaurant.

De jury bekroonde tevens Werktitel: Piet Gerards, grafisch ontwerper. Eerst maar even de minpuntjes: Gerards regisseerde en ontwierp het boek over zijn oeuvre tot in de puntjes zelf. Hij liet het verschijnen bij een uitgever die als een van zijn voornaamste opdrachtgevers geldt, en de gedegen maar weinig kritische hoofdtekstis van de hand van Ben van Melick, een oude kunstmakker uit het Limburgse. Een aanzienlijk kritischer tekst van een andere auteur werd eerder door Gerards afgewezen.

Tot zover de kritiek, maar de jury gaat nog een stapje verder: zij noemt de vormgeving (onder meer) een kopie van het enige jaren geleden verschenen Wim Crouwel. Mode en module, destijds ontworpen door Jaap van Triest en Karel Martens. Desondanks kon de jury van de Best Verzorgde Boeken niet om dit boek heen, juist vanwege de verregaande perfectie waarmee Gerards zijn werk vormgeeft; ook in Leipzig kenden de beoordeelaars van de Sche B aus aller Welt die Werktitel een eervolle vermelding toe.

Unaniem in haar lof was de jury over de prachtuitgave van de Verzamelde Gedichten van Paul Celan. Joost van de Woestijne gaf het gebonden boek een zwarte band, omvat door een stofomslag dat opzettelijk iets kleiner is gehouden waardoor het zwart van de boekband net zichtbaar blijft; de sombere maar vaak ontroerende gedichten hadden zich geen betere typograaf kunnen wensen. In Leipzig werd dit monumentale boek bekroond met een zilveren medaille waarmee het behoort tot de mooiste boeken die in 2003 in de beschaafde wereld zijn verschenen.

Bij uitzondering, en bedoeld om de kwakkelende grafische industrie een hart onder de riem te steken, mochten voor de jaarlijkse competitie dit keer uitsluitend in Nederland gedrukte boeken worden ingezonden. Het gebaar naar de drukkers reduceerde het aantal inzendingen met circa honderd tot in totaal 311 boeken waarvan er 46 werden bekroond. Medeoorzaak is de afgenomen boekenproduktie in het luxere segment; bedrijven en instituten stellen door de recessie minder fondsen beschikbaar voor prestigieuze uitgaven.Uit 10 projecten 1997-2002, een uitgave van ANA architecten, blijkt dat ook minder geld een subliem boek kan opleveren. Ontwerpster Sanne Dijkstra liet de pagina's eerst deels in offset bedrukken en voerde ze vervolgens door een printer voor het resterende drukwerk. Je moet goed kijken (en voelen!) om het verschil te ontdekken en het idee dat een printer geen kwaliteit kan leveren weet Dijkstra definitief te logenstraffen. De jury: 'Dankzij een zekere DDR-esthetiek is het boek van een geraffineerde soberheid, dus rijk!'

Van de boeken die, zowel naar vorm als inhoud, de waan van de dag ver voorbij zijn, verdienen er nog twee vermelding: Bram de Does. Letterontwerper & typograaf en Valentinus de gnosticus en zijn Evangelie der Waarheid, respectievelijk ontworpen door Marie-Cle Noordzij-Pulles en Chang Chi Lan-Ying. Beide uitgaven kenmerken zich door een dienstbare en lucide typografie die leidt tot een tijdloze schoonheid.

De tentoonstelling in de voorlopige locatie van het Stedelijk wijkt af van eerdere presentaties. De bekroonde ontwerpers kregen de gelegenheid om behalve hun best verzorgde boek nog een ander boek te exposeren. Velen deden dat en kozen een boek van eigen hand, van een bewonderde collega of een boek dat volgens hen ten onrechte ooit door de jury terzijde was gelegd. De bezoeker kan aldus zijn eigen lijst van Best Verzorgde Boeken samenstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden