Boeken geven kijkje achter de schermen van het politieke bedrijf

Hoe het CDA een Volvo moet worden en waarom het politieke debat hier niet bestaat.

Bas Heijne in Staat van Nederland: 'Wat hier debat genoemd wordt is vooral een eindeloze reeks zelfuitingen'Beeld Ivo van der Bent

Hoe maak je van een product een A-merk dat de juiste snaar bij de consument raakt? Dat is de vraag die partijen zich onvoldoende stellen. Volgens reclameman Marc Oosterhout is emotie veel belangrijker dan het programma: het gaat erom dat de kiezer zich met zijn partij identificeert, zoals de automobilist met zijn auto. In De kunst van het kiezen past hij zijn kennis op het terrein van branding toe op de belangrijkste zeven partijen.

Behaaglijk en betrouwbaar, dat is de associatie die het CDA moet nastreven om bij de kiezer als Volvo binnen te komen. Vaderlandsliefde is de emotie die bij de PVV hoort, wat Geert Wilders heel goed heeft begrepen. 'Het Hollandse gevoel wat we van Unox kennen', onderstreept Oosterhout. Merkwaardig is dat hij De kunst van het kiezen afsluit met een plan dat zijn eigen betoog onderuit haalt: het opgaan van de huidige partijen in vier nieuwe: een liberale partij, een solidariteitspartij, een conservatieve beweging en een partij voor patriottisme.

Econoom Wimar Bolhuis neemt in De rekenmeesters van de politiek de werkwijze van het Centraal Planbureau bij het doorrekenen van de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen onder de microscoop, al kon hij de net verschenen Keuzes in Kaart 2017-2021 van het CPB daar niet meer bij betrekken. 'Doorrekenen' blijkt een understatement. Het Centraal Planbureau bemoeit zich met de programma's van de partijen ver voordat ze zijn vastgesteld door de leden. Bovendien is er sprake van gedwongen winkelnering: de partijen die meedoen, moeten gebruikmaken van de rapportages van het CPB en de ambtelijke studiegroep begrotingsruimte.

Volgens Bolhuis is dat een goede zaak; politieke partijen beschikken niet over de expertise om de gevolgen van hun voornemens voor de schatkist, de werkgelegenheid, de inkomensongelijkheid en het milieu wetenschappelijk verantwoord in kaart te brengen. Bolhuis, zelf werkzaam bij het ministerie van Sociale Zaken, zit er niet mee dat ambtenaren gedurende het hele traject vanaf het schrijven van de programma's tot en met het vaststellen van het regeerakkoord de handen van de politici stevig vasthouden. De rekenmeesters van de politiek biedt een waardevolle blik achter de schermen van de nationale beleidsvorming, maar de auteur neemt iets te weinig afstand van zijn onderwerp.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De kunst van het kiezen - Lias; 336 pagina's; euro 19.95 / De rekenmeesters van de politiek - Van Gennep; 224 pagina's; euro 19.90 / Staat van Nederland - Prometheus; 84 pagina's; euro 7,99.

Het typeren van zoiets vluchtigs als de kwaliteit van het nationale debat lijkt een hachelijke zaak, maar essayist en NRC-columnist Bas Heijne draait er zijn hand niet voor om. Zijn pleidooi Staat van Nederland is een pareltje in de zee van geschriften die de woelige tijdgeest in woorden proberen te vangen. 'Wat hier debat genoemd wordt is vooral een eindeloze reeks zelfuitingen (...) Zelden of nooit ben je getuige van een uitwisseling van argumenten, het aftasten van de positie van de ander. Het gaat om jouw opvatting, punt, mening, oprisping, die van een ander laat je ongehoord en ongelezen aan je voorbijgaan, of gebruik je alleen om hem of haar een lesje te leren'.

Heijne laat zich inspireren door de historicus Johan Huizinga, die in Homo ludens het gebrek aan volwassenheid en interesse in andermans opvattingen anno 1938 omschreef als 'puerilisme' oftewel 'de maatstaven van den knapenleeftijd'. Heijne citeert de oude meester: 'Onder de term puerilisme kan men begrijpen het ontbreken van gevoel voor humor, het warmlopen op een woord, de verregaande onverdraagzaamheid tegenover niet-groepsgenoten, de mateloze overdrijving in lof en blaam, de toegankelijkheid voor elke illusie die de eigenliefde vleit'. Commentaar van Heijne: 'Het 'warmlopen' op een woord (Gutmensch, elite, racist, tokkie, dino, grachtengordel, theedrinker, vul het zelf maar aan), de honende verbetenheid waarmee de tegenstander tot een karikatuur wordt gemaakt - het is allemaal van nu.'

Politieke boeken - lees verder

Jan Dijkgraaf valt op met soepele zinnen en bevlogen gescheld

Erik van den Berg las getuigenissen van lijsttrekkers (+). Waar hebben ze het zoal over, maar vooral: weten ze het ook een beetje fraai op te schrijven?

Land van ongemanierde polderaars

Over de toekomst van welk land gáán de verkiezingen eigenlijk? Thomas von der Dunk bespreekt vier boeken die het antwoord zoeken (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden