Boeiende inkijkjes in onderzoekspraktijk, maar te weinig reflectie

Roel Coutinho: De geplaagde mens

***

Prometheus Bert Bakker; 205 pagina's; euro 19,95.

Zijn leven heeft hij te danken aan infectieziekten. Toen de ouders van Roel Coutinho als Amsterdamse joden in 1942 een oproep kregen zich te melden voor transport naar Polen, waren zij net hersteld van hevige buikkrampen en koorts. Paratyfus, bleek toen ontlastingsmonsters van de Coutinho's door de Amsterdamse GGD werden onderzocht, en omdat zij nog steeds besmettelijk waren, kregen ze een papiertje mee dat hen enkele weken uitstel voor het transport verleende. Vader en moeder Coutinho wisten onder te duiken, en kort na de oorlog werd zoon Roel geboren.

Het heeft wel iets aardigs dat Roel Coutinho, zoals hij schrijft in De geplaagde mens, mede door die voorgeschiedenis besloot onderzoeker van infectieziekten te worden, en het later schopte tot directeur van de Amsterdamse GGD. Sterker nog, in zijn professionele bestaan, te beginnen met zijn leidende rol in het wereldbefaamde Nederlandse onderzoek naar de opkomende ziekte aids in de jaren tachtig tot aan zijn laatste baan als directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding, groeide Coutinho uit tot hét gezicht van de Nederlandse infectieziektebestrijding. Altijd welkom om in praatprogramma's, in kranten en op de radio het overheidsbeleid bij de uitbraak van Mexicaanse griep en Q-koorts te verdedigen of het omstreden vaccinatieprogramma tegen baarmoederhalskanker. Soms iets te gretig, volgens critici: Coutinho is een man die zijn gelijk wil halen, en fel uithaalt naar wetenschappelijk andersdenkenden.

In De geplaagde mens blikt Coutinho terug op zijn carrière, aan de hand van niet zeven, maar elf plagen van de mensheid waar hij als infectieziektebestrijder mee te maken heeft gehad. Eén ziekte per hoofdstuk boekstaaft Coutinho zijn ervaringen vanaf zijn tijd als jonge arts in de uitroeiingscampagne van pokken in Bangladesh, via zijn betrokkenheid bij het aidsonderzoek tot aan zijn adviserende rol bij de massale ruimingen van met Q-koorts besmette geiten. Enigszins voorspelbaar zijn de verhalen over armoede en corruptie in Bangladesh. Coutinho laat het niet onberoerd en hij laat zich niet door foute ambtenaren bedotten. Veel wetenschappelijke achtergrond, wat een virus is en waarom het ziekmakend is bijvoorbeeld, geeft Coutinho niet. Misschien expres, in een voor een breed publiek bedoeld boek, maar toch een gemis. Spannend is Coutinho's beschrijving van hoe het de Amsterdamse GGD in 2006 lukt om aan de hand van Google Earth, windrichting en de verspreiding van besmettingen een uitbraak van de warm-waterbacterie legionella te herleiden tot een koeltoren naast Amsterdam CS. Er zijn meer van zulke boeiende inkijken in de praktijk van de infectieziektebestrijding, inclusief de pr-overwegingen en politieke gevoeligheden die daarbij komen kijken. Interessant en ook verontrustend is het om te lezen over door hartchirurgen overgebrachte hepatitis B. Maar nergens wordt Coutinho's boek over besmettelijke ziekten echt aanstekelijk. Daarvoor zitten zijn hoekige schrijfstijl, al of niet gecombineerd met een gebrekkige eindredactie, te veel in de weg.

Hoofdstukken over Mexicaanse griep en de (mislukte) inentingscampagne tegen baarmoederhalskanker ontbreken. Terwijl Coutinho voor zijn aanpak daarbij het meest onder vuur kwam te liggen. Misschien tekenend voor een boek waarin het toch wat ontbreekt aan (zelf)reflectie, of analyse van heden en toekomst van de strijd tegen virussen en bacteriën.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden