Bodemdaling nijpender dan zeespiegelstijging

Voor veel steden aan de kust is bodemdaling een veel nijpender probleem dan de zeespiegelstijging door de opwarming van het klimaat.

AMSTERDAM - Sommige kuststeden gaan zelfs tien keer zo snel omlaag als het zeeniveau stijgt, zei geoloog Gilles Erkens van Deltares en de Universiteit Utrecht op het jaarcongres van de European Geophysical Union deze week in Wenen.


Steden als Bangkok, Jakarta, Venetië en New Orleans dreigen al onder zeeniveau te zinken. Dit vergroot de kans op overstromingen, en kan veel schade aan gebouwen veroorzaken. Deltares schat de kosten van bodemdaling op miljarden euro's per jaar.


Het grootste deel van de bodemdaling in kuststeden wordt veroorzaakt door de mens. Vooral de winning van drinkwater uit de ondergrond leidt tot inklinking van de bodem. Het water bevindt zich in de holten van poreuze bodemlagen, als in een spons. Deze lagen zakken in als het water uit de holten verdwijnt. Tokio is hierdoor tussen 1900 en 1975 ruim vier meter gedaald. Daarna stokte de bodemdaling, een paar jaar na het besluit om geen water meer aan de grond te onttrekken.


Ook in Venetië nam het dalen van de bodem af nadat de waterwinning uit de bodem gestaakt werd, vertelde ingenieur Pietro Teatini van de Universiteit van Padova in Italië op hetzelfde congres - maar in dit geval bleek de maatregel lang niet afdoende.


Doordat de bodem in Venetië op veel plaatsen uit slappe veengrond bestaat, zakt de stad onder zijn eigen gewicht de grond in. Satellietmetingen van bodembewegingen uit de afgelopen jaren laten precies zien waar gebouwen onlangs zwaarder zijn geworden, bijvoorbeeld door restauratie.


De helft van de huidige dalingssnelheid van Venetië van ongeveer 2 millimeter per jaar heeft een natuurlijke oorzaak. De omgeving buigt omlaag doordat de Apennijnen onder de Alpen aan het schuiven zijn, vertelt Teatini.


Met goed beleid zou de bodemdaling deels gestopt kunnen worden, zegt Erkens. Niet alleen door minder water, olie en gas te winnen, maar bijvoorbeeld ook door lichter bouwmateriaal te gebruiken. Zo is het in de Nederlandse veengebieden al jaren gebruikelijk om licht vulkaangesteente of zelfs piepschuim te gebruiken als ondergrond bij de aanleg van wegen.


Vooralsnog is er niet veel aandacht voor de zinkende kuststeden. 'Bij grote overstromingen wordt al snel beschuldigend naar het stijgende zeeniveau gewezen', zegt Erkens. 'De bodemdaling is tot nu toe een verborgen probleem.'


Waarschijnlijk komt dit doordat er voor bodemdaling geen wereldwijde oplossing bestaat, denkt Erkens. Elke stad die het treft, vraagt om een eigen benadering. 'En hoewel het al tientallen jaren speelt, liggen veel steden pas sinds kort zo laag dat het problemen veroorzaakt.'


Zo is Jakarta al sinds 1950 met enkele centimeters per jaar aan het zakken, maar werden de autoriteiten pas in 2007 wakkergeschud door de enorme overstromingen die toen plaatsvonden, met tientallen doden en ongeveer 200 duizend daklozen als gevolg. Jakarta lag toen al meer dan anderhalve meter lager dan in 1950, en daalt inmiddels zelfs meer dan tien centimeter per jaar.


Ook in Nederland zakt de kust, maar hier gaat het om een natuurlijke daling van niet meer dan 0,3 millimeter per jaar. Nederland daalt het snelst in de provincie Groningen, door de gaswinning, en rond Almere, waar het effect van de inpoldering van de zuidelijke Flevopolder nog naijlt.


Ook zakken de veenweidegebieden met ongeveer een centimeter per jaar, door inklinking en vertering van de veenbodem.


'De problemen zijn in sommige steden inderdaad spectaculair', zegt Henk Kooi, hydroloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, die niet aan het onderzoek meewerkte. 'Het zinken van de kuststeden levert ook nog eens verontreiniging van het grondwater op, door het zeewater dat de grond in dringt en door de overstromingen met vervuild oppervlaktewater.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden