'Bob Marley is een echte held'

Filmmaker Kevin Macdonald begon als 'Marley-scepticus' aan zijn documentaire over de reggaelegende. Hij eindigde als fan. 'Bob Marley heeft met zijn kunst een grotere indruk gemaakt dan wie dan ook.'

In Oeganda viel het hem pas op. Een van de acteurs van zijn film The Last King of Schotland (2006) nam regisseur Kevin Macdonald mee om zijn familie te ontmoeten, die in een straatarm deel van Kampala woonde. 'Overal zag ik Bob Marley-muurschilderingen en -quotes. Hij leek wel een soort profeet. Ik dacht: dit is toch opmerkelijk. Het is 25 jaar geleden dat die man dood ging, en nog steeds weet hij mensen zo aan te spreken.'


Op dat moment werd de kiem gelegd voor de tweeënhalf uur durende documentaire Marley, vertelt Macdonald tijdens het internationale filmfestival in Berlijn. Snappen deed hij het fenomeen-Marley toen nog niet. Ja, hij had sinds zijn 13de een plaat van de reggaelegende in de kast staan -Uprising- maar hij was Marley toch vooral gaan associëren met kansloze medestudenten die al blowend een witte rastafari wilde worden. Met die blinde verafgoding had hij weinig.


Dus toen Macdonald in 2010 werd benaderd om de definitieve documentaire over Marley te maken, wilde hij zijn muziek vooral weer diepgang geven. 'We horen het overal - in de supermarkt, de lift, op de radio - en luisteren er niet meer echt naar. Ik wilde laten zien waar de muziek vandaan kwam. Mijn ambitie was de man achter de beeltenis op de posters en de T-shirts laten zien.'


De zoektocht naar de wortels van Marley en zijn muziek was niet altijd even makkelijk - ook al mocht Macdonald ongelimiteerd grasduinen in de familie-archieven en wist hij zo'n beetje iedereen voor de camera te krijgen die een belangrijke rol speelde in het leven van Marley.


De eerste foto van Marley werd pas genomen op zijn 16de, beeldmateriaal van zijn eerste optredens is er niet. Lastig, erkent Macdonald, maar ook veelzeggend: 'Het maakt zijn verhaal nog intrigerender. Het is zo anders dan een film over bijvoorbeeld The Rolling Stones, waarvan alles is gefotografeerd, gefilmd of opgeschreven.


'Marley groeide op het Jamaicaanse platteland op, een wereld waar mythe, magie en werkelijkheid door elkaar lopen. Waar niemand een geboortecertificaat heeft en waar sommige mensen claimen 135 jaar oud te zijn. Dat hij een product is van een derdewereldland, valt niet te onderschatten. Je hoort het in zijn stem. Zelfs een clichétekst als Everything's gonna be alright- niet bepaald een filosofisch inzicht - geloof je, door de manier waarop hij het zegt. Dat is de sleutel tot zijn succes.'


Toch laat Macdonald in Marley vooral zien hoe de jonge Bob nergens bijhoorde. Als zoon van een blanke vader en zwarte moeder werd hij in de arme gemeenschap als laagste van het laagste gezien. Wanneer hij toenadering zoekt tot zijn blanke familieleden, willen zij niets van hem weten. Dat verhaal, de inspiratie voor het lied Cornerstone, noemt Macdonald zijn 'Rosebudmoment', naar de scène uit Citizen Kane waarin de drijfveren van de hoofdpersoon in één klap duidelijk worden.


'Daarom werd de Rastafaribeweging zo belangrijk voor hem: het gaf Marley een identiteit die los stond van zijn huidskleur. De grootste misvatting over Marley is dat hij een lui, stoned, achteroverleunend mannetje was. Integendeel: hij was extreem gefocust, een perfectionist die 18 uur per dag werkte om zijn muziek overal gehoord te laten worden. Juist omdat hij zich nergens geaccepteerd voelde, vond hij het zo belangrijk wereldwijd erkenning te krijgen.'


Met zijn gedrevenheid en charisma wist Marley ook Macdonald te overtuigen. 'Grappig genoeg begon ik sceptisch, maar nu durf ik gewoon te zeggen dat hij een echte held is. Hij is een van de grote culturele figuren van de 20ste eeuw. Ik vind dat hij met zijn kunst een grotere en blijvender indruk heeft gemaakt dan wie dan ook.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden