Bo's vrouw, succesvol advocate, had ook een donkere kant

China beleeft de ontknoping van een thriller die al weken onrust zaait in de top van communistische partij. Achter de val van Bo Xilai, de ambitieuze conservatief die ervan droomde een van de machtigste mannen van China te worden, bleek een koelbloedige moord op een Britse zakenman te steken. Hoofdverdachte: Bo's vrouw, de succesvolle juriste Gu Kailai.

SHANGHAI - 'Mijn vrouw offert zich op, daar ben ik haar bijzonder dankbaar voor.' De woorden die Bo Xilai enkele weken geleden sprak in de Grote Hal van het Volk in Peking, op wat zijn laatste persconferentie zou blijken, druipen achteraf gezien van huichelarij.


Zijn vrouw Gu Kailai zat diep in de problemen, wist Bo toen al geruime tijd. Commissaris Wang, zijn eigen crime fighter, de politiechef waarmee hij een deel van de maffia in zijn stad Chongqing had bestreden, was hem in januari komen waarschuwen.


'Bo, je vrouw is waarschijnlijk betrokken bij de moord op Neil Heywood', had de commissaris gezegd. 'Dit moet verder worden onderzocht.'


Voor madame Gu is de ontknoping een ongekend drama. Als prominent lid van de Pekingse elite leek ze een rolmodel voor de moderne, ambitieuze Chinese vrouw. Maar Gu had haar donkere kanten. Volgens ingewijden was ze de laatste jaren depressief en op het ziekelijke af achterdochtig. Haar Britse zakenpartner Heywood zei voor zijn dood in november tegen vrienden dat hij zich bedreigd voelde in haar omgeving.


'China's Jackie Kennedy'

Maar in haar beste jaren leek ze 'China's Jackie Kennedy', zoals een Amerikaanse krant noteerde. De 53-jarige juriste was opgeleid aan een van de beste universiteiten van Peking, ze begon een eigen advocatenkantoor en had een succesvolle carrière. Een hoogtepunt was de verdediging van Chinese bedrijven die in de VS in de knel waren gekomen. Ze schreef er zelfs een bestseller over: Hoe win je een Amerikaanse rechtszaak.


Gu's val verbijstert China. Ook haar man, partijleider van de miljoenenmetropool Chongqing, reageerde zo drie maanden geleden. Bo Xilai probeerde het vuil onder het tapijt te vegen. Hij onthief commissaris Wang van zijn post en hoopte zo zijn grote ambitie veilig te stellen. In het najaar wilde hij omhoog in het politbureau, het landelijk bestuur van de communistische partij.


Bovenaan zijn verlanglijst stond, ironisch genoeg, de portefeuille die hem de landelijke controle over politie en justitie zou geven. 'Bo speelde een gevaarlijk spel', zegt een jurist in Shanghai die de affaire op de voet volgt. 'Hij vertrouwde erop dat zijn vrienden hem zouden dekken.'


Een cruciale schakel om zijn vrouws moordzaak in de doofpot te krijgen was Bo's conservatieve bondgenoot Zhou Yongkang. Zhou is de huidige veiligheidschef van China - de man die Bo in oktober hoopte op te volgen. Het leek een goede calculatie: Zhou bezat als nationale politiebaas de macht om dossiers te laten verdwijnen.


Maar Bo hield met één persoon geen rekening. Commissaris Wang, eens zijn trouwe rechterhand, deed iets bijzonder ongebruikelijks. Hij legde zich niet neer bij zijn demotie, maar bedacht een even gewaagd als uitgekookt wraakplan.


Aanvankelijk wilde hij met zijn dossier over madame Gu naar het Britse consulaat in Chongqing. Er werd een afspraak gemaakt, maar Wang kwam niet opdagen. 'Waarschijnlijk uit vrees dat hij bij de deur zou worden opgepakt door agenten van Bo', zegt de jurist.


Het werd het Amerikaanse consulaat in Chengdu, ruim 200 kilometer verder. Daar meldde Wang zich op een dag in februari. Een etmaal later, na onderhandelingen tussen Amerikaanse diplomaten en de partijtop in Peking, verliet hij het consulaat weer. Er was bescherming geregeld op het hoogste niveau, aldus de jurist. Het risico dat hij in handen zou vallen van Bo's kameraad Zhou was weg.


Het duurde nog twee maanden voordat de hoogste leiding in Peking het eigen onderzoek had afgesloten. Politieke kreukels moesten worden weggewerkt, bondgenoten van Bo in het gelid gezet. Nationale politiechef Zhou verdween een tijdje uit beeld en keerde weer terug met een gehoorzaam verhaal over meer transparantie.


Afwikkeling van de crisis

Volgens waarnemers duidt het erop dat er in de partijtop, die uit diverse facties bestaat, een compromis werd bereikt over de afwikkeling van de crisis: het conservatieve kopstuk Bo verdwijnt van het toneel, zijn vrouw wordt vervolgd wegens de moord. Maar ook Bo kan nog straf verwachten. Peking verdenkt hem van 'betrokkenheid bij serieuze disciplinaire overtredingen', meldde het staatspersbureau dinsdagavond.


Dat leden van de rode adel - Gu was als dochter van een bekende generaal een 'prinsenkind', net als haar man Bo - zo hard kunnen vallen, wordt door sommige waarnemers gezien als een overwinning voor hervormers als premier Wen Jiabao. 'Maar de val is zeker geholpen door het feit dat Bo een bedreiging vormde voor de leiding', zegt de Shanghaise jurist. Peking wil geen opzichtige concurrentie in de top en madame Gu en haar echtgenoot gaven een dankbaar excuus om in te grijpen.


Advocaat in Shanghai

Staatspersbureau Xinhua

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden