Blootgelegd

In 'Ukraine Is Not a Brothel' onthult de Australische Kitty Green de minder frisse aard van het topless-activisme van de Oekraïense feministische beweging Femen.

Het was opmerkelijk nieuws, afgelopen september, over de Oekraïense beweging Femen. Hoe die zo mediageniek naakt protesterende activistes achter de schermen worden gemanipuleerd door een man. Die Viktor Sviatski, het brein achter het blootconcept, selecteerde de mooiste meisjes en waakte over de schimmige geldstromen van donateurs, waaronder de financiële ondersteuning van een lingeriemiljonair.


In Ukraine Is Not a Brothel, de onthullende documentaire van de Australische Kitty Green, die bijna twee jaar met Femen optrok, toont de schimmige baas van de feministen zich weinig vrouwvriendelijk over zijn strijdende zusters: 'Ze hebben zwakke karakters, ze zijn onderdanig, zonder ruggegraat.'


Op het filmfestival van Venetië, waar de film in wereldpremière ging, sprak Green met de filmpers, ingeklemd tussen de twee bekendste Femenblondines, de fier ogende en voor de gelegenheid geheel geklede Inna Sjevtsjenko en Sasja Sjevtsjenko (geen familie).


De filmmaakster: 'Mijn oma in Australië is van oorsprong Oekraïense. Toen ik haar geboortedorp bezocht, stuitte ik op een artikel over Femen. Ik vroeg of ik ze eens mocht filmen bij een actie. Daarna ben ik niet meer weggegaan.'


Inna: 'Ze trok ook echt bij ons in. Ik bedoel: ik heb Kitty ook gewoon naakt gezien, bij ons thuis. Veel journalisten wilden doen wat Kitty deed, ons van binnenuit volgen, maar dat hoeft niet meer; dit is echt het hele verhaal. Kitty slaagde omdat ze... nou eigenlijk omdat ze gewoon vervelend was. Ik bedoel: ze ging gewoon niet weg, tot we vrienden werden. Eerst filmde ze alleen de acties, pas na een jaar lieten we wat meer los over onszelf en onze problemen. Dat getoond wordt hoe wij ook binnen ons collectief moesten strijden tegen het patriarchaat, lijkt me strategisch juist.'


De film is kritisch, hoe groot is de kans dat de beweging omvalt?

Sasja: 'De film toont het oude Femen, niet het nieuwe.'


Green: 'Ik probeerde simpelweg een eerlijk portret te maken van wat ik zag. Elke actievoerder in de film heeft een verhaal, van het meisje dat voor het geld werkt als stripper, tot het meisje met overgewicht. En ik voelde tijdens de opnamen dat Inna en Sasja aan kracht wonnen, dat ze zouden opstaan tegen Viktor.'


Inna: 'Het deel waarin we nog zwak zijn, vond ik pijnlijk om te zien. Maar we winnen wel.'


Green: 'Ik neem aan dat ze aanvankelijk dachten dat ik een pamflet wilde maken, maar na een jaar heb ik Viktor gebeld en gezegd: 'Ik film je al een poosje stiekem, nu wil ik een interview.' 'Dan ruïneer je de beweging', zei hij. Maar hij werkte mee. Toen de meiden dat hoorden, schreeuwden ze: 'Dit kun je niet doen!' Later zeiden ze: 'Vrouwen kunnen leren van ons verhaal.''


Sasja: 'Je kunt ook niet zeggen: o, hier ben ik knap, daar zeg ik iets slims, dus stop dat er maar in en knip die domme opmerking eruit. Het is haar film, niet onze film. Oké, eerst waren we natuurlijk wel boos. Nog steeds denkt niet iedereen binnen Femen hetzelfde over haar film, maar dat mag.'


Hoe belangrijk is schoonheid voor Femen?

Green: 'Toen ik begon met filmen waren er wel meisjes die het gevoel hadden dat ze niet mooi genoeg waren voor Femen, dat zit ook in mijn film. Voor Viktor was het bijna een obsessie: hij wilde per se schoonheid inzetten om het merk Femen te verkopen. Dat is sindsdien wel veranderd.'


Sasja: 'Schoonheid is subjectief. Voor mij is schoonheid het vuur in je ogen als je op iemand als Poetin of een andere machthebber afrent. We gebruiken seksisme als wapen, dat is onze strategie. Dus zijn we naakt, dragen we bloemen en maken we ons op. Want dat werkt.'


Wat zijn volgens jullie de verdiensten van Femen?

Inna: 'Dankzij ons kon in Oekraïne feminisme ontstaan. En nu, met onze internationale branches, brengen we het feminisme terug naar Europa. We gaan ook naar de Verenigde Staten.'


Sasja: 'Oekraïne stond bekend als het land waar je prostituees en werksters vandaan kunt halen; nu hebben mensen het over die idiote activistes. Dat is winst voor het imago van ons land.'


Ukraine Is Not a Brothel (Kitty Green, 2013, 78 min.) is vanaf 23/11 zes keer te zien.

Die blonde met de camera

De Australische filmmaakster Kitty Green trok twee jaar lang op met de activistes van Femen, ook tijdens de acties. Green: 'Ik denk dat ik een keer of acht gearresteerd ben. Toen ze eenmaal wisten dat ik met de meiden omging, was het: o, die blondine met die camera moet je ook oppakken.' Sasja Sjevtsjenko: 'Toen hebben we Kitty's haar maar geverfd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden