Bloks debuut op Buitenlandse Zaken: vier kwesties waarover hij vandaag kleur moet bekennen

Kersverse minister van Buitenlandse Zaken zal kleur moeten bekennen in vier kwesties

VVD-minister Stef Blok moet donderdagmiddag met de billen bloot over het Nederlandse buitenlandbeleid dat hij voor ogen heeft.

Stef Blok, op deze foto nog als minister van Veiligheid en Justitie, maakt donderdag zijn debuut in de Tweede Kamer als minister van Buitenlandse Zaken. Beeld anp

Tussen 15.00 uur en 17.30 uur heeft hij zijn debuut in de Tweede Kamer als de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Er zijn in elk geval vier kwesties waarover de oppositie hem het hemd van het lijf gaat vragen: de situatie in Rusland, Oekraïne, Syrië en Iran staan zeker op het vragenlijstje.

Blok is officieel naar de Kamer geroepen om te vertellen wat de Nederlandse inbreng wordt tijdens het overleg met de Europese buitenlandministers volgende week maandag 19 maart in Brussel. Zijn voorganger Zijlstra gebruikte zijn eerste grote Kamerdebat om te benadrukken dat zijn buitenlandbeleid vooral gericht was op stabiliteit en continuïteit. 'Bij mij is geen noodzaak tot revolutionaire veranderingen', zei Zijlstra in november. De verwachting is dat Blok - die bekend staat om zijn rustige karakter - hetzelfde zal doen.

Toch zijn er vier grote kwesties waarover Blok kleur zal moeten bekennen.

1. Rusland

Nederland zal als eerste zijn positie kenbaar moeten maken in de nieuwste diplomatieke rel tussen Rusland en het Verenigd Koninkrijk. Het Britse besluit om woensdag ruim twintig Russische diplomaten uit te wijzen is volgens het Kremlin een vijandige daad die 'onaanvaardbaar, onterecht en kortzichtig is' en zet de verhoudingen tussen Moskou en Londen op scherp. Volgens de Britse premier May is Rusland schuldig aan een moordaanslag met een chemisch wapen in Salisbury op een voormalige Russische dubbelspion en zijn dochter.

De NAVO-landen, waaronder Nederland, hebben woensdag al steun betuigd aan Londen om onderzoek te verrichten naar de eerste aanval met zenuwgas op NAVO-grondgebied sinds het ontstaan van het bondgenootschap in 1949. De NAVO wil onder meer dat Rusland opheldering geeft aan de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag hoe het zenuwgas in het Verenigd Koninkrijk terecht is gekomen. Ook de VN-Veiligheidsraad is woensdag bijeen geroepen over de kwestie.

Blok zal zijn woorden over de betrokkenheid van Rusland donderdagmiddag uiterst zorgvuldig moeten kiezen, omdat Nederland momenteel (onafhankelijk) voorzitter is van de VN-Veiligheidsraad, waarin ook Rusland zitting heeft. Zolang het moordonderzoek nog niet is afgerond, kan Nederland als voorzitter geen voortijdige conclusies trekken over de betrokkenheid van Moskou. Op de achtergrond speelt mee dat Nederland onlangs nog door Rusland is beschuldigd van het verspreiden van nepnieuws nadat uitkwam dat Bloks voorganger Halbe Zijlstra had gelogen over een ontmoeting met de Russische president Poetin. Nederland kan zich voorlopig geen uitglijders meer permitteren ten opzichte van Rusland.

2. MH17 en Oekraïne

Blok en de EU-ministers zullen volgende week onder meer spreken over een mogelijke VN-vredesmissie naar Oekraïne. Het conflict in het oosten van Oekraïne - dat in 2014 leidde tot het neerhalen van het passagierstoestel MH17 - blijft maar doorgaan. In 2015 werd een wapenstilstand afgesproken in de zogenoemde Minsk-akkoorden, maar de implementatie van die afspraken blijft nagenoeg uit. 'Nederland is van mening dat de Minsk-akkoorden en de implementatie daarvan als basis moeten worden genomen bij besprekingen over een eventuele missie', schreef Blok vorige week aan de Kamer. De oppositie zal een duidelijker antwoord willen; is de minister voor of tegen zo'n vredesmissie in Oekraïne? En moeten er dan ook Nederlandse militairen naar Oekraïne toe?

Enkele oppositieleden zullen zich tijdens de discussie over de Oekraïne-crisis vermoedelijk ook hardop afvragen hoe het staat met het strafrechtelijk onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Er is nog steeds niet bekend of verdachten op het spoor zijn, hoe die zullen worden uitgeleverd aan de speciale MH17-rechtbank en wat de exacte zittingslocatie wordt. Blok zal naar verwachting verwijzen naar een separaat Kamerdebat over MH17, dat eigenlijk ook op donderdag zou plaatsvinden, maar nu is verschoven naar een nog onbekende datum.

Het zou echter ook zomaar kunnen dat Blok een klein nieuwtje loslaat over MH17, bijvoorbeeld over de exacte zittingslocatie van de MH17-rechtszaak: het voormalige Joegoslaviëtribunaal in Den Haag is bijvoorbeeld beschikbaar en ook de bunker bij Schiphol is een optie.

3.Syrië en de strijd tegen terrorisme

Terreurbeweging IS mag dan nagenoeg verslagen zijn in Irak en Syrië, op enkele plekken wordt nog hevig gevochten. Het Nederlandse kabinet heeft vooral 'grote zorgen over de zeer verontrustende situatie in Oost-Ghouta, Afrin en Idlib', schreef Blok vorige week. Nederland wil dat de strijdende partijen op deze plekken een staakt-het-vuren respecteren zodat humanitaire hulp verleend kan worden.

De oppositie zal Blok kritisch bevragen waarom Nederland 'zorgen' blijft uiten, maar bijvoorbeeld weigert om de Turkse aanval op het Syrische stad Afrin expliciet te veroordelen. Blok schreef woensdagmiddag aan de Kamer dat een eenzijdige veroordeling door Nederland 'niet effectief' zou zijn.

De oppositie vindt deze opstelling van Blok onvoldoende en zal hem donderdag op zijn debuutdag graag het vuur aan de schenen leggen over zijn - in hun ogen - milde houding naar Turkije. 'Rechtsgeleerden maken gehakt van het recht op zelfverdediging' waar Turkije zich op beroept, zei Sadet Karabulut (SP) vorige maand nog over de aanval op Afrin. Volgens Bram van Ojik (GroenLinks) zal het uitblijven van een veroordeling door de Turken worden gezien als een vorm van legitimering van de inval.

Het ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind - tevens coalitiegenoot - zal zich ongemakkelijk voelen tijdens deze discussie met Blok. Hij trekt zich het lot van mensen in Afrin erg aan en kwam woensdag als enige Kamerlid opdagen bij de toen al drie dagen durende hongerstaking van vrienden van Afrin voor het gebouw van de Tweede Kamer. Volgens deze protestgroep gebruikt Turkije 'Navo-wapens' om burgers te doden.

Als afleidingsmanoeuvre zal Blok vermoedelijk hameren op de diplomatieke inspanningen van Nederland en de EU om een politieke oplossing in Syrië te bereiken die alle bevolkingsgroepen het gevoel geeft dat ze beschermd worden.

Mogelijk laat Blok ook iets los over de toekomstige militaire inspanningen van Nederland in Syrië (en Irak). F16's bombarderen nog steeds IS-stellingen. Maar Nederlandse trainers die lokale gevechtsmilitairen opleiden hebben momenteel te weinig werk, vooral vanwege een forse daling in het aantal directe gevechten met IS. Zal Blok een tip van de sluier oplichten over een wijziging van de Nederlandse militaire inzet in Irak en Syrië?

4. Iran

Sinds er een nucleair akkoord is tussen Iran, de EU en vijf landen uit de VN-Veiligheidsraad mogen er weer zaken worden gedaan met Iran. Daar zal de VVD-minister verheugd over zijn. De naleving van de nucleaire afspraken met Iran blijft wel een prioriteit voor de EU-ministers, zal Blok benadrukken. Hij zal onderstrepen dat het Internationaal Atoom- en Energieagentschap (IAEA) op 6 maart jl. opnieuw heeft geverifieerd dat Iran zich aan de afspraken houdt. Blok ziet daarom voorlopig 'geen alternatief voor deze overeenkomst waarover jarenlang is onderhandeld', schreef de minister vorige week.

Enkele oppositiepartijen zullen echter aan de minister vragen hoe hij de positie van de VS ziet. President Trump twijfelt wel openlijk aan de deal met Iran. 'Nederland deelt de Amerikaanse zorgen niet', schreef Blok eerder. Blijft dat zo?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.