Blokken voor de poort

De Universiteit Leiden gaat misschien een toelatingsexamen invoeren. Wat verre van simpel is. Toch worden aspirant-studenten hier en daar in Nederland al getest....

Om eerst maar een misverstand uit de weg te ruimen:

de Universiteit Leiden zal voorlopig ni¿et selecteren aan de poort. Vanaf september is de universiteit van plan bij nieuwe, al toegelaten studenten testen af te nemen, maar niemand zal vanwege de resultaten daarvan geweigerd worden.

Na twee jaar experimenteren zal de universtiteit bekijken of de uitkomsten van de toetsen een voorspellende waarde hebben. Daarbij kijkt Leiden vooral naar het effect op de uitval in het eerste jaar. Als dat groot genoeg blijkt, en de politiek het toelaat, pas dzal de universiteit selectie aan de poort invoeren.

De toetsen voor het Leidse experiment zijn nog niet ontwikkeld, maar de universiteit heeft een goed beeld van de mogelijkheden. Onderwijskundige en psycholoog dr. Paul Vedder was voorzitter van een werkgroep die heeft gekeken hoe er in het buitenland geselecteerd wordt, en of die methoden in Nederland ook toepasbaar zijn.

Volgens Vedder zijn de wensen per studierichting verschillend. Bij de sociale wetenschappen bestaat vooral behoefte aan het testen van wiskundig inzicht. Dat is niet omdat het vwodiploma tekortschiet, zegt Vedder. Alle vwo-scholieren hebben tegenwoordig wiskunde in hun pakket. Maar er zijn ook mensen met een hbopropedeuse die willen instromen, en bij die mensen is kennis van wiskunde vaak onvoldoende.

Vedder: 'Dat zijn heel specifieke risicogroepen. Er zitten heel goede studenten tussen, maar ook mensen met een groot risico om af te vallen, vanwege hun wiskundige capaciteiten. Voor die groep heeft testen zeker zin, verwachten wij. Ook bij enkele vwoleerlingen met wiskunde kan blijken dat ze toch inzicht in statistiek en kansberekening missen, terwijl dat bij sociale wetenschappen juist belangrijk is.'

Wereldwijd bestaan er veel testen voor aankomende studenten. De meeste daarvan hebben weinig waarde voor de Nederlandse situatie, ontdekte Vedder. 'De examens in Nederland zijn heel uniform, dus we hoeven het algemene niveau van de studenten niet meer te testen.'

Daarentegen bestaat er vooral in de Verenigde Staten juist een groot verschil in kwaliteit van middelbare scholen. Om dat te ondervangen, zijn er gestandaardiseerde testen die universiteiten naast de eindexamenresultaten leggen. Een algemeen geaccepteerde test in de Verenigde Staten is de Scholastic Aptitude Test (SAT), die intellectuele vaardigheden toetst en ook onderdelen heeft voor vakspecifieke kennis.

Een voorbeeld van een opdracht uit het algemene gedeelte van de SAT is de vraag welke woorden uit de volgende zin het beste passen bij de betekenis van de zin in zijn geheel.

Totdat Florence Nightingale de verpleging tot een . . . vak maakte, werd het als een . . . beroep beschouwd. 1. (wetenschappelijk, nauwgezet) 2. (essentieel, gevaarlijk) 3. (nobel, hoogstaand) 4. (patriottisch, vooraanstaand) 5. (respectabel, vernederend). Het juiste antwoord (5) geven is niet al te moeilijk. Te simpel volgens Vedder. De SAT is een combinatie van een vrij standaard-intelligentietest en een toets van vakkennis die onder het vwo-niveau ligt. 'Weinig zinvol dus', concludeert Vedder.

Een beter bruikbare test uit de VS is volgens de onderwijsdeskundige de American College Test (ACT), een concurrent van de SAT. Vedder: 'Daar zitten voor ons misschien wel aanknopingspunten. En een aantal onderdelen, zoals de wiskundetest, zouden we misschien wel kunnen overnemen. Wij willen weten of mensen logische redeneringen kunnen volgen, zoals dat in de wetenschap nodig is.'

Niet op alle faculteiten is gebrek aan inzicht het grootste probleem. Bij de opleiding geschiedenis is de oorzaak van uitval in het eerste jaar vaak gebrek aan motivatie en interesse. Docenten klagen over 'langdurige inzetproblemen' bij studenten.

Motivatie is moeilijk te testen. Vedder verwacht weinig van bijvoorbeeld persoonlijkheidstesten, waarvan de voorspellende waarde discutabel is. 'Zulke methoden passen ook slecht bij ons idee dat aankomende studenten getest moeten worden op een manier die inhoudelijk aansluit bij de studie die ze willen gaan volgen, of we nu op inzicht of op motivatie selecteren.'

Bij geschiedenis kiest Leiden daarom voor een sollicatie-procedure. 'Nuldejaars' moeten in een brief hun keuze voor het vak toelichten, zodat de link met het vak duidelijk is, en hun cv bijvoegen. Op basis daarvan kan een gesprek volgen. Het lijkt een beetje op de toelatingprocedure bij de gerenommeerde Amerikaanse universiteit in Berkeley, Californimaar ook in Nederland zijn er al instellingen die op een dergelijke manier selecteren.

Selectie aan de poort is in Nederland namelijk wel degelijk toegestaan, ook bij bachelor-opleidingen. De voorwaarde daarbij is dat afgewezen studenten op dezelfde universiteit een vergelijkbare studie kunnen volgen. Het University College van de Universiteit Utrecht krijgt per jaar meer dan vierhonderd schriftelijke aanmeldingen voor tweehonderd plaatsen.

Dean (rector) Hans van Himbergen is erg tevreden met de selectie. Aspiranten schrijven een brief vergezeld van hun studieresultaten en een aanbeveling van hun school waarin ze aangeven waarom ze denken geschikt te zijn voor de brede opleiding van het University College. Van Himsbergen maakt zelf een voorselectie uit deze brieven, waarna twee speciaal opgeleide docenten gesprekken van een half uur voeren met de overgebleven kandidaten.

Het leidt volgens Van Himbergen tot goed gemotiveerde studenten en een hele lage uitval. Maar of de selectie aan de poort daar de enige oorzaak van is, betwijfelt Van Himbergen: 'We nodigen mensen uit die goed bij de opleiding passen, en gaan daar een contract mee aan. Dat wil zeggen dat wij veel van ze eisen, maar dat we ook veel van onszelf eisen. Als je het zomaar invoert en de rest van je opleiding hetzelfde laat, denk ik niet dat je veel resultaat zal hebben.'

Daarbij is het een arbeidsintensieve methode, zegt Van Himbergen. Als het aantal aanmeldingen groeit, zal het moeilijk zijn de procedure in stand te houden. In Leiden wordt daarom ook zoveel mogelijk gekozen voor schriftelijke toetsen. Die waarschijnlijk bij de universiteit worden gemaakt, en maximaal drie uur duren.

Een voorbeeld van een methode die volgens Vedder weleens goed in de Nederlandse praktijk zou kunnen werken, is een toets die volgend jaar door acht juridische opleidingen in Engeland waaronder die van Oxford en Cambridge zal worden ingevoerd. Aan de hand van teksten over juridische en ethische kwesties wordt het inzicht van kandidaten getest.

Er zijn talloze geesteszieke delinquenten in onze gevangenissen. Dat is een schande. De enige zin van straf is afschrikking. Maar om afgeschrikt te worden, moet je een rationeel persoon zijn, en een rationeel persoon is iemand die de waarschijnlijke consequenties van zijn of haar daden begrijpt.1.Welke van de volgende stellingen is een onuitgesproken aanname in bovenstaande redenering.

a. Dat er talloze geesteszieke delinquenten in onze gevangenissen zijn.

b. Dat het gevangenhouden van geesteszieken een schande is.

c. Dat detentie een vorm van staf is.

d. Dat rationele mensen de waarschijnlijke consequenties van hun daden begrijpen.

e. Dat zij die niet afgeschrikt kunnen worden, niet in de gevangenis horen.

Wat de resultaten van het experiment in Leiden zullen zijn, kan Vedder moeilijk inschatten. Toepassing van selectieprocedures bij de universiteit van Leuven laat volgens hem rendementsverbeteringen van 20 tot 30 procent zien in het eerste jaar. Maar ongeacht of Leiden het aantal uitvallers op een vergelijkbare schaal kan beperken, verwacht Vedder veranderingen. 'Als de politiek het toelaat, ben ik ervan overtuigd dat het Leidse toelatingssysteem er over twee jaar anders uit zal zien dan nu.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden