Blokken op je zesde

De kritiek op het basisonderwijs in Nederland, de laatste tijd weer aangezwollen vanwege het ontbreken van de mogelijkheid kinderen van 's ochtends tot 's avonds op school te stallen, gaat niet zelden gepaard met een verwijzing naar het buitenland....

Franse ouders zijn 'heel streberig' en kennis staat op Fransescholen voorop. Mét discipline. 'Net het leger', zegt eenNederlandse leerling. Maar het kennisniveau ligt hoog, ook op hetdorpsschooltje van Saint-Léger-sous-Beuvray.

'Wauw, ze hebben geen schooltassen en geen huiswerk!' De12-jarige Julien Laroque, kind van een Nederlandse moeder en eenFranse vader, herinnert zich zijn verbazing nog goed, toen hijvoor het eerst basisschool De Triangel in Lunteren bezocht. Opzijn Franse lagere school was hij er vanaf zijn 6de aan gewendgeraakt met een tas vol boeken naar school te gaan en met eenportie huiswerk terug te komen.

Op vakantie in Lunteren wilde hij wel eens een kijkje nemenbij de plaatselijke school. Zijn twee oudere zussen haddenenthousiaste verhalen verteld. Die bleken te kloppen, merkteJulien. 'De Nederlandse basisschool is veel leuker. Je krijgt erleukere sporten, meer muziek en je kunt gewoon je of jij tegende leraar zeggen.' De school beviel hem zo goed, dat hij er zijnhele vakantie doorbracht. De uitjes die zijn oma bedacht, moestenwel erg leuk zijn, wilde hij school overslaan.

Voor zijn moeder Annet (46), die met haar vakantieliefdetrouwde en nu in het nabij Parijs gelegen zakencentrum LaDéfense werkt, is het verschil evident. 'Hier is het veelstijver, gedisciplineerder', zegt ze. In vijftien jaar loodsteze drie kinderen door het Franse basisonderwijs. In die tijd zagze nagenoeg niets veranderen. 'Volgens mij gaat het er hier nogaltijd zo aan toe als vijftig jaar geleden. Veel uit je hoofdleren, veel huiswerk maken en soms strafregels schrijven. Deafstand tussen leraar en leerlingen is veel groter dan inNederland. In Lunteren vroeg een leraar eens aan Julien: Metwie ga jij?' Dat is in Frankrijk ondenkbaar. Er zit hier veeldruk op de kinderen. Discipline wordt erg belangrijk gevonden.Bij het uitgaan van de school mogen ze niet rennen, maar moetenze twee-aan-twee naar buiten lopen.'

Niet ver van de familie Laroque wonen Henk en Lisette deClerq. 'Mijn man kwam hier werken en we zijn blijven hangen',vertelt Lisette (46), terwijl haar zonen Loïc (12, net naar demiddelbare school), en Vincent (10, nog een jaar basisschool tegaan) aan de tuintafel meeluisteren. Ook Loïc heeft enigeervaring met de Nederlandse school: 'Het is daar veel soepeler.Nederlandse kinderen kunnen soms iets tegen de meester zeggenzonder hun hand op te steken. Ik vond het er leuk. Maar het issoms een zooitje.'

Zijn broertje Vincent kent alleen de Franse school en vindtdie wel best, al loopt hij nog weleens tegen straf op. 'Als jeginnegapt of expres foute dingen doet, moet je bijvoorbeeld eenwerkwoord in alle tijden vervoegen.' Moeder Lisette: 'Wat is datnou voor een straf? Zo krijg je toch een hekel aan werkwoordenvervoegen?'

Ze doet haar best een genuanceerd beeld te schetsen: 'Het isniet allemaal negatief. Ze leren bijvoorbeeld hele gedichten uithun hoofd, ze leren debatteren en ze doen aan sport. Ook is ereen kantine, wat het leven voor werkende ouders een stukgemakkelijker maakt.' Maar verder heeft ze vooral vraagtekens bijde Franse aanpak: 'Mijn grootste bezwaar is dat hier voortdurendde aandacht op fouten wordt gelegd. Het is nooit goed, het kanaltijd beter. Zo geef je kinderen geen vertrouwen.'

Moeite heeft ze ook met de andere ouders, die in haar streek,een soort Heemstede-Aerdenhout nabij Parijs, vooral uitwelvarende tweeverdieners bestaan. 'Ze zijn erg streberig endringen aan op meer huiswerk. Dan denk ik: Waar ben je meebezig?' Laat die kinderen toch lekker spelen, ze zijn maar éénkeer jong.' Discipline staat voorop. 'Het is soms net het leger',merkt Loïc op.

Ouders, de moeders voorop, zien zich gedwongen een bijdragete leveren. Want na een lange schooldag moet nog huiswerk wordengemaakt. 'Je wordt in de rol van politieagent gedwongen. Daarhebben mijn zussen met hun kinderen op de Nederlandse basisschoolgeen last van', merkt moeder Lisette op. Ze is blij dat haarkinderen twee dagdelen naar de Nederlandse sectie van het LycéeInternationale in Saint-Germain-en-Laye zijn gegaan. 'Dankzij dieNederlandse invloed is het goed leefbaar. Daar zie ik het plezierterug dat ik me van mijn eigen lagere school herinner.'

'Ja, het is waar dat ons systeem kinderen flink onder drukzet', bevestigt een topambtenaar op het ministerie van Onderwijs,die anoniem wenst te blijven. Hij rapporteert aan het Europesenetwerk Eurydice over de kwaliteit van het Franse onderwijs. Datis op de lagere school 'tamelijk goed', stelt hij, verwijzendnaar landelijke kennistesten. Dat Nederlandse ouders de werklastzwaar vinden, kan hij zich voorstellen. Het is een gevolg van het'elitedenken' waarmee de samenleving en dus ook het schoolsysteemis doordrenkt: de beste kinderen van de natie moeten de grootsteprestaties kunnen leveren.

'Het systeem is helemaal gericht op de grandes écoles (dehoogste laag van het wetenschappelijk onderwijs). Ouders zijndaarmee al bezig vanaf het moment dat hun kinderen 6 jaar zijn.De leerlingen van die scholen en hun ouders vormen een apartekaste in de samenleving. Als Fransen in het buitenland voorarrogant worden versleten, ligt het aan die kaste.'

De leraren doen aan het elitedenken mee. 'Wie zijn leerlingtot een grande école ziet doordringen, is daar trots op.' Datleraren onder druk van de ouders veel huiswerk opgeven, vindt hijdiscutabel. 'Tien jaar geleden is schriftelijk huiswerk verboden,om het niet te zwaar te maken. Maar lessen doornemen en uit hethoofd leren mag wel.'

Keerzijde van de voorkeur voor excellerende leerlingen is hetlot van de zwakke broeders. Volgens de topambtenaar loopt '10 à15 procent' op de lagere school een achterstand op die niet meerwordt ingelopen. De verschillen worden vanaf elf jaar, wanneerhet collège begint, alleen maar groter. 'Het systeem is hard.Er is een democratische façade die wil dat ongelijkheden wordengecorrigeerd, maar in feite worden ze juist gereproduceerd',stelt de topambtenaar.

'Ik ben blij dat mijn kinderen niet tot de achterblijversbehoren', zegt Josje Lageweg, die samen met haar man Hauke sinds2000 een camping en een chambre d'hôte in de Morvan runt. Hier,op het platteland, blijkt de competitiedrift niet minder dan inen rond Parijs, zo valt uit haar verhaal op te maken. 'Dekinderen krijgen rapporten met vier kolommen: het eigen cijfer,het cijfer van het beste kind, van het slechtste kind en hetklasgemiddelde. Wij vinden dat flauwekul, maar er zijn ouders diehun kind in vakanties met extra huiswerk opzadelen.' Vervelendis het systeem voor slechte leerlingen. De vier kinderen van defamilie Lageweg behoren daar niet toe, maar Josje heeft gezienhoe het anderen verging. 'Ouders vragen wie die slechte cijfersheeft gehaald. Een leerling wordt daar op een kleine school alsnel op aangekeken.'

In vergelijking met de vorige school in de buurt vanPurmerend, is het kennisniveau op de dorpsschool vanSaint-Léger-sous-Beuvray volgens Josje 'wat hoger'. Haarkinderen moesten niet alleen de taal leren, maar ook op het vlakvan rekenen een achterstand goed maken. 'Die nadruk op kennisgaat wel ten koste van hun zelfstandigheid. Ze leren helegedichten uit het hoofd, maar de vraag waarom de dichter het zoheeft geschreven, komt niet aan de orde. Je moet kinderen nietalleen leren informatie te vinden, maar ook leren die teinterpreteren. Hier moet je nog altijd vooral dingen in je hoofdstampen.'

Positief is in haar ogen de onderlinge omgang van leerlingenen hun houding tegenover de docenten. 'Het is hier veelgedisciplineerder, maar ook vriendelijker. Als er iets uit dehand dreigt te lopen, wordt er snel ingegrepen. Er is meerrespect voor normen en waarden dan in Nederland.'

Een 'mix van beide systemen' zou wat haar betreft ideaal zijn.Maar zolang die er niet is, geeft ze de voorkeur aan hetNederlandse systeem, omdat 'die meer de nadruk op zelfstandigheidlegt. Van die kennis verdwijnt toch weer veel.' Haar zoon Ralf(13) vormt daarvan het bewijs. Van de gedichten die hij op delagere school leerde, kan hij zich niets herinneren. Ook hijgeeft de voorkeur aan zijn Nederlandse school, zij het om andereredenen: 'Het was er minder streng en je was vroeger uit.'

Niet ver van de familie Lageweg ziet de 35-jarige SolitaNaaraat haar twee dochtertjes Ines (6) en Luke (2) 's ochtendsom acht uur in de schoolbus stappen. Twaalf kilometer verderop,bij de dorpsschool van Onlay, komen ze er weer uit. Vooral voorInes zijn het lange dagen, want zij blijft ook in de middag opschool en moet thuis nog wat huiswerk doen.

'Daar schrok ik wel van', vertelt Naaraat. Verder is zeronduit positief over de 27 kinderen tellende school. 'Je hebter een pleintje met een kastanjeboom in het midden, houtenbankjes, het is heel schattig, helemaal Etre & avoir, zoverwijst ze naar de beroemde documentaire van een paar jaargeleden over een Frans plattelandsschooltje.

Het succes daarvan staat of valt met de leerkracht. 'We zijneerst gaan kijken bij een ander schooltje, maar daar stond eenvrouw voor de klas die het al veel te lang deed. De juf die Inesnu heeft, is heel betrokken en bedenkt allemaal leuke dingen.'Volgend jaar moet haar dochter naar de grote school inVillapourçon. Daar wacht een nieuwe juf - en meer huiswerk. 'Ikweet dat ze zal moeten blokken, maar ik weet nog niet of zeeronder zal lijden', zegt haar moeder. 'Mocht dat zo zijn, danhaal ik haar van school. Dan geef ik haar thuis wel les.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden