Nieuws MH17

Blok oog in oog met de dwarsliggende Russen; eist bij VN volledige medewerking Rusland bij onderzoek MH17

In de zaal waar Frans Timmermans vier jaar geleden een emotioneel betoog hield over de ramp met de MH17, riep Stef Blok de Russen op hun verantwoordelijk te nemen. Die houden het op complottheorieën.

Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok spreekt de leden van de Verenigde Naties toe tijdens de Veiligheidsraad over het aansprakelijk stellen van Rusland in de kwestie MH17. Foto ANP

Daar zitten ze dan, Nederland en Rusland, slachtoffer en dader, vijf stoelen van elkaar verwijderd.

Vooraf had Stef Blok gezegd dat het daarom ging. ‘Ik zit straks oog in oog met een vertegenwoordiger van Rusland’, zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken tijdens een korte toelichting buiten de zaal van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. ‘Het is volstrekt logisch dat ik hier een duidelijke vraag bij Rusland neer leg.’

Vorige week zette Nederland met Australië een stevige diplomatieke stap door Rusland formeel aansprakelijk te stellen voor het neerhalen van vlucht MH17, in de zomer van 2014, en voor de 298 doden die daardoor vielen, onder wie 196 Nederlanders. Blok belde daarover vrijdag al met zijn Russische collega Sergej Lavrov, die ontwijkende antwoorden gaf.

Moordenaars

Nu, op deze dinsdagmiddag in New York, kan hij een vertegenwoordiger van Rusland, het land van de moordenaars, rechtstreeks aanspreken.

Blok zit links aan de kop van het hoefijzervormige tafel, een magere gestalte met rechte rug, zijn handen plat voor zich op elkaar op de het bureau. Rechts zit Vassily Nebenzia, de Russische vertegenwoordiger bij de VN, een bonkig heerschap van 56 met een kale kop en een metalig brilletje, gestaald in Sovjet-tijden, verveeld om zich heen te kijken.

Dit is de zaal waarin een eerdere Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Frans Timmermans, in 2014 zijn emotionele toespraak hield, vier dagen nadat het vliegtuig was neergehaald. Hij had het over de laatste momenten van de passagiers, en over het kinderspeelgoed in het Oekraïense veld, en de trouwringen die ineens in handen van de Russisch-gezinde opstandelingen waren beland. Na die toespraak stelde de Veiligheidsraad een resolutie op die van alle betrokken partijen medewerking eiste bij het onderzoek naar de ramp.

Resolutie 2166 werd unaniem aangenomen. Ook Rusland stemde voor.

Maar dit is ook de zaal waarin verder niets met die resolutie is gebeurd. Toen de opvolger van Timmermans, Bert Koenders, een jaar later aandrong op een internationaal tribunaal om de daders van de raketaanslag te vervolgen, stemde Rusland tegen.

Bloks toespraak pas dus in een lijn van verdriet, woede, verontwaardiging en frustratie. Wat wordt de volgende stap, oog in oog met de dwarsliggende Russen?

Een kordate, enigszins ambtelijke stap. Even voor vier uur ’s middags neemt Blok het woord.

‘Wat betreft het vaststellen van de waarheid en aansprakelijkheid voor wat er is gebeurd met de MH17, heeft geen enkele staat het recht om te zwijgen’, zei Blok. ‘Integendeel: een staat heeft de plicht om constructief samen te werken. Om licht te werpen op de waarheid, en die niet te verduisteren met een voortdurende mist.’

De boodschap: ‘Ik roep de Russische Federatie op om deze verantwoordelijkheid te nemen.’

Nebenzia kijkt Blok geen seconde aan. Hij zit licht onderuit gezakt, met de hand in de zij, of pakt zijn vulpen en schrijft wat in een map die voor hem ligt. Af en toe kijkt hij de zaal in, met het zelfvertrouwen van een Bond-boef: straks gaat hij welbespraakt zijn eigen wereldvisie ontvouwen, in dit geval een wereldvisie gefocust op Oost-Oekraïne en de Krim, waar de Russen slachtoffer blijken van ‘linguistische genocide’ en ander onrecht.

Complottheorieën

Het Russische standpunt over de MH17 is niet veranderd, zegt Nebenzia, en loopt het Russische standaardrijtje met alternatieve complottheorieën langs.

Hij noemt het onderzoek van het Joint Investigation Team, dat een Russische brigade de BUK-raket heeft geleverd waarmee MH17 is neergehaald, ‘politiek en niet onafhankelijk’. ‘We kunnen de ongefundeerde conclusies niet accepteren.’

Blok reageert afgemeten. ‘We hebben niets nieuws gehoord. Het is teleurstellend dat zelfs in deze zaal de Russische vertegenwoordiger de onweerlegbare bewijzen van het JIT blijft ontkennen. We dringen erop aan dat Rusland met Nederland en Australië in gesprek gaat.’

Blok wilde laten zien dat Nederland ‘serieus’ en ‘vasthoudend’ is in de benadering van de MH17-ramp, had hij voorafgaand aan zijn toespraak gezegd. Achter hem was een tapijt te zien met daarop de Guerníca van Picasso, met zijn wanhopig schreeuwende gezichten.

Blok was rustig. ‘Ik ben realistisch. Ik hoop ergens in mijn achterhoofd dat Rusland op korte termijn zal beginnen met het erkennen van betrokkenheid. Maar dat is niet waarschijnlijk.’