BLOG

7 juli Zeewolde..

De biologische erwten van Johan Middelkamp zijn klaar om geoogst te worden. Het is de eerste oogst van het seizoen. De erwten worden binnengehaald met een oogstmachine die ze met plant en al van het veld trekt. Even later stromen ze als een groene waterval in een container waaruit een opwindende frisse geur opstijgt. Johan schept dampende brokjes droogijs over de erwten om ze koel te houden. Ze gaan naar de conservenfabriek. Zonde.

21 juli Talavera

De eerste dag van de tomatencampagne zit erop voor Iñigo Martinez Fresneda, directeur van pureefabriek Agraz. In een bar langs de weg drinken we een biertje op het goede verloop. Iñigo wist met een zakdoek het zweet van zijn bruine hoofd. ‘De eerste dag is altijd het moeilijkste.’ Agraz heeft naast de fabriek in Spanje een vestiging in de VS en is ook bezig in China, een opkomend tomatenland. ‘Arbeid en land kosten daar niks. Chinezen zitten altijd onder de prijs.’ Volgens Iñigo eten we al veel vaker Chinese tomatenpuree dan we denken. Italië is de grootste importeur van Chinese tomatenpuree die als Italiaanse pastasaus het land weer uitgaat. Je kunt het zien in Palermo, zegt Iñigo: ‘Enorme productie, maar nergens tomatenvelden te bekennen.’

27 juli Zeewolde

Waar is Henk?, vraag ik aan zijn vrouw Thea als ik de keuken binnenkom. ‘In de uien.’ Buiten zie ik Henk Meijer als een stipje in een zes hectare groot uienveld. Hij hakt onkruid. Henk, zeg ik, jij bent een gangbare boer. Jij spuit toch. Hij wijst naar de uien die al groot zijn. ‘De uien gaan bollen, dan moet je er niet meer met chemie in komen.’ Henk is goed in uien, zegt hij zelf. 'Ze staan er schitterend bij.' Wat niet wil zeggen dat het een goed uienjaar wordt. ‘Als het bij iedereen goed gaat, is er te veel en stort de prijs in.’ Zo ging het vorig jaar. ‘Toen kreeg ik uiteindelijk 5 cent per kilo. Diezelfde uien lagen voor 80 cent in de winkel. Vraag ik me af: waar is die andere 75 cent gebleven?’

16 september De Lier

Nederland heeft tomaten zat, maar ze zijn te duur om soep van te maken, zegt tomatenteler Richard Hartensveld. De kostprijs van een kilo kastomaten is 25 tot 30 cent. Een kilo industriële tomaten uit Spanje kost ongeveer 4,5 cent. Maar dit jaar zijn de tomatenprijzen zo laag dat een groep telers uit De Lier heeft besloten zelf tomatensoep op de markt te brengen onder de merknaam Puur Tomaat. De soep wordt gemaakt van verse trostomaten, het recept is van de moeders van de telers. Het loopt boven verwachting, zegt Hartensveld. ‘We maken duizend liter in de week. En het is alleen nog maar te koop in de regio.’ In termen van milieubelasting steken Nederlandse kastomaten ongunstig af bij tomaten uit Spanje. Voor de productie van een kilo kastomaten is ongeveer tien keer zoveel energie nodig. De reis per vrachtwagen is daarin meegeteld.

21 september Ubbergen

Biologische slakwekerij De Klispoel levert biologische waterkers aan natuurvoedingswinkels en aan Albert Heijn. Ik vraag oprichter Norbert Vermeulen wat ze betalen. Hij zoekt het op. Het resultaat is verrassend. De natuurvoedingswinkels betalen 75 cent voor een zakje van 100 gram, AH betaalt 66 cent voor een zakje van 75 gram. Omgerekend per gram is dat 0,75 tegen 0,88 cent. AH betaalt dus iets meer.

22 september Ubbergen

Wie bracht de zakjessla naar Nederland? Norbert Vermeulen van de Klispoel denkt dat hij het wel eens geweest kan zijn. Vermeulen ontwikkelde in de jaren tachtig een inpakmachine om waterkers en sla in zakjes te doen. Die verkocht hij onder meer aan natuurvoedingswinkels. Maar ongeveer tegelijkertijd voorzag de firma Bakker Barendrecht het Amerikaanse leger in Duitsland van ijsbergsla. Wat ze overhielden werd in een fabriekje in Duitsland in zakjes gedaan en aan Albert Heijn geleverd. ‘AH geloofde er eerst niet in, maar het was vanaf de eerste dag een succes’, zegt Frank Brinkman van Bakker. Zakjessla heeft dus minstens twee uitvinders.

24 september Fijnaart

In West-Brabant ligt de kraamkamer van sla. Bij het dorpje Fijnaart heeft zaadveredelaar Rijk Zwaan haar proefvelden. Ze maken aan de lopende band nieuwe rassen, zegt veredelaar Mark van Oers. Zo proberen ze resistentie te kweken voor ziektes en plagen die zich ook steeds aanpassen. Maar de consument wil ook steeds iets anders. Een nieuwe slasoort waar ze in Fijnaart trots op zijn is Salanova. Van Oers pakt een slakrop van het land, snijdt het hart eruit en spreidt de blaadjes op de grond uit als een croupier een spel kaarten. Alle blaadjes zijn bijna even groot, het afval is minimaal. ‘Dit noemen wij het one cut ready concept.’ Ik vind de smaak niet geweldig. Over smaak kun je eindeloos twisten, zegt Mark. ‘Maar de meeste Nederlanders gooien er toch een emmer dressing overheen.’

28 september Aalst

Ik val met mijn neus in de boter als ik voor de eerste keer bij het melkveebedrijf van Dirk-Jan van der Zalm en zijn vader Jan kom. De veehandelaar is op bezoek. Een man in een geruit hemd en spijkerbroek, sigaret in de mondhoek. Elk jaar worden op de boerderij een stuk of zeventig kalveren geboren. De helft zijn stiertjes die naar de slacht gaan. De veehandelaar duwt en trekt aan de kalfjes om te kijken of ze levendig genoeg zijn. Dirk-Jan wil er 625 euro voor hebben, uiteindelijk worden ze het eens over 500. Dirk-Jan neemt het bedrijf over van zijn vader. Het zijn onzekere tijden voor boeren, beaamt hij. 'Maar als je op kantoor werkt, kun je ook morgen op straat staan.'

6 oktober Wolvega

‘Hé, dat zijn de aardappelen van Douwe’, zegt Johan Middelkamp. We staan in de aardappelopslag van FZ Organics in de voormalige Rivellafabriek in Wolvega. FZ is marktleider in biologische chips in Nederland, vertelt Bjorn Andringa. Hij runt met zijn broer het bedrijf dat is opgericht door hun vader. We kijken hoe hij chips maakt. De aardappelen worden gewassen, geschrapt en gesneden. De schijfjes gaan door een bad kokende olie en worden tot slot in een ronddraaiende trommel bedekt met een laagje zout. We eten verse chips van de band. Lekker. Biologische chips zijn moeilijk, omdat de aardappelen niet zo mooi gelijkmatig als gangbare. Als we weggaan, neemt Johan een zak mee. ‘Voor Douwe.’ Ook een boer uit de polder.

6 oktober Steenderen

Van Wolvega rijden we door naar Steenderen voor de frietfabriek van Aviko. Gekke plek voor een frietfabriek. Klopt, zegt marketing manager Dick van der Aart, tevens uitvinder van de Kreukelfriet. Aviko is in 1962 opgericht door boeren uit de buurt. Nu komen de aardappelen vooral uit de Flevopolder. 'Als we nieuw zouden bouwen, gingen we niet hier zitten.' Elfduizend ton aardappelen per week worden in de grootste frietfabriek van Nederland tot staafjes verwerkt. Friet is een verdringingsmarkt. De consumptie stagneert. Om nog wat te verdienen maakt Aviko meer met minder mensen. En bezuinigt op de inkoopkosten. ‘Jammer’, vindt Henk Meijer. ‘Het zijn ook mijn aardappelen.’

8 oktober Lelystad

Hét twistpunt tussen biologische en gangbare aardappelboeren is phytophthora, een schimmel. Biologische boeren mogen niet spuiten, het enige dat ze kunnen doen is hun veld platbranden. Dat komt slecht uit vroeg in het seizoen, als er nog weinig aardappelen onder de grond zitten. Volgens gangbare boeren wachten hun biologische collega's soms te lang, zodat ze anderen besmetten. Ze hebben een punt, meent Huub Schepers, deskundige plantenziekten van Wageningen Universiteit. Je kunt je afvragen of Nederland met zijn vochtig klimaat wel geschikt is om biologische aardappelen te telen. Schimmel gedijt bij nattigheid. Een droog gebied zou geschikter zijn. 'De woestijn bijvoorbeeld.'

15 oktober Stadskanaal

‘Het soepseizoen is weer begonnen’, zegt Michel Jansen, oprichter van de Kleinste Soepfabriek in Stadskanaal. In de soepkokerij staat een groepje vrouwen en één man slakken uit hun huisje te pulken voor de Boerenslakkensoep, een mooie aanvulling op de Wieringer langoustinebouillon en de Groninger mosterdsoep. De slakken zijn van kweekster Mieke Bos die zelf ook mee staat te helpen. Ze kweekt ze in Oldambt waar ze haar beestjesgrootbrengt op melkpoeder, mais, tarwe en kalk.

20 oktober Loenen

Zoals de wasmachine de huisvrouw heeft bevrijd, zo heeft de melkrobot de boer bevrijd. Henk-Jan Soede heeft er een. Een koe, gelokt door lekkere brokjes, loopt de box binnen. Met een robotarm wordt de uier gewassen en het melkstel aangekoppeld. Na het melken worden de tepels ontsmet en gaat het hekje weer open. Er komt geen mensenvinger aan te pas. Dankzij de melkrobot heeft Henk-Jan tijd om de kinderen van school te halen als zij aan het werk is, zegt zijn vrouw Wendy. ‘Anders was hij tussen 5 en 7 nooit inzetbaar. Leve de melkrobot, zeg ik.’ Het ding kost wel wat: een slordige ton.

23 oktober Lierop

Op de velden bij het Brabantse dorp Lierop staat 15 hectare babysla, zeg maar 30 voetbalvelden. Het is de sla van Adrie van den Einden, een van de leveranciers van Albert Heijn. De sla wordt gezaaid op lange zandruggen. De zaadjes zijn gecoat met een gewasbeschermingsmiddel. Na vijf weken zijn de piepkleine blaadjes klaar om geoogst te worden. Het babyslaseizoen in Nederland loopt van eind april tot begin november, daarna schakelt Albert Heijn over op sla uit het buitenland. De sla in Lierop is maar een deel. In de buurt van Someren heeft Van den Einden nog 50 hectare.

26 oktober Zaandam

Het is niet waar dat supermarkten boeren afknijpen. Albert Heijn in ieder geval niet, verzekert Bas Hauwert, verantwoordelijk voor de inkoop van verse groente en fruit in Zaandam. AH heeft 150 vaste telers, waarmee aan het begin van het jaar afspraken worden gemaakt over productie en prijzen. Het zijn de besten op hun gebied, aldus Hauwert. ‘Wij hebben er geen enkel belang bij om ze zo uit te knijpen dat ze het niet meer redden. Ik denk dat de gemiddelde teler al minstens vijftien jaar voor ons werkt.’

30 oktober Aalst

Vandaag is ‘open stal’ bij de overburen van Dirk-Jan van der Zalm in Aalst. De gebroeders Jan en Henk Baijense hebben een gloednieuwe ligboxenstal laten bouwen. Het is druk. Ik tel 45 auto’s en één trekker. De nieuwe stal is hoog en licht, veel ruimer dan de oude die er nog naast staat. Het kostte alles bij elkaar drie ton, vertelt Jan Baijense, die ontvangt met koffie en borrelnootjes. Het besluit om nieuw te bouwen namen ze twee jaar geleden, toen de melkprijzen nog torenhoog waren. Dit jaar zijn ze ingestort. Maar hij is bijna 50, zegt Jan. ‘Als we moeten wachten tot de prijzen weer stijgen, hoeft het niet meer.’ Bovendien zijn de aanemers nu goedkoper.

30 oktober Aalst

Gijsje, de moeder van Dirk-Jan van der Zalm, leest na het eten voor uit Prediker.

Wie op den wind acht geeft, die zal niet zaaien, en wie op de wolken ziet, die zal niet maaien.

Zaai uw zaad in den morgenstond, en trek uw hand des avonds niet af; want gij weet niet, wat recht wezen zal, of dit of dat, of dat die beide te zamen goed zijn zullen.

Verblijd u, o jongeling! in uw jeugd, en laat uw hart zich vermaken in de dagen uwer jongelingschap, en wandel in de wegen uws harten, en in de aanschouwingen uwer ogen; maar weet, dat God, om al deze dingen, u zal doen komen voor het gericht.

Zo doe dan de toornigheid wijken van uw hart, en doe het kwade weg van uw vlees, want de jeugd, en de jonkheid is ijdelheid.

11 november Rhenen

Zuivel is vaak in handen van boerencoöperaties. Dat zijn geen gewone bedrijven, zegt Gert van Dijk, hoogleraar in Wageningen en Nyenrode. Een gewoon bedrijf koopt zoveel grondstoffen in als het nodig heeft voor de productie. Een coöperatie is verplicht de melk van zijn leden af te nemen en er een markt voor te zoeken. Volgens Van Dijk blijkt uit onderzoek dat coöperaties efficiënt werken en een sober beloningsbeleid hanteren. Het onlangs gefuseerde FrieslandCampina is de grootse zuivelcoöperatie ter wereld, gevolgd door Dairy Farmers of America en Fonterra (Nieuw-Zeeland). FrieslandCampina verwerkt jaarlijks bijna 12 miljard liter melk van 17 duizend aangesloten boeren.

12 november Eindhoven

Of ik het verschil weet tussen korte en lange yoghurt, vraagt Sjef van den Hoven, kwaliteitsmanager van FrieslandCampina in Eindhoven. Lange yoghurt is dun en zuur, korte yoghurt is dik en romig en komt in dikke blubjes van je lepel af. De yoghurt van Campina is dikke yoghurt. In Eindhoven wordt dagelijks 600 duizend liter melk verwerkt tot dagverse zuivel. Per week wordt 800 duizend liter yoghurt geproduceerd. Proef je het verschil tussen lange en korte? Ja, dat proef je.

24 november Limmen

In het Noord-Hollandse dorp Limmen staat een biologische zuivelfabriek. Ecomel werd meer dan honderd jaar geleden opgericht door een stel boeren. Na de oorlog kwam het in handen van de familie Zomerdijk. Sinds 1979 verwerkt Ecomel melk van biologisch-dynamische en biologische boeren. In 1998 werd het opgekocht door Campina. De biologische boeren zijn bij FrieslandCampina ver in de minderheid. Van de 17 duizend aangesloten melkveehouders zijn er slechts 200 biologisch. Wie het fabriekje in Limmen bekijkt, ziet in het midden nog het pannendak uitsteken van de oorspronkelijke kaasboerderij. Later is daar de rest omheen gebouwd. Als de kaasmakerij niks wordt, kunnen we er nog altijd een gewone boerderij van maken, dachten de oprichters.

25 november Zeewolde

Aardappelhumor van Henk Meijer: ‘Liggen twee aardappelen naast elkaar in een kistje. Zegt de ene aardappel tegen de andere: Ik wil wel een kindje van jou. Zegt die ander: Kan niet, ik ben een pootaardappel.’ De grap kan ook met melk, zegt Henk. ‘Dan neem je in plaats van pootaardappel gesteriliseerde melk.’

25 november Warmenhuizen

In de kop van Noord-Holland staat de grootste groentefabriek van Nederland. Vezet, een afkorting van Verenigde Zuurkoolbedrijven, snijdt, wast en verpakt wekelijks 1,2 miljoen kilo groente en fruit in 3,8 miljoen zakjes, schaaltjes en bakjes: wokpaketten, hutspot, appelschijfjes, allemaal voor Albert Heijn. In grote hallen staan 42 verpakkingslijnen. Ook de sla van AH wordt hier ingepakt, net als de panklare boerenkool. Die komt nu nog uit Nederland, zegt projectmanager Ron Naarden, maar vanaf januari uit Spanje. Geteeld door Nederlandse boeren, want boerenkool kennen ze in Spanje niet. Bij Vezet werken 600 mensen, elke dag aangevuld met honderden uitzendkrachten.

7 december Poggio Imperiale

Begin december staan de velden in het Italiaanse Puglia vol met venkel, bloemkool en broccoli. Tweeduizend hectare zijn voor de Azienda Agricola San Michele. De groente wordt van het land naar de fabriek gebracht in Poggio Imperiale. Daar staan vrouwen de hele dag aan de lopende band broccoli, bloemkool en venkel schoon te maken en in te pakken. Aan de venkellijn werken meer dan 120 vrouwen. Ze pakken elke knol op, snijden het lelijke buitenblad en de lange stengels eraf en leggen de knol terug op zwarte schaaltjes. Ze doen 120 pallets per dag, zegt een leidinggevende trots. De vrouwen komen volgens hem allemaal uit hetzelfde dorp. Venkel is hun specialiteit, zegt hij. Waarschijnlijk roddelt het ook gezelliger. Op elk kistje wordt een etiket geniet met in negen talen het woord venkel. San Michele levert aan supermarkten in heel Europa.

7 december Battapaglia

Mr. Rocket, meneer Rucola, staat er op het visitekaartje van Fausto Caserio. Bij het dorp Battapaglia heeft hij een boerderij, waar vroeger waterbuffels werden gemolken, omgebouwd tot een moderne rucola- en babyslakwekerij. Rond de oude stallen staat 9 hectare rucola en babysla onder hoge tunnels van half doorzichtig plastic. Fausto koestert zijn sla als een baby in een couveuse. 'Op het open veld kun je zomaar een regenbui krijgen die je hele oogst in één klap wegvaagt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden