Bloemenrand is nog geen natuur

Agrarisch natuurbeheer is nodig om de soortenrijkdom in Europa op peil te houden. Maar de voorwaarden zijn zo afgezwakt dat de boeren niet worden gestimuleerd aan vergroening te doen.

ARNHEM - Vergroening van het Europese landbouwbeleid dreigt uit te lopen op een sof voor de natuur. Dat schrijven 21 onderzoekers uit acht landen in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Zij doen een beroep op de lidstaten om meer landbouwsubsidies over te hevelen naar agrarisch natuurbeheer. Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken geeft geen gehoor aan dat pleidooi.


Een belangrijk deel van de Europese planten en dieren leeft in agrarisch gebied. Maatregelen om schadelijke effecten van de landbouw te beperken zijn essentieel om de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen, schrijven de onderzoekers in Science.


Om het tij te keren worden in het nieuwe Europese landbouwbeleid, over de jaren 2015 tot en met 2020, vergroeningsmaatregelen genomen. 30 Procent van de inkomenssteun aan boeren wordt door de EU afhankelijk gesteld van drie actiepunten: 5 procent van het akkerbouwareaal moet een natuurdoel dienen, permanent grasland mag niet verdwijnen en de teelt van monocultuur wordt afgeremd. Voldoen de boeren niet aan die eisen, dan krijgen ze minder geld uit Brussel. Maar bij de jarenlange onderhandelingen over de definitieve invulling van de vergroening is zo veel water bij de wijn gedaan, vinden de auteurs van het artikel, dat de planten en dieren er weinig mee opschieten.


In Nederland zullen alleen akkerbouwers iets van de maatregelen merken. In de eerste opzet voor de vergroening moesten zij 10 procent van hun areaal bestemmen voor ecologische doeleinden. Dat is afgezwakt naar 5 procent. Volgens David Kleijn van instituut Alterra in Wageningen, mede-auteur van de analyse in Science, valt bijna 90 procent van alle boerenbedrijven in de EU en de helft van alle landbouwgronden buiten deze regeling.


'Door de voorwaarden kunnen de bedrijven in Oost- en Zuid-Europa, waar het nu nog relatief goed gaat met de planten en dieren op boerenland, ongestoord verder gaan met intensivering en schaalvergroting', zegt Kleijn. 'Noordwest-Europa achterna dus. Dat is erg pijnlijk voor de biodiversiteit.'


Daarnaast tellen talrijke vormen van regulier landgebruik mee als ecologische maatregel, concludeert Kleijn. 'Bijvoorbeeld het gebruik van groenbemesters en stikstofbindende gewassen of de aanwezigheid van bosjes en houtwallen. Maar heel weinig boeren zullen verplicht worden hun dagelijkse bedrijfsvoering natuurvriendelijker te maken. Er worden zo veel uitzonderingen toegelaten dat dit het gangbare beheer van boeren niet echt beïnvloedt.'


Voor Cees Witkamp van Vogelbescherming Nederland is het nog afwachten hoe die ecologische maatregelen op 5 procent van het areaal zullen uitpakken. 'Er gaat in de vergroening van Nederland 230 miljoen om. Daar moet je wel meer van kunnen terugzien dan alleen braakliggende stroken land die de boer onkruidvrij houdt. De belastingbetaler moet de bloemen zien bloeien, de bijen horen zoemen en de vogels horen fluiten.'


Om de verwaterde Europese maatregelen enigszins te repareren, doen de Science-auteurs een beroep op de lidstaten. Die hebben de vrijheid een deel van de EU-inkomenssteun aan boeren af te romen ten behoeve van bijvoorbeeld meer agrarisch natuurbeheer.


Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken heeft die wens van de natuurorganisaties en de onderzoekers niet gehonoreerd, blijkt uit de plannen voor de Nederlandse invulling van het Europese landbouwbeleid, die zij eind vorige week naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. 'Gemiste kans', vindt Kleijn. 'Agrarisch natuurbeheer is momenteel het belangrijkste instrument om de biodiversiteit in het agrarisch gebied in de benen te houden, bijvoorbeeld voor ondersteuning van de grutto en andere weidevogels.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden