Bloedstollend tweetal neemt functies van Karadzic over

Niet één, maar twee opvolgers nemen de plaats in van Radovan Karadzic, leider van de Bosnische Serviërs. De nieuwe president, Biljana Plavsic, heeft een hele reeks bloeddorstige bijnamen....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Als de eind vorige week afgetreden dr. Radovan Karadzic de Frankenstein van de Balkan is, dan is zijn opvolger Biljana Plavsic diens bruid. 'We hebben het hier over een van de architecten van de etnische zuiveringen', zei een medewerker van Hoge Vertegenwoordiger Carl Bildt ooit over Plavsic.

De nieuwe president van de Bosnisch-Servische Republika Srpska werd 66 jaar geleden geboren in Tuzla, in het noorden van Bosnië, uit een geslacht van kooplieden en intellectuelen. Ze groeide op in Sarajevo. Studeerde in Zagreb, Praag en de Verenigde Staten (op kosten van het Fulbright-fonds). Haar wetenschappelijke carrière culmineerde in het hoogleraarschap biologie aan de Universiteit van Sarajevo.

Ze zei ooit dat ze weinig van politiek moest hebben, maar de ineenstorting van het communisme voerde de ongetrouwde professor Plavsic naar een leidende rol in Karadzic' Servische Democratische Partij (SDS). Ze ontpopte zich als een havik onder de nationalisten en een trouw volgeling van Karadzic, de van oorlogsmisdaden verdachte strateeg die onder internationale druk vorige week dan toch gedwongen werd tot aftreden.

Ten minste tot de verkiezingen van 14 september is 'de IJzeren Dame van Servië', zoals Plavsic wel wordt genoemd, de nieuwe president. Ze is tevens de presidentskandidaat van de SDS.

Regelmatig werd ze gesignaleerd in gebieden waar de Bosnische Serviërs zich schuldig maakten aan oorlogsmisdaden en genocide. Toen de Servische paramilitaire commandant Zeljko Raznatovic, beter bekend als 'Arkan', vier jaar geleden een slachting aanrichtte onder de Moslims van het Bosnische Bijeljina, kreeg deze voor het oog van de tv-camera's als dank een klapzoen op de wang van een euforische Plavsic. 'Helden zoen ik altijd', lichtte ze toe. Arkan doopte Plavsic tot 'de Servische Keizerin'.

De nieuwe leider van Republika Srpska moet bitter weinig hebben van de Servische president Slobodan Milosevic. Toen deze de Bosnische Serviërs dwong tot het doen van concessies en hun uiteindelijk een vredesakkoord opdrong, was Plavsic de eerste om Milosevic openlijk te bekritiseren. Het was een schande, oordeelde ze, dat deze het ideaal van een Groot Servië bij het vuil zette.

Een illustratie van Plavsic' fanatisme is haar uitval in 1992 tegen een groep Servische vrouwen die treurden over het lot van hun zonen, broers en echtgenoten, omgekomen gedurende de eerste maanden van de oorlog. 'Huil niet', zou ze tegen de wenende vrouwen geroepen hebben. 'Dit is slechts het begin.' Er zouden in de volgende jaren inderdaad nog vele duizenden sneuvelen.

Zes miljoen Serviërs moeten bereid zijn te sterven voor de goede zaak, zei ze ooit, opdat de resterende zes miljoen daarvan de vruchten kunnen plukken. Een van haar vele bijnamen - ze lijkt erin te grossieren - luidt 'Miss Necrofilie', vanwege haar niet aflatende, bloedstollende enthousiasme voor het Bosnisch-Servische project. De echtgenote van Milosevic vergeleek haar met dr. Mengele. Milosevic zelf heeft herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat Plavsic volgens hem dringend de hulp van een psychiater behoeft.

Een journalist van de Britse krant The Guardian beschreef hoe een verzoek om een interview door haar werd afgewimpeld met een ijskoud: 'Ik ben hier om onze Servische vluchtelingen te steunen, niet om mijn woorden te verspillen aan niet-Serviërs.' Ze heeft ogen als stenen, noteerde de verslaggever.

Gedurende de oorlog was ze een van de vice-presidenten van de Republika Srpska. De etnische opdeling van Bosnië is volgens haar een onomkeerbare realiteit. 'Elke poging om de opdeling ongedaan te maken, zal uitmonden in een nieuwe oorlog.'

In 1993 suggereerde ze 30 procent van Bosnië te reserveren voor de Moslims, 'zodat ze mij niet meer de hele tijd kunnen lastigvallen'. In een interview met de krant Novi Sad Svet zei ze: 'Ik zou bij voorkeur zien dat we heel Oost-Bosnië zuiveren van Moslims. Zelfs als wij 70 procent van het grondgebied in handen houden, zal er geen vrede zijn. Met andere woorden: ik wens ze het slechtste toe.'

De negen jaar jongere Aleksa Buha (55), die Karadzic opvolgt als voorzitter van de Servische Democratische Partij, is ook al een politicus met een wetenschappelijke achtergrond. De in het Zuid-Bosnische Gacko geboren Buha, een voormalig hoogleraar Duitse filosofie aan de Universiteit van Sarajevo - hij studeerde onder meer aan de Vrije Universiteit van Berlijn - is net als Plavsic een kloon van Karadzic. En net als Plavsic heeft hij een grondige hekel aan het Akkoord van Dayton en aan president Milosevic, die in zijn ogen de Servische zaak verraden heeft.

Buha behoort tot de oprichters van de SDS en wordt door het Duitse weekblad Der Spiegel getipt als de nieuwe sterke man van de Republika Srpska. De historie wijst volgens hem uit dat een multi-etnisch samengesteld Bosnië onmogelijk is. 'Men kan stellen dat de drie naties - die van de Serviërs, de Moslims en de Kroaten - alleen ''vrijwillig'' hebben samengeleefd zolang ze bezet werden door buitenlanders', schreef Buha.

Mei vorig jaar bepleitte Buha in zijn rol van minister van Buitenlandse Zaken van de Republika Srpska het gijzelen van blauwhelmen bij Sarajevo. Het VN-Tribunaal voor oorlogsmisdaden in Den Haag typeerde deze strategie als een misdaad tegen de menselijkheid.

Uitlevering van Karadzic en de eveneens van oorlogsmisdaden verdachte generaal Ratko Mladic aan het oorlogstribunaal in Den Haag, is uitgesloten, zegt Buha deze week in een interview met Der Spiegel. 'Bovendien is het Haagse Tribunaal een politiek instituut en geen rechtsinstituut', zegt hij. Overigens zijn Karadzic en Mladic in zijn ogen onschuldig. 'Mladic blijft stafchef van ons leger zolang wij dat nodig achten.'

Buha laat er geen twijfel over bestaan dat voor Karadzic ook achter de schermen een grote rol is weggelegd. 'Zijn autoriteit kan niemand vernietigen', zegt Buha. 'De politiek kent altijd voorbeelden van mensen die het lot van hun land bepalen, ook al zijn ze ambteloos burger.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden