Bloedstollend conflict

Wat gaat voor: bedrijfsbelang of patiëntenbelang? Om die vraag draait het slepende conflict tussen Organon, het farmaceutisch bedrijf in Oss, en Koos Stiekema, tot halverwege juli 1999 als arts-onderzoeker in dienst bij Organon....

Stiekema had in mei van dat jaar medisch-ethische commissies in diverse landen ingelicht over de mogelijke gevaren van proeven met een nieuw antistollingsmedicijn dat door Organon en zijn Franse branchegenoot Sanofi-Synthélabo wordt ontwikkeld. Een schending van het bedrijfsgeheim en strijdig met het arbeidscontract, volgens Organon.

De Amsterdamse kantonrechter stelde Organon begin deze maand formeel in het gelijk en liet daarom een uitspraak in deze principiële kwestie achterwege. Stiekema moet Organon de schade (voorlopig geschat op ruim twee miljoen gulden) die ontstond doordat het experiment drie maanden werd opgeschort, vergoeden. Hij gaat in beroep. Als hij opnieuw verliest, volgt een rechtszaak over de hoogte van de schadevergoeding. 'Als ik twee miljoen gulden moet betalen, ben ik failliet', zegt hij.

Wat ging vooraf? De internist, inmiddels 56 jaar, werkte sinds 1982 bij Organon. Halverwege de jaren negentig was hij verantwoordelijk voor de Pentua-studie, een internationaal onderzoek naar een nieuw anti-stollingsmedicijn (fondaparinux sodium) dat trombose na een zware operatie moet voorkómen.

Organon wilde het middel op proefpersonen testen in een startdosis van 2,5 milligram. Stiekema vond dat te laag. Zo'n dosis werkt niet en is daarom levensgevaarlijk voor de patiënten die meewerken. Hij wilde beginnen met 4 milligram. In mei 1999 informeerde hij de medisch-ethische commissies in de landen die meededen over het meningsverschil met Organon. Het experiment werd als gevolg daarvan drie maanden opgeschort.

'Maar de princiële kwestie is dat Stiekema als klokkenluider niet aansprakelijk gesteld mag worden voor de vertraging van het experiment', zegt Inez de Beaufort, hoogleraar medische ethiek in Rotterdam. Zij trad op als getuige-deskundige in de rechtszaak. Ze vindt het onbegrijpelijk dat Organon niet zélf de medische commissies heeft ingelicht over het verschil in opvatting met Stiekema.

'Het bedrijf had drie onafhankelijke experts moeten vragen om een uitspraak. Maar er kwamen twee experts die banden hadden met Organon en maar één die dichter bij Stiekema stond. Bizar, dat je in de hele wereld geen drie onafhankelijke deskundigen zou kunnen vinden.'

Het zicht op de kern van de zaak wordt ietwat vertroebeld door onverkwikkelijkheden aan beide zijden.

Stiekema stond al op non-actief toen de rechter in den Bosch zijn werkgever dwong hem een ongebruikelijk hoge afkoopsom (7 ton) te betalen. Twee dagen ná die rechtszaak, op 30 mei 1999, en kort voor vertrek op 1 juli schreef Stiekema de gewraakte brieven naar de medische commissies. Zonder Organon in te lichten, daarvoor waren partijen te zeer gebrouilleerd.

Er was geen sprake van dat ik bedrijfsgeheimen publiek maakte, zegt Stiekema, tegenwoordig als vliegende dokter werkzaam in Mozambique. 'De rapporten over dit soort onderzoeken waren gepubliceerd. De medische commissies kenden ze. Organon wil die 7 ton gewoon terug.'

Dit voorjaar kreeg het nieuwe medicijn, Arixtra geheten, de eerste goedkeuring binnen van de FDA, de Amerikaanse registratiecommissie. Vorige week volgde de Europese tegenhanger CPMP. De dosis van Arixtra, dat op zijn vroegst in 2005 op de markt komt, is 2,5 milligram. 'Dat kan niet', zegt Stiekema. 'Een toevalstreffer. Dit roept vragen op.' Wordt vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.