NieuwsOnafhankelijkheid Papoea

Bloedige dag op Papoea: 16 doden en 65 gewonden

Waar de demonstraties in Hongkong mondiaal alle aandacht krijgen, blijft de strijd voor een onafhankelijk Papoea die vorig maand oplaaide, verborgen. Indonesië dwingt censuur af met keihard optreden. Maandag vielen er 16 doden.

Papoea’s ontvluchten de markt in de havenstad Fakfak, nadat bij een betoging de markthal in brand is gestoken. De demonstratie vond eind augustus plaats.Beeld AP

Indonesische veiligheidstroepen hebben maandag met bruut geweld een eind gemaakt aan een demonstratie op Papoea. Daarbij zijn zeker zestien doden en 65 gewonden gevallen. Onder de slachtoffers zouden veel scholieren zijn, die de betoging in de stad Wamena hadden georganiseerd. Het gaat om de bloedigste dag sinds de protesten voor onafhankelijkheid ruim een maand geleden begonnen.

Volgens politiechef Rudolf Alberth Rodja ging een woedende menigte maandag de straat op nadat een gerucht was verspreid dat een docent, afkomstig van buiten Papoea, een scholier voor ‘aap’ had uitgemaakt. Honderden betogers staken huizen, winkels en een overheidsgebouw in brand. Op beelden was te zien hoe zwarte rook zich boven de stad verspreidde. Daarna grepen de veiligheidstroepen in.

Volgens Rodja was het gerucht over de racistische docent met opzet verspreid om rellen te ontlokken. ‘Het is een hoax en ik roep iedereen op Papoea op zich niet te laten provoceren door nepnieuws.’ Of de politiechef de waarheid spreekt, is moeilijk te controleren. De autoriteiten in Indonesië doen er al weken alles aan om de berichtgeving over de protesten en het optreden van de oproerpolitie op Papoea te censureren. Internet ligt geregeld plat, journalisten krijgen geen toegang tot het gebied en critici worden geïntimideerd. Zo is een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen mensenrechtenadvocaat Veronica Koman, die dagelijks videobeelden van de protesten op Twitter zet.

Zeker is dat in de voormalige Nederlandse kolonie de grootste anti-regeringsprotesten in decennia plaatsvinden. Andreas Harsono, schrijver en onderzoeker bij Human Rights Watch in Jakarta, telde meer dan dertig plekken, binnen en buiten Papoea, waar betogingen plaatsvonden. De regering heeft zesduizend oproeragenten naar het gebied gestuurd. Honderden personen zijn gearresteerd en er zijn nu al tientallen slachtoffers gevallen, onder wie vorige week een kleuter.

Morgenster-vlag

De onlusten begonnen op 17 augustus, onafhankelijkheidsdag in Indonesië, toen 43 Papoease studenten in Surabaya op Oost-Java door een meute werden belaagd, omdat ze een vlaggenstok zouden hebben omgebogen. De politie joeg de studenten met traangas de straat op, waarna ze werden ingerekend. Daarbij zouden ze voor ‘aap’ zijn uitgescholden.

Dat was koren op de molen van de smeulende frustratie over racisme en discriminatie op Papoea. Woedende Papoea’s staken daags erna gebouwen in brand, wierpen barricades op en zwaaiden met de Morgenster-vlag, het verboden symbool van een onafhankelijk Papoea. In de havenstad Sorong belaagden demonstranten een gevangenis, waardoor zeker 250 geïnterneerden konden ontsnappen.

Op 28 augustus volgde een bloedbad in Deiyai. Honderden betogers, van wie sommigen bewapend met pijl en boog, protesteerden bij een provinciegebouw. Op beelden is te zien hoe de oproerpolitie met scherp schiet richting betogers. Hoeveel doden en gewonden er die dag zijn gevallen, is onduidelijk.

Her en der zouden ‘nieuwkomers’, ­migranten van buiten de regio, de politie hebben geholpen. De politie wijst ‘intellectuele actoren’ als schuldige aan, onder wie separatistenleider Benny Wenda die in Engeland politiek asiel geniet.

De harde aanpak is typerend voor de regering in Jakarta, dat verzet van de Papoea sinds het vertrek van oud-kolonisator Nederland altijd stevig de kop in heeft gedrukt. ­Nederland liet het gebied, dat het in 1949 had geweigerd op te geven, pas in de jaren zestig gaan op voorwaarde dat de Papoea’s in een referendum mochten uitmaken of ze bij Indonesië wilden horen. Maar bij de volksraadpleging lieten de Indonesiërs slechts 1.015 geselecteerde Papoea’s stemmen. Ze kozen unaniem voor aansluiting bij Indonesië. Sindsdien laait het verzet geregeld op. Jakarta houdt mede daarom een permanente bezettingsmacht in de provincie.

Aanslag rebellen

Jakarta verwijst nu graag naar een aanslag van separatistische rebellen, vorig jaar december, op ‘arbeiders van buiten’ die in de regio Nduga aan een snelweg werkten. Daarbij kwamen zeker zestien wegwerkers om het leven. Sindsdien kamt het leger Nduga uit op zoek naar separatisten, vertelt Samuel ­Tabuni, een Papoealeider afkomstig uit Nduga. ‘In negen maanden tijd zijn 182 mensen doodgeschoten en het eind is nog niet in zicht. Complete districten zijn op de vlucht geslagen.’ De Indonesische regering deed dit eerder af als een vals bericht. Volgens de autoriteiten zijn 53 vluchtelingen in Nduga omgekomen, met name door ziekte en gebrek aan eten.

Tabuni was onlangs in Jakarta om te bemiddelen. Samen met minister en oud-generaal Wiranto van Veiligheid gaf hij een persconferentie. ‘Denk aan een toekomst van ontwikkeling, in plaats van destructie’, zei Wiranto. ‘Ontwikkeling’ is inderdaad het sleutelwoord waarmee de Indonesische president Joko ­Widodo Papoea probeert te paaien. Vandaar ook de 4.500 kilometer lange snelweg die wordt aangelegd.

Maar ook Widodo kiest, als het erop aankomt, voor de oude politiek van repressie. Inmiddels is een algeheel demonstratieverbod afgekondigd. Zelfs ‘het verspreiden van separatistische ideeën in het openbaar’ kan tot zware straffen leiden.

‘Ik zie het vuur branden bij de Papoea’s, dat geeft hoop’. 
De onrust in Papoea wordt door de Papoea-gemeenschap in Nederland intensief gevolgd. Ook door Nancy Jouwe (52), jongste dochter van Nicolaas Jouwe, bij leven voorman in ballingschap van een toekomstig onafhankelijk Papoea. ‘Ik denk dat Nederland een ereschuld heeft aan de Papoea’s.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden