Bloedheet in september: hoe reageert het dierenrijk?

Warme nazomer

De afgelopen honderd jaar was het na 5 september nog nooit zo warm. Hoe reageren dieren op deze uitzonderlijk warme nazomerdagen?

Olifant Bongi neemt een zanddouche in safaripark Beekse Bergen. De olifant op de foto komt niet voor in het verhaal. Beeld anp

'Het apenverblijf ziet er erg leeg uit', zegt Constanze Mager, primatoloog bij Burgers' Zoo in Arnhem. 'Het is speuren naar chimpansees tussen de struiken. Allemaal schuilen ze tegen de zon in de schaduw van de begroeiing.'

Volgens Mager passen veel dieren momenteel strategieën toe om koel te blijven. Niet zo vreemd: met temperaturen die oplopen tot boven de dertig graden zijn het uitzonderlijk warme nazomerdagen. Meteorologen spreken zelfs van een record: sinds het starten van de meting - in het jaar 1901 - was de temperatuur in Nederland na 5 september nog nooit zo hoog.

Tot uitzonderlijk dierengedrag leiden deze hete nazomerdagen echter niet, zegt Mager. De dieren bedienen zich eerder van hun standaardrepertoire om af te koelen, zoals olifanten die zichzelf trakteren op een briesje door te wapperen met de oren.

Zweten

Voor mensen is zweten een van de belangrijkste manieren om koel te blijven: de druppels op de huid verdampen en nemen de warmte met zich mee. Maar veel diersoorten kunnen niet zweten en moeten daarom dus op een andere manier de huid nat maken. Kangoeroes likken hun armen, varkens rollen in een modderbad.

Ooievaars en gieren zetten zelfs hun eigen ontlasting in: zij poepen op hun poten om af te koelen. Het dunne laagje poep en urine heeft hetzelfde effect als verdampende zweetdruppels. 'Afkoelingspoepen' geeft de poten een spierwitte kleur. Mogelijk reflecteert het wit de zon en koelt de poten zo verder af.

Een andere manier om warmte af te voeren is een zo groot mogelijk oppervlak aan de lucht blootstellen. Hoe meer contact met de lucht, hoe meer warmte afgevoerd kan worden. Vogels doen dit door hun veren uit te spreiden. Grote zoogdieren blijven langer rechtop staan.

Zomerslaap

Wanneer het te warm wordt, gaan sommige dieren in een 'zomerslaap'. Zo sluiten slakken zichzelf op. Met een dun laagje slijm verzegelen ze de opening van hun slakkenhuisje. De wijngaardslak neemt zelfs de moeite om een dekseltje van kalk te maken. Binnenin het huisje vertraagt de stofwisseling van de weekdieren.

Niet alle dieren proberen overigens de warmte te vermijden. 'Tropische dieren zijn juist blij met deze nazomerse hitte', zegt Mager. Zo profiteren reptielen van het warme weer. Deze koudbloedige dieren hebben de zon nodig om hun lichaamstemperatuur op peil te houden. Hagedissen en slangen gaan zonnebaden en warmen zo sneller op. Al verblijven deze dieren in Nederland toch meestal in een binnenruimte waar het kwik sowieso elke dag tot tropische hoogte stijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.