AnalyseBeurzen

Bloedbad beurzen kost biljoenen, kan de ECB het tij keren?

Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank maakte donderdag bekend welke maatregelen ze neemt om de economische gevolgen van de coronacrisis te beteugelen. Want die zijn rampzalig: donderdag zag de Amsterdamse beurs de grootste koersdaling sinds de beurscrash in 1987. Gaat Lagardes aanpak werken?

Een scherm op de beurs van Frankfurt toont ECB-president Christine Lagarde, die maatregelen aankondigt om de economische gevolgen van de coronacrisis te beteugelen.Beeld Reuters

Het was net niet de grootste koersdaling in de historie. Maar na Flu Monday volgde gisteren Trump Thursday. De AEX-index op de beurs van Amsterdam verloor nog eens 10,8 procent bovenop de enorme verliezen in de afgelopen weken, en sloot op 432,10. Alleen op Black Monday 19 oktober 1987 was het verlies voor de AEX met 12 procent nog groter. Sinds 19 februari, toen het coronavirus ook in Europa tot paniek leidde, heeft de AEX al 200 punten (31,3 procent) verloren. De langste beursrally ooit (sinds 2009) is omgeslagen in het grootste bloedbad ooit. De beurzen van New York zakten later ook dieper weg in het moeras. De Dow Jones verloor 2.300 punten (10 procent) en sloot op 21.200 punten. Wereldwijd zijn biljoenen aan beurswaarde in rook opgegaan.

Een van de oorzaken voor de nieuwe koersdaling was het besluit van de Amerikaanse president Trump een inreisverbod af te kondigen voor Europeanen. Na de aankondiging van een prijzenoorlog op de oliemarkt begin deze week was dit de tweede onverwachte schok die beleggers de schrik op het lijf joeg.

Het inreisverbod heeft niet alleen enorme consequenties voor vele sectoren zoals de luchtvaart en toeristenindustrie, maar ondermijnt ook het vertrouwen in de hele economie. Dat kan leiden tot een prijsdaling op de huizenmarkt en het bankroet van bedrijven. Hierdoor kan de werkloosheid oplopen en kunnen ook banken, zoals dat in 2008 en 2009 het geval was, in de gevarenzone komen.

Rente ECB ongemoeid

De andere oorzaak voor de ongekende koersdaling was het feit dat de Europese Centrale Bank besloot de rente ongemoeid te raken. Hoewel de officiële rente in de eurozone al 0 procent is, hadden de financiële markten gerekend op een rentegebaar om de zorgen weg te nemen. De Amerikaanse en Britse centrale banken hadden eerder de officiële rente met een half procentpunt verlaagd.

Beleggers hoopten dat tenminste de zogenoemde speciale beleningsrente voor banken – de boeterente die banken moeten betalen voor het tijdelijk stallen van geld – verder zou worden verlaagd van -0,5 naar -0,6 of -0,7 procent. Maar ECB-baas Christine Lagarde vond dat dit keer de overheden hun verantwoordelijkheid zouden moeten nemen. ‘Ik hoef in de annalen niet te worden bijgeschreven als de president van Whatever it takes 2’, zei ze met verwijzing naar haar voorganger Mario Draghi. Die wist met een Whatever it takes-opmerking in de zomer van 2012 de eurocrisis te bezweren, toen de regeringen van de EU-lidstaten met de handen in het haar zaten.

‘Eerder een scalpel dan een big bazooka’, schamperde Ranko Berich van Monex Europe. Hij noemde de corona-aanpak van de ECB ‘rampzalig en mogelijk catastrofaal’. De ECB omschreef het zelf als evenwichtig en efficiënt.

 De ECB is dit keer niet van plan de ijzers uit het vuur te halen voor de overheden. Lagarde noemde de huidige maatregelen van Brussel en de nationale overheden traag, mager en zelfgenoegzaam. ‘Dat gaat om een kwart procent van de economie in de eurozone en we hebben een ambitieus plan nodig.’

Christine Lagarde, die in november vorig jaar Mario Draghi opvolgde, heeft ook weinig instrumenten meer. De rente is al nul, het opkoopprogramma werd eind vorig jaar opnieuw opgestart en de banken zwemmen in hun liquiditeiten. Van alle beurzen deed Amsterdam het niet eens het slechtst. Londen, Frankfurt en Parijs verloren meer dan 12 procent. De beurs in Milaan zakte bijna 17 procent. Vooral banken en verzekeraars leden in Amsterdam enorme verliezen. ING en ABN Amro verloren nog eens 20 procent. ABN Amro – waarvan de staat nog altijd het merendeel van de aandelen heeft – is nog maar 7 euro waard. In 2018 noteerde het aandeel nog 28 euro.

ECB-coronabesluit

Rente Er komt geen verdere renteverlaging. De huidige officiële rente blijft 0 procent en de beleningsrente blijft -0,5 procent. Lagarde sloot verdere renteverlagingen niet uit, maar vond het nu niet het goede moment. Ze gaf geen toelichting. Maar volgens experts zou een verdere renteverlaging contraproductief werken. Het zou eerder het vertrouwen ondermijnen dan mensen aanmoedigen meer kredieten op te nemen.

Opkooprogramma Sinds 1 november 2019 koopt de ECB weer voor 20 miljard euro aan obligaties op om de kredietmarkt te verruimen. Lagarde kondigde aan daarboven nog eens voor 120 miljard obligaties op te kopen tot eind dit jaar. Dat bedrag zal zo flexibel mogelijk worden ingezet en wordt niet per se maandelijks en over lidstaten verspreid. Er kunnen dus extra Italiaanse obligaties worden opgekocht, omdat dit land het zwaarst is getroffen door de crisis.

Kredietsteun Banken kunnen onbeperkt kredieten opnemen bij de ECB tegen een rente die een kwart procent onder het gemiddelde tarief ligt. Daarnaast worden de voorwaarden van een bestaand programma van goedkope leningen nog gunstiger. Daarmee wil de ECB vooral de kredietvoorziening aan kleine en middelgrote bedrijven stimuleren.

Kapitaaleis Banken mogen tijdelijk minder kapitaal aanhouden dan de regels van de centrale bank voorschrijven. Het gaat bijvoorbeeld om buffers die financiële concerns moeten aanhouden voor het geval van financiële tegenspoed.

Kabinet: sociale leven in heel het land moet op de rem
Een groot pakket nieuwe maatregelen moet verdere verspreiding van het coronavirus door Nederland vertragen. Het kabinet verbiedt tot 31 maart alle evenementen met meer dan honderd personen.

Bij de huisartsen in Noord-Brabant is het al de hele week alle hens aan dek
Het coronavirus laat zich in Noord-Brabant niet meer indammen, maakte het RIVM donderdag bekend. In de provincie, waar het virus eind februari de kop opstak in Loon op Zand, staan artsen onder zware druk. Er is een schrijnend tekort aan middelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden