Blinde vlekken

Vooruitgang kan misleidend zijn. De Duitse schrijver Hermann Hesse schreef er een prachtig sprookje over. Een kunstschilder maakt elke dag een schilderij....

Pieter Hilhorst

Het kabinet Balkenende leidt aan een vergelijkbaar vooruitgangsoptimisme. Het grootste bewijs voor de juistheid van de huidige koers zijn de mislukkingen van gister. Dat lijkt een zinnige aanpak. De overheid moet immers leren van haar fouten. Maar dat loffelijke streven verzandt al snel doordat dit kabinet, met de premier voorop, van het verleden een karikatuur maakt. Of het nu gaat om de verzorgingsstaat of om de multiculturele samenleving, steeds doet Balkenende alsof tot 2002 WAO'ers, werklozen en migranten permanent in de watten zijn gelegd. Voor het gemak vergeet hij de hervormingen in de sociale zekerheid die in de afgelopen tien jaar over elkaar heen zijn gerold en die steeds beoogden om met strenge maatregelen meer mensen aan het werk te helpen. Het is een gotspe om te doen alsof tot 2002 vrijblijvendheid troef was. Sterker nog, de huidige vermindering van het aantal WAO'ers heeft juist alles te maken met 'paarse' wetgeving zoals de Wet Poortwachter.

De mythe van de knuffelstaat gaat gepaard met een favoriete verklaring voor het desastreuze optreden van de overheid. Zo waren er Taboes. Dingen waarover je niet mocht praten. Criminele allochtonen of werkschuwe werklozen bijvoorbeeld. En er was Lamlendigheid. De paarse politici durfden geen moeilijke beslissingen te nemen, zoals over de WAO. Premier Balkenende heeft uit deze verklaring een wonderlijke rechtvaardiging gebrouwen voor zijn eigen beleid. Zijn redenering is als volgt. Geen enkele politicus wil onaangename maatregelen nemen, dat ik ze wel neem, bewijst dat het nodig is!

Tegenstanders van de huidige dadendrang worden zo gemakkelijk weggezet als verdedigers van het ancien regime (alleen de opkomst van die term is al veelzeggend). Zij willen pappen en nathouden, zij willen noodzakelijke maatregelen uitstellen. Het lijkt alsof de marxistische leer van de historische noodzakelijkheid het kabinet in de greep heeft gekregen. 'Wij hebben de geschiedenis aan onze kant.' Het gevaar van deze karikaturale afrekening met het verleden en de daarbij behorende zelfingenomenheid ('Ik ga vooruit') is dat men blind blijft voor diepere oorzaken voor het falen van gisteren. Voor de kunstschilder van Hesse zou het goed zijn om eens aan Idols mee te doen. Dan leert hij zijn talent op waarde te schatten.

De diepere les die het kabinet Balkenende uit de paarse jaren zou moeten trekken is dat zelfingenomenheid mensen blind maakt voor nieuwe problemen. Ten onrechte dacht paars dat welvaart alles goed zou maken. Als het kabinet Balkenende de fouten van gister wil voorkomen, moet ze juist op zoek gaan naar de eigen blinde vlekken.

Afgelopen week hebben keuringsartsen laten weten dat als in 2006 de nieuwe criteria voor de WAO worden ingevoerd (alleen wie op medische gronden volledig en onomkeerbaar arbeidsongeschikt is, wordt afgekeurd), nog maar 1800 tot 3600 van de verwachte 75 duizend WAO-aanvragen worden gehonoreerd. Dat klinkt als een groot succes, maar wat gebeurt er met mensen die in de WAO niet welkom zijn, maar wel een arbeidshandicap hebben? Dat is een nieuw probleem dat het kabinet wegdefinieert met haar beroep op eigen verantwoordelijkheid. Zo ontloopt het kabinet een nare waarheid. De reïntegratie van arbeidsgehandicapten is geen succes. In de huidige economische situatie en na de bezuinigingen van dit kabinet zijn de kansen van arbeidsgehandicapten nog meer gedaald. De werkelijke opgave is dus niet 'hoe weer ik zoveel mogelijk mensen uit de WAO', maar 'hoe krijgen we mensen met een arbeidshandicap aan de slag?' Het kabinet zwijgt.

Op het gebied van de integratie bestaan ook zulke blinde vlekken. Niet de islamitische scholen zijn het grootste probleem voor de integratie, maar het feit dat in de huidige recessie allochtonen als eerste op straat worden gezet. Maar daarover rept niemand. Dan zou er misschien gesproken moeten worden over uitsluiting en misschien wel over discriminatie. Woorden die horen bij het softe tijdperk waarmee Balkenende wil afrekenen. En zo is het kabinet Balkenende druk doende om het aforisme waar te maken dat ik onlangs onder ogen kreeg: de enige les die uit de geschiedenis valt te trekken is dat mensen niets leren van de geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden