Blikvanger

Hoe krijg je iemand ontspannen op de foto? Bob Bronshoff ontwikkelde instinctief een strategie.

'Mijn meest triviale verdienste als portretfotograaf is mijn lengte. Ik ben 199,7 centimeter, veel langer dan de meeste mensen die ik portretteer. Dat is belangrijk, want mensen moet je van bovenaf fotograferen. Van onderen komen de kinnen en wallen vol in het zicht. Van boven naar beneden zijn mensen mooier.


'Ik portretteer sinds mijn studietijd, begin jaren tachtig. Ik kwam een vriend tegen die bij het filmblad Skrien werkte: 'Hé, Bob, fotografeer jij nog?' De volgende dag zat ik bij regisseur Wim Wenders. Jezus, dat was een held. Akiro Kurosawa, Robby Müller, ik heb ze allemaal gefotografeerd. Je kreeg weinig tijd, het moest tijdens een interview in een café of hotelkamer. En dan toch een mooi portret maken.


'Ik heb instinctief een strategie ontwikkeld hoe je iemand het best kunt benaderen die je moet fotograferen. Om te beginnen kom ik altijd te vroeg. Dan zoek ik een plek waar het licht een beetje knap valt. Ik ben een drukke grote man, zo kom ik ook binnen. Dat drukke is nuttig. Want ik moet de aandacht hebben van de geportretteerde. Ik moet hem losweken uit dat interview, ik moet die journalist en die persvoorlichter dumpen. Ik moet hem voor mijzelf hebben. Hij, ik en die camera.


'Deel twee van mijn strategie is het onderwerp fotografie te mijden. Mensen voelen zich ongemakkelijk als ze op de foto moeten. Dus praat ik over de kinderen, hun nieuwe boek, de verkiezingen. Ik vertel de raarste dingen over mezelf. Ik geef ze geen ruimte om een probleem te maken van die foto.


'Op het moment dat je de camera omhoog heft, voel je dat het lichaam tegenover je aanspant. 'Nou, maak die foto dan', zeggen ze. Gaan die armen defensief over elkaar. Als de verstarring te groot wordt, zeg ik: 'Het staat er al op!' Zodra de camera zakt, voel je de spanning wegebben. Als ze vervolgens druk gaan praten, hun jas over de schouder slaan en weglopen, zeg ik: 'Ho, blijf zo even staan. Dit is mooi.' Dan krijg je vaak een ontspannen pose. Pas dan maak ik de echte foto.


'Soms levert dat ongemakkelijke ook een goede foto op. Ik ben een groot bewonderaar van Lucebert. Toen ik hem moest fotograferen, was ik hartstikke zenuwachtig. Dus ik zat te rommelen met mijn camera in dat atelier van hem. Ik voelde dat hij mijn gestuntel welwillend zat te bekijken. Door die spanning bij mij, niet bij hem, werd het een geweldige foto. Dat wist ik al zeker toen ik daar was. Toen ik terugreed, overviel mij een enorm geluksgevoel.


'De essentie van een goede portretfoto ligt voor mij in de blik. Het is misschien een cliché. Maar het gaat erom dat je onderwerp met zijn ogen in die lens wil komen, dat hij zich overgeeft aan de camera. Als ik 50 thumbnails op mijn scherm heb, zie ik in een oogopslag: foto 16 is het. Die ogen. Die blik. Al die 49 andere zijn het niet. Geen twijfel. Ik kan het niet uitleggen. Maar het is zo.


'Nederland heeft veel goede portretfotografen. Koos Breukel, Erwin Olaf, Rineke Dijkstra. Dat zijn fotografen die hun eigen oeuvre bouwen. Ik portretteer schrijvers, muzikanten en politici in een journalistieke context: voor de achterflap van een boek, in de krant of een publiciteitsfoto voor een plaat. Als je een foto van mij ziet, staat de naam van de geportretteerde er groot onder. Als je een foto van Breukel ziet, staat de naam van Breukel er onder. Dat lijkt me terecht.


'Je hebt van die technische do's and don'ts in portretfotografie. Dat het licht altijd van rechts moet komen, maar dat zegt me weinig. Als het maar in de ogen valt. Verder zeg ik nooit: 'Doe eens dit met je handen.' Want dan schieten die mensen helemaal op slot. En ben ik niet van de geamputeerde lichaamsdelen. Als iemand kaal is, moet de hele kop erop. Je moet eens opletten hoe vaak Frits Wester in zijn voorhoofd wordt gesneden. Dat inkaderen vind ik niets.


'Vrouwen reageren anders op de camera dan mannen. Vrouwen zijn zich meer bewust dat anderen naar ze kijken. Voor het boek Meisjes van 40 heb ik Mieke van der Weij gefotografeerd. Eén portret vol in de make-up, met rode lipjes en dikke mascara. Zoals iedereen haar kent van tv. En eentje net uit bed, dan krijgt ze zo'n prachtig jongensachtig koppie. Dat vond ik mooi, met portretten laten zien dat bijna iedereen twee kanten heeft.


'Dat je als fotograaf iemand kunt treffen 'zoals hij echt is', vind ik een lulverhaal. Ik kom eventjes voorbij in het leven van die persoon en kan onmogelijk de pretentie hebben dat ik in een kwartier weet wie iemand echt is. En zelf weten ze dat al helemaal niet. Regel 1a: je onderwerp mag nooit zelf een selectie maken uit de foto's. Mensen kennen zichzelf alleen van de spiegel. Maar dat is niet wat ze zijn.


'Er is zo'n oud verhaal, dat als je iemand portretteert, je iets van zijn ziel wegneemt. Dat geloof ik niet, wel dat in een goed portret iemand mij een stukje van zijn ziel geeft. Een goede foto maak je samen. Dat is wat ik altijd tegen ze zeg. Of dat waar is, weet ik niet. Want ik kies. Maar een goede foto gaat wel over vertrouwen. Die man of vrouw moet mij dat portret gunnen.'


CV BOB BRONSHOFF

1958 geboren in Amsterdam


1976-81 studie Nederlands, UvA


vanaf 1983 Fotografie voor Skrien, De Groene Amsterdammer, Haagse Post, Hollandse Hoogte, VARA Gids, Folia, Youp!


1999 tot heden, Bob & Youp, serie in VARA Gids met Youp van 't Hek


Boeken

2000 Als de Trêveszaal lokt... - dubbelportret van GroenLinks, met Toof Brader


2003 Meisjes van 40, met Marja Pruis


2004 Nog 1 beweging, nog 1 blik - The making of Ren Lenny Ren, met Thomas Acda en Paul de Munnik


2007 Mijn beste vriend, portretten van vriendschappen, met René Sommer en Nico van Lieshout.


2012 Een roadtrip in 14 songs - Het Amerika van Bruce Springsteen. Boek en tentoonstelling, samen met René Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden