Blikvangers

Berooid zijn ze, hun kleren versleten. Maar de Russische veteranen uit de Tweede Wereldoorlog klampen zich vast aan het respect dat ze nog altijd ondervinden....

Tekst Corine de Vries

Op speciale feestdagen zie je ze in Rusland nog overal lopen. Oude oorlogsveteranen met hun jassen vol opgepoetste medailles en onderscheidingen. Zij vochten in de Grote Vaderlandse Oorlog, zoals de Russen de Tweede Wereldoorlog noemen. Zij vochten voor een land dat sinds 1991 niet meer bestaat.

Voordat de Sovjet-Unie uiteenviel, betekenden de medailles behalve een garantie op levenslang respect ook een relatief comfortabele oude dag. Door de inflatie in de jaren negentig is het spaargeld van de honderdduizenden veteranen als sneeuw voor de zon verdwenen. De meesten moeten overleven op een pensioen van hooguit 50 euro in maand.

Maar het respect is gebleven. Op 9 mei, de Dag van de Overwinning, worden ze steeds opnieuw toegejuicht op het Rode Plein in Moskou en op de talloze Lenin-pleinen in andere Russische steden en dorpen. Jongeren kopen bloemen en geven die willekeurig aan de veteranen die in parades meelopen.

Geen land ter wereld heeft zoveel medailles uitgereikt als Rusland. Dat is een traditie die al onder tsaar Peter de Grote begon en in de Tweede Wereldoorlog haar hoogtepunt bereikte. In 1942 onderscheidde Sovjet-dictator Jozef Stalin 'uitmuntende koks' en 'uitmuntende tractorchauffeurs' met roodzilveren medailles. De Russische regering reikt op jubilea nog altijd nieuwe onderscheidingen uit, zoals dit jaar bij de zestigjarige herdenking van de veldslagen bij Stalingrad en Koersk.

Het Sovjet-leger bracht de nazi's bij deze twee steden de eerste, beslissende nederlagen toe. Hitlers troepen bereikten de poorten van Moskou en Leningrad, maar kregen die steden nooit in handen. Het offer dat de Sovjet-Unie bracht, was immens: in de Tweede Wereldoorlog kwamen meer dan 20 miljoen inwoners om het leven. Het Sovjet-leger verloor veertig keer meer militairen dan Groot-Brittannië en zeventig keer meer dan de VS.

Veteraan Nikolai Ehrlich, nu 79, was 17 jaar toen hij zijn medaille voor Heldenmoed verdiende. Hij nam in 1941 deel aan de bestorming van een typemachinefabriek nabij Leningrad, waarin de Duitsers zich hadden verschanst. 'Na de bestorming bonden we een nog levende nazi-officier vast op ski's. We sleepten hem over de Finse Golf, opdat de geheime dienst hem kon verhoren.' In de rest van de oorlog won Ehrlich nog vele onderscheidingen, maar die eerste zilveren medaille draagt hij iedere dag aan een rood lintje op zijn hart.

Buiten de feestdagen om dragen slechts weinig Russen hun medailles. 'Ze zijn zwaar en onhandig. En bij echte helden hoort een gepaste bescheidenheid', verklaart Roza Salovjejeva van het Veteranen-Comité. Toch blijven veel oud-strijders herkenbaar aan de kartonnen strepen op hun revers. Die zijn voorzien van kleurtjes, waaraan een kenner precies kan zien welke onderscheidingen de drager heeft gekregen.

'Ik heb mijn medailles, en verder helemaal niets', zegt de oude tankcommandant Vladimir Atamov tijdens de viering van de Dag van de Overwinning op het Rode Plein. Ondanks zijn versleten kleding blijft hij positief. Hij vocht mee in de slag om Stalingrad en loopt sinds die tijd mank door de verwondingen die hij opliep. Zijn pak is versleten, maar klagen wil hij niet. 'Ik leef nog. En vandaag schijnt de zon.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden