Blikopeners

In het panel vier wetenschapsvoorlichters: Huub Eggen van de Stichting FOM (Fundamenteel Onderzoek der Materie), Wilma van Weezenbeek van de Technische Universiteit Delft, Jacques Visser van het Nikhef-laboratorium in Amsterdam en Karin Beneken Kolmer van de Universiteit Utrecht....

Een blik is een wereld op zich, letterlijk. Terwijl in de buitenlucht sporen en bacteriën binnen de kortste keren over de voedingswaren marcheren, is het daarbinnen een dooie boel. Heeft de conservenfabriek een beetje zijn best gedaan, dan gaan geblikte groenten, vlees en vis jaren mee.

Daartoe heeft de food packer mooi blik gekozen - doorgaans 98.5 procent plaatstaal met een film van tin - het rauwe produkt er met zorg ingestopt, de zaak naadloos afgesloten en het geheel gedurende een dik kwartier op zo'n 120 graden in het stoomretort gezet. Wat er nog aan leven meeliftte met de etenswaar lei daarbij het loodje, terwijl nieuwe versterkingen effectief de pas is afgesneden. Een tonijn haalt er bijna het eeuwige leven mee. Of kouseband.

'L'art de conserver, pendent plusieurs années, toutes les substances animales et végétales', schreef confectioneur Nicolas Appert in 1810 boven de allereerste verhandeling over wat we nu wecken zouden noemen. Appert deed groenten en water in glazen potten, sloot ze luchtdicht af en kookte ze langdurig. Zelfs toen de Engelsman Peter Durand rond 1839 dezelfde truc in dichtgesoldeerde blikken patenteerde, had men nog geen idee waarom het werkte. Maar het werkte, en het blik veroorzaakte een revolutie. Met het vervangen, begin deze eeuw, van het trage dichtsolderen door razendsnel dichtknijpen, was het massaprodukt een feit.

Hoe beschaafd het op afstand mag ogen, conservenblikken scheur je open. Je slaat of duwt er een mes doorheen en haalt vervolgens op de een of andere manier het blik langs dat mes, zodat het staal splijt.

De theoretische fysica heeft weinig moeite met het blikopenen. Het mes exact haaks op het blik, kost de minste inspanning omdat alle energie direct wordt gestopt in het doorbreken van het oppervlak. Alle andere benaderingswijzen, zoals snijwieltjes of halve maantjes die schuin van bovenaf het oppervlak doorklieven, stoppen energie in dwarsvervormingen voordat er iets scheurt. Zonde.

Die verliezen vallen overigens in het niet bij de energie die wordt gespendeerd aan het transport van het blik langs het mes (of mes langs het blik). Gewoon trekken gaat menskracht te boven, zoiets vergt een hevel. Laat - zoals bij de Sieger Eminent bijvoorbeeld - niet recht tegenover het pinvormige mes een tandwiel op de rand aangrijpen maar een stukje verderop, en verbind de twee met een hefboom. Trekkend haalt zoiets het mes door het blik, duwend zoekt het tandwiel het volgende aangrijpingspunt.

Populaire vleugelmodellen gebruiken een gekarteld wieltje - een wartel - dat onder de gevouwen rand van het blik grijpt. Soms is de wartel rechtstreeks aan een vleugelmoer bevestigd. Er gaat zo weinig energie verloren, maar per centimeter blikrand is het fors aanpoten. Een tandwieloverbrenging in geavanceerdere modellen, spreidt de inspanning over meer keren draaien.

Padvinders zweren bij de wrik, zo'n pinkgroot ding met een heel en een half ovalen plaatje met een scharniertje ertussen. Dat grijpt zich vast op de rand en wordt dan naar binnen geduwd. De halve maan snijdt een centimeter deksel van boven naar beneden open, mits er voldoende rechtshandige kracht wordt uitgeoefend. Het rafelige deksel vergt een wapenvergunning.

Elektrische blikopeners, daarover is de vakhandel het ten slotte roerend eens, zijn dure kolder. Wie veel grote blikken draait, neme beter een horecamodel aan de muur met een flinke zwengel, in plaats van zo'n vleugelmoer. Desnoods met een magneetje om het deksel uit de puree te redden.

Al kunnen we dat natuurlijk beter met een riefeltje laten vastzitten, en na lediging van het blik naar binnen vouwen. Dat scheelt vuilnislieden vingers.

KLASSIEKER HEMA ¿ 2,00.

Winnaar voor wie in het marktmechanisme gelooft; iedereen heeft dit oermodel van de Nederlandse keukenlade. Geheel van metaal, een ronde poot en een platte met flesopener, een snijwiel en een kartelwiel direct aan de grote platte vleugel. Van Weezenbeek, geroutineerd opener van blikken kattevoer, al voordat daar de ritsrats-deksels opgeld deden: 'Mijn oma had hem en mijn moeder. . .' Eggen prijst de eenvoud, hekel als hij heeft aan onnodig ingewikkelds. Maar nog liever neemt hij gewoon verse waar.

BRABANTIA ALLESOPENER ¿ 12.50.

Ook veelgebruikt, maar ligt - is nogal groot - minder mensen goed in de hand. Eigenlijk gewoon de klassieker, maar nu voorzien van plastic handvatten en tal van extra uitsteeksels die lang niet iedereen weet te benoemen. Visser heeft al tien jaar dezelfde, met prachtige rode handvatten, en tot volle tevredenheid. Beneken Kolmer kocht er vorig jaar een, een witte. 'Hij was wat duurder en dat leek me hetzelfde als beter.' Geen klachten. Er is zelfs een door Nasa goedgekeurd model.

VESTZAKMODEL WRIKKER MERKLOOS ¿ 2,70 per twee stuks.

De scharnierende plaatjes zijn van staal. Werkt beroerd, maar is winnaar in vakantietijd. Past in elke bagage, vandaar. Visser snijdt er dan volgens goed gebruik wel een keer flink mee in zijn vingers. Mannenspul, denkt Van Weezenbeek niettemin. Per twee verkocht, vermoedt men, omdat ze zo gemakkelijk wegraken.

SIEGER EMINENT ¿ 9,60.

Het klassieke hevelmodel. Bij niemand in gebruik, want is vooral bedoeld voor de massale soepkeuken. Mogelijk had Eggen hiermee wel dat voorraadje legerdump van destijds opengekregen. 'Die hadden zo'n dikke rand dat je er met je gewone openertje nauwelijks overheen kwam.' Maar de akelige punt vindt hij gevaarlijk in een drukbezochte besteklade.

LIFT OFF ¿ 19,95.

Een verbod is op zijn plaats. De Lift Off onthoofdt vanaf de zijkant het blik op een millimeter onder de rand, zodat er een scheermesscherpe rand overblijft, waarvan de bijsluiter aanraken ontraadt. Bovendien loopt er meteen tomaat langs. Beneken Kolmer: 'Je denkt zelden diep na als je een blikopener zoekt, maar zoiets koop je natuurlijk nooit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.