Ter redactie Kustaw Bessems

Blik in het archief van pedovereniging Martijn: ‘Over weinig onderwerpen is de publieke opinie zó omgeslagen’

Verslaggever Kustaw Bessems kreeg een mailtje van een ex-bestuurslid van Martijn, de pedofielenvereniging die in 2012 werd verboden. Of hij het archief wilde inzien en er een verhaal over wilde maken? Bessems worstelde zich door de stapels documenten, want deze uitzonderlijke geschiedenis vindt hij het vertellen waard.

Verslaggever Kustaw Bessems: ‘Ik wist gelijk dat het een bijzonder verhaal kon zijn.’ Beeld Eva Faché

Waarom wilde je dit verhaal vertellen?

‘Het kwam op mijn pad, maar ik wist wel gelijk dat het een bijzonder verhaal kon zijn. En historisch relevant. Het is moeilijk om een organisatie van na de Tweede Wereldoorlog aan te wijzen die zo controversieel was, en wel dertig jaar in de openbaarheid heeft geopereerd.’

Pedofielenvereniging Martijn werd opgericht in 1982, verboden in 2012. Bessems heeft de afgelopen weken door de grote hoeveelheden notulen van de pedofielenvereniging gespit voor zijn stuk over de opkomst en ondergang van de vereniging. Daarin beschrijft hij hoe de leden omgingen met de geleidelijke maar genadeloze omslag in de publieke opinie over pedofielen – van een tijd met een openlijk pedofiele PvdA-senator naar totale verkettering.

‘Er zijn weinig onderwerpen waarover de publieke opinie in relatief korte tijd zó is omgeslagen. Het roept de vraag op: wat zijn maatschappelijke opvattingen nou waard? Het kan zijn dat hele vooraanstaande, geaccepteerde personen een perspectief verdedigen dat enige tijd later als krankjorum wordt gezien. Dat vind ik interessant.’

Je werd benaderd door Marthijn Uittenbogaard. Waarom benaderde hij jou hiervoor?

‘Hij zegt dat het was omdat mijn naam voorkwam in de notulen van de vereniging. Lang geleden, in 2000. Ik werkte toen bij Trouw en schreef een kritisch stuk over Martijns website.’ 

Het ging om een gedeelte van de website dat bedoeld was voor kinderen, en doorlinkte naar erotisch getinte foto’s van minderjarigen. Na Bessems stuk verwijderde de vereniging de links. ‘Zoals ik het heb begrepen was dat de aanleiding om mij aan te schrijven.’

Je sprak Uittenbogaard ook over zijn persoonlijke ervaringen bij Martijn voor een aflevering van de podcast Het Volkskrantgeluid. Waarom koos je ervoor Uittenbogaard ook persoonlijk aan het woord te laten?

‘Je zoekt als journalist altijd een directe betrokkene die iets over een onderwerp kan vertellen, dat maakt een verhaal sterker. Bij de Volkskrant is het een overtuiging om dichtbij de bron te komen en het verhaal niet alleen van achter je bureau te vertellen. Zijn persoonlijke ervaringen, bijvoorbeeld dat hij in het verleden is belaagd, zijn een voorbeeld van die veranderende blik op pedofilie en Martijn. Daarnaast staat het archief waar het allemaal over gaat bij hem thuis, en niet bij een instelling.

‘Dan is het vervolgens zaak om een persoon niet ongeclausuleerd te laten leeglopen. Daar moet je als journalist tussen zitten. Dat geldt altijd, maar daar heb ik hier wel scherper op gelet. Uittenbogaards opvattingen zijn zeker controversieel. Ik hoop dat ik hem de kritische vragen heb gesteld die de luisteraar ook bij zijn uitspraken heeft. Je hoort bijvoorbeeld hoe hij reageert als ik hem op een discrepantie wijs: naar buiten toe had de vereniging het welzijn van kinderen hoog in het vaandel, intern lees je daar weinig van terug als iemand wordt gepakt voor kinderprostitutie of kinderporno. 

‘Al is het bij veel van zijn uitspraken zeer evident dat het opvattingen zijn die verder niet breed worden gedragen. Ik heb geprobeerd een toon te vinden die recht doet aan de gevoeligheid van het onderwerp en binnen de redactie om kritiek gevraagd: zit ik op het goede spoor?’

Je hebt ooit een petitie getekend tegen het verbod op Martijn. Wat was daar de reden voor?

‘Uittenbogaard heeft die petitie ook getekend, maar hij zei niet meer te weten dat ik dat – net als tientallen anderen – ook had gedaan. Dat was na een heel uitgebreid onderzoek van het Openbaar Ministerie. De conclusie was dat een aantal leden van Martijn weliswaar een strafblad had vanwege misbruik of bezit van kinderporno, maar dat de vereniging zelf niets strafbaars deed en niet kon worden vervolgd. Onder grote druk was de hele vereniging doorgelicht voor bewijs om Martijn als criminele organisatie te kunnen vervolgen, maar ze vonden niets. Dat vond de politiek niet acceptabel – ze wilde het alsnog verbieden en dat gebeurde uiteindelijk ook op civielrechtelijke gronden.

‘Mijn overweging was puur principieel. Ik vind het zorgelijk als een organisatie die volgens de wet niet strafbaar bezig is, toch koste wat kost onder invloed van de politiek moet worden verboden. Mijn zorg was dat dit zich verder zou uitstrekken naar andere organisaties. Ik vond het een te grote politieke inbreuk op de vrijheid van vereniging en vrijheid van meningsuiting. Daarom heb ik toen, na veel wikken en wegen moet ik zeggen, die petitie getekend.’

Dat is een rationeel perspectief – kijk je vanuit een persoonlijke blik nog anders naar zo’n onderwerp?

‘Ja, natuurlijk. Je weet hoe erg seksueel misbruik is, en wat het kan aanrichten. Daar wil ik niets van bagatelliseren en dat heeft bij alle research en bij het schrijven steeds in mijn hoofd gezeten. Ik zie het zo: je moet als journalist je gevoel niet zo uitschakelen dat je niet meer snapt waarom iets gevoelig ligt. Maar aan de andere kant moet je, als je aan het werk bent, kunnen overschakelen op een professionele modus om verslag te doen. Zodat je, ondanks die persoonlijke gevoelens, wel kan zien of het een verhaal is dat het waard is om te brengen.

‘Volgens mij moet elke journalist daar een weg in vinden. Net zoals bijvoorbeeld artsen, advocaten, rechters soms een afweging moeten maken tussen persoonlijke overtuigingen en emoties en een professioneel besluit.’

Jij kiest er nu wel bewust voor om dit verhaal te schrijven.

‘Het was toeval dat het op mijn pad kwam. Maar ik vind het ook echt boeiend. Als er dan een persoonlijke fascinatie bij zit, is het dat de samenleving het meest wordt getest door extremen zoals deze vereniging. Wij moeten als samenleving seksueel misbruik bestrijden, en we moeten een zo groot mogelijke vrijheid voor burgers borgen. Rond Martijn staat er spanning op de vereniging van die twee dingen. Dat gebied vind ik vaak het interessantst. Daar waar het tussen grote belangen het meest wringt, en je toch een weg moet vinden.’

De Volkskrant kreeg toegang tot het archief van Martijn, dat een unieke blik van binnenuit biedt op de ijzige kilte die de club is gaan omhullen. Lees het verhaal van Kustaw Bessems hier. 

Luister ook de podcast waarin Kustaw Bessems in gesprek gaat met Marthijn Uittenbogaard, oud-bestuurslid van de vereniging. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden