Blijvend onbegrip voor 'lage  straf'

Volkert van der G. wordt vervroegd vrijgelaten, in een samenleving die hem nu vermoedelijk zwaarder zou straffen dan destijds.

Alle mogelijkheden zijn onderzocht: was er niet een reden om Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, dit voorjaar níét vrij te laten? Er werd niets gevonden, de juridische mogelijkheden zijn uitgeput. Daar leggen justitie, het kabinet en de Tweede Kamer zich nu bij neer: vanaf 2 mei is Volkert vrij man, onder strenge voorwaarden.


Het vonnis dat de rechtbank in april 2003 velde over Volkert van der G. was veruit het meest omstreden vonnis in decennia. Voor veel Fortuynaanhangers die in 2003 rond de rechtbank protesteerden ('Hang hem op') was ook levenslang te weinig geweest. Voor Fortuyns volgelingen in de Tweede Kamer was 18 jaar 'schandalig' en 'onbegrijpelijk' weinig. Zelfs tot in het toenmalige kabinet riep de gang van zaken ongenoegen op. Minister Remkes van Binnenlandse Zaken (VVD) liet weten dat hij de straf te laag vond. Minister Nawijn van Vreemdelingenzaken (LPF) opende een breed maatschappelijk debat over de invoering van de doodstraf.


Het verbaast niet dat het onbegrip anno 2014 allerminst is gezakt, want het vonnis van toen leest als een echo uit andere tijden. Toen vond rechter Bauduin dat hij met 18 jaar cel voldoende tegemoetkwam aan de gevoelens in de samenleving. Nu zou een rechter waarschijnlijk anders oordelen. Onder druk van de politiek is er een strengere wind gaan waaien door de rechtszalen. De Tweede Kamer verhoogde in 2006 de maximale tijdelijke gevangenisstraf van 20 jaar naar 30 jaar om ernstige misdrijven strenger te kunnen straffen zonder meteen levenslang op te leggen.


Het effect is merkbaar. De gemiddelde straf voor moord en doodslag ligt inmiddels ruim 2 jaar hoger, bleek eerder uit onderzoek van de Volkskrant. Ook de eisen zijn zwaarder. 'De evident afgenomen tolerantie voor geweld bij politiek en publieke opinie telt mee', erkent het Openbaar Ministerie. Het is dan ook geen gewaagde stelling dat de dader van een moord die de rechtsorde 'buitengewoon schokt' (aldus het vonnis van destijds) er nu niet meer met 18 jaar zou afkomen.


Teeven zal het voelen als een wrede speling van het lot dat uitgerekend hij - op de golven van de Fortuynbeweging de politiek in gerold en nu de ijzervreter van de VVD - de man is die Volkerts celdeur opent. Van alles stelde hij de afgelopen maanden in het werk om te voorkomen dat Van der G. op proefverlof mocht. Vergeefs.


De brief die hij woensdag naar de Tweede Kamer stuurde om te melden dat ook de vervroegde invrijheidstelling niet te voorkomen is, leest bijna als een verontschuldiging, knarsetandend geschreven: vrijlating na het uitzitten van tweederde van de straf kán worden voorkomen, maar dan moet de gedetineerde zich in de gevangenis ernstig hebben misdragen, een poging tot ontsnapping hebben gedaan of aantoonbaar geneigd zijn om na zijn vrijlating opnieuw geweld te gaan plegen.


Volkert is daartoe nogmaals grondig onderzocht. 'De gedragsdeskundigen concluderen net als de reclassering dat het recidiverisico laag is', schrijft Teeven. Ook de pogingen een psychische stoornis vast te stellen zijn op niets uitgelopen. Er is, kortom, geen enkel juridisch aanknopingspunt om Volkert rechten te ontnemen die andere gedetineerden wel hebben.


Meerdere Kamerfracties, die van de SGP en Teevens eigen VVD voorop, grijpen de gelegenheid aan om het debat te openen over het afschaffen van de automatische vervroegde invrijheidstelling na het uitzitten van tweederde van de straf. 'Het uitgangspunt moet zijn dat een straf werkelijk uitgezeten wordt', aldus SGP-voorman Van der Staaij. Zelfs als hij zijn zin krijgt, zal het te laat zijn om Van der G. langer vast te houden, erkent het VVD-Kamerlid Ard van der Steur: 'Dit is vooralsnog hoe de wet in elkaar zit.'


Pagina 29: commentaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.