Blijven zitten zolang het kan

Permanent wonen in een recreatiehuisje? Vaak werd het oogluikend toegestaan of zelfs gestimuleerd, zoals in Maarssen. Die tijd lijkt voorbij....

Direct na het passeren van de entree van Molenpark in Maarssen zijn de gevolgen van het ontmoedigingsbeleid zichtbaar. In het recreatiepark volgen de bordjes met het opschrift Te Koop elkaar in hoog tempo op. Wie een chalet annex stacaravan zoekt in een groene en stille omgeving én aan het water (Maarsseveense Plassen), heeft op Molenpark volop keus.

'Daar begint dus de ellende', sombert Gé van der Meer (60), sinds twaalf jaar bewoner van het park. De doorstroming op het park stokt. Wie nu Molenpark moet of wil verlaten, raakt zijn huisje niet meer zo gemakkelijk kwijt. Van der Meer: 'En wat krijg je dan? Dat de binding verdwijnt, de boel verslonst.'

Een scheiding bracht Van der Meer, werkzaam bij de RVV (onderdeel van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), in 1992 van Zeist naar Maarssen. Het bleek een hele klus betaalbare woonruimte te vinden. Molenpark bracht de oplossing. Voor een man alleen is de stacaravan en een bescheiden tuintje meer dan toereikend, vertelt hij. 'Ik zocht rust en die heb ik hier gevonden.'

Met de rust is het voor veel bewoners van Molenpark gedaan, nu permanente bewoning in het recreatiepark dreigt te worden aangepakt. En niet alleen in dit park (88 huisjes) aan de Westbroekse Binnenweg. Veenhoeve, Zwaluwpark: rondom de Maarsseveense Plassen wemelt het van de recreatieparken waar permanent wordt gewoond.

Het voormalige tuindersgebied biedt nu minstens vijfhonderd huishoudens woonruimte. 'Waarom kan dat niet zo blijven? Wie heeft er nu eigenlijk last van ons?', vraagt Wil de Graaf, eigenares van een deel van het park, zich hardop af.De Graaf en haar overleden man waren altijd in de tuinbouw werkzaam, totdat de provincie medio jaren zeventig bepaalde dat die agrarische activiteit moest wijken voor recreatie. 'Toen hebben we net als veel andere tuinders een park opgezet. Wij zijn in 1976 met Molenpark begonnen. Ik weet nog dat mijn man zei: ”Ik begin pas als ik alle vergunningen heb.” Toen is nota bene door de provincie gestimuleerd dat we meteen aan de slag gingen. Ik hoor het die hoogste ambtenaar nóg zeggen: ”Ach, een brutaal mens heeft de halve wereld.” Moet je nu eens zien hoe de provincie optreedt.'

Rijk, provincie, gemeente: ze spelen allemaal hun rol in de landelijke discussie over het reguleren van permanente bewoning van recreatieverblijven. Nederland telt naar schatting 100 duizend recreatiewoningen, van simpele stacaravans tot luxueuze bungalows. Puur formeel gezien is permanente bewoning altijd verboden geweest. In de praktijk werd er maar weinig tegen opgetreden.

In hoeveel gevallen daadwerkelijk sprake is van permanente bewoning, is moeilijk te becijferen, al was het maar omdat veel gemeenten liever een oogje toeknijpen. Officieel heet het dan dat de gemeente dit probleem niet kent ('Want bij ons is permanente bewoning verboden', klinkt het dan meestal plechtig). Onderwijl staan bewoners keurig bij de gemeentelijke administratie ingeschreven en betalen ze alle belastingen.

En tellen gemeenten de vermeende 'illegalen' mee in hun inwonertal. Dat heeft namelijk weer gevolgen voor de financiële positie van de gemeente. Inwonertal is van betekenis voor de rijksbijdrage uit het Gemeentefonds.

Minister Dekker (VROM) eist van de gemeenten dat ze voor het eind van het jaar helder maken wat hun beleid is ten aanzien van permanente bewoning. Legalisering is mogelijk, maar wel onder voorwaarden. En als een gemeente tot legalisering wil overgaan, vereist dat een wijziging van het bestemmingsplan. Dan komt de provincie weer om de hoek kijken.

Hoeveel recreatiewoningen er in de provincie Utrecht zijn, blijkt lastig te achterhalen. Dat geldt al helemaal voor het aantal dat permanent wordt bewoond. Volgens provinciale cijfers van 2002 telt Utrecht minimaal 3200 recreatiewoningen. Dat die cijfers niet helemaal adequaat zijn, wordt alleen al duidelijk door het ontbreken van gegevens van de twee grootste gemeenten, Utrecht en Amersfoort.

Het ontbreken van Utrecht en Amersfoort illustreert hoezeer de papieren werkelijkheid verschilt van de echte. In Amersfoort bijvoorbeeld geldt het park Midland (de voormalige gemeentecamping) als een puur recreatieve voorziening, maar onderzoek heeft aangetoond dat daar in veel gevallen wel degelijk permanent wordt gewoond. Op Midland is geen tent meer te zien en staan alleen maar huisjes.

Datzelfde geldt in Utrecht voor camping De Berekuil. In naam is het een camping, in werkelijkheid zijn het tachtig permanent bewoonde huisjes. Het toestaan van permanente bewoning op de Berekuil is nu de inzet van meerdere juridische geschillen. Bijvoorbeeld tussen gemeente en provincie, maar ook tussen gemeente en de eigenaar van de camping.

Volgens de landelijke Belangen Vereniging Vrij Wonen (BVVW) telt Utrecht het kleinste aantal recreatiewoningen van alle provincies. Gelderland heeft de meeste, weet woordvoerder Frans Franken. 'In Gelderland wordt nu ook het strengst opgetreden tegen permanente bewoning. In Limburg of Zeeland wordt juist vaak gelegaliseerd.'

Doorn, De Bilt, Breukelen, de Ronde Venen, Maarssen: het zijn Utrechtse gemeenten die elk honderden recreatiewoningen tellen. 'Wij worstelen niet zo met het probleem, want bij ons is permanente bewoning altijd bestreden', zegt een woordvoerder van Doorn. Hij verwijst naar het natuurschoon van die gemeente. Juist in waardevolle natuurgebieden is permanente bewoning uit den boze.

Gemeenten die overwegen de permanente bewoning te legaliseren, moeten voor bestemmingswijzigingen permissie krijgen van de provincie. Een woordvoerster van de provincie zegt dat het college van GS binnenkort besluit over het te voeren beleid. 'Op de Utrechtse Heuvelrug is legalisatie al kansloos omdat het rijk dat niet wil. De Heuvelrug maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur.'

Anders ligt het in het geval van Maarssen, waar aan de ene kant van de Maarsseveense Plassen parken zijn waar permanent wonen wordt gelegaliseerd (aan de Gageldijk), en aan de andere kant niet. Althans, in Molenpark en de aangrenzende parken mogen de huidige bewoners nog wel blijven zitten (als ze vóór eind oktober 2003 al op het park woonden), maar voor toekomstige bewoners geldt dat niet.

Het gevolg is dat de recreatiewoningen minder waard zijn en de aantrekkingsgracht van het park vermindert. Gé van der Meer wijst erop dat bewoners een paar jaar geleden de kans kregen de grond te kopen (voorheen werd er gepacht) en dat de gemeente nooit waarschuwde voor mogelijk negatieve gevolgen. 'De gemeente draait er maar omheen of geeft de schuld aan de provincie of het rijk.'

Bewoners van Molenpark en aangrenzende parken hebben inmiddels een actiecomité opgericht dat de gemeente bestookt met brieven en petities. Houd de Dief! luidt de veelzeggende naam van dat comité; eerst 'profiteerde' de gemeente decennialang van de aanwezigheid van de bewoners van recreatiewoningen, en nu weigert ze op te komen voor de belangen van die bewoners.

Zo luidt in ieder geval de redenering van Roland de Waal, een van de initiatiefnemers van het actiecomité. 'De gemeente verschuilt zich nu steeds maar achter het rijk en de provincie. Alsof de gemeente zelf niks kan doen. Minister Dekker biedt toch de mogelijkheid tot legalisering?'

De landelijke organisatie BVVW wijst erop dat gemeenten financieel belang hebben bij legalisatie. Woordvoerder Frans Franken: 'Als permanente bewoning verboden wordt, moeten gemeenten zorgdragen voor de handhaving van dat verbod. Dat kost handenvol geld. En dan nog: eerst heb je het allemaal gedoogd of zelfs bijna aangemoedigd, en nu ga je die mensen uit hun huisjes jagen. Waar moeten die dan heen? Dan moet er toch weer gebouwd worden? Kost dat dan niks?'

Franken wordt echt boos als voorstanders van een verbod op permanente bewoning betogen dat de vraag naar recreatiewoningen alleen nog maar toeneemt en dat 'dus' verdere 'verstening' van buitengebieden dreigt. 'Larie. De recreatiewoningenmarkt is in Nederland al verzadigd. Van heel Europa hebben wij relatief het grootste aantal recreatiewoningen. Maar van heel Europa zijn wij ook het meest rigide als het om die permanente bewoning gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden