Blijven twitteren tegen Erdogan

De AKP, de partij van de vrome premier Erdogan, lijkt zondag opnieuw verkiezingen te gaan winnen. Tot verdriet van de generatie die vorige zomer tegen hem te hoop liep.

ISTANBUL - Of ze nog wel kunnen twitteren, nu premier Erdogan Twitter heeft laten blokkeren? De drie jongeren op een caféterras in de Turkse stad Istanbul schieten in de lach. 'Natuurlijk', zegt de 20-jarige Ayben Ören. De studente klapt het oranje hoesje van haar mobiel open en laat haar Twitter-timeline zien. 'Het is een domme actie van Erdogan, want zo'n blokkade is met simpele technische ingrepen te omzeilen. Ik vermoed dat Turken nu juist vaker Twitter gaan checken. Zo denken mensen: als Erdogan het verbiedt, dan móet het wel interessant zijn.'

Ören zit samen met haar nicht Fatma Günen en diens vriend Yagiz Aslanoglu voor een populair café in Istanbul. De avond is gevallen en het nachtleven komt op gang. Obers in zwarte T-shirts lopen af en aan. De studenten steken hun afkeer van de premier niet onder stoelen of banken. 'Het probleem is dat Tayyip Erdogan langzamerhand een soort alleenheerser aan het worden is', zegt Fatma. 'Hij denkt dat hij kan doen wat hij wil, omdat hij telkens weer verkiezingen wint.'

Turkije gaat zondag naar de stembus om burgemeesters en gemeenteraden te kiezen. Erdogan en zijn gematigd islamistische regeringspartij AKP liggen onder vuur vanwege een groot corruptieschandaal. De premier vertoont bovendien steeds meer autocratische neigingen. Maar tot frustratie van de studenten dreigt de AKP, net als in de laatste vijf verkiezingen, toch weer te winnen.

'Mijn moeder, die een hoofddoek draagt, steunt Erdogan ook', vertelt Fatma. 'Zelfs als met honderd procent zekerheid wordt vastgesteld dat Erdogan corrupt is, stemt ze waarschijnlijk nog op hem. De premier is voor veel van zijn aanhangers een soort God. Ze stellen geen vragen.'

Ayben, Fatma en Yagiz deden afgelopen zomer in Istanbul mee aan grote demonstraties tegen de regering. De acties waren in eerste instantie gericht tegen de dreigende verwoesting van het kleine Gezipark in het hart van Istanbul, maar groeiden uit tot een breed, wekenlang protest tegen Erdogan.

De demonstraties brachten een bonte verzameling mensen op de been: linkse activisten, milieubeschermers, nationalisten, voetbalsupporters, voorvechters van homorechten, fans van vader des vaderlands Atatürk, allerlei minderheidsgroepen. Maar de gemene deler was dat het goeddeels jonge stedelingen waren met een min of meer westerse levenstijl. Mensen als Ayben, Fatma en Yagiz.

Alcoholverkoop aan banden

De demonstranten organiseerden hun protest via sites als Twitter en Facebook en maakten bezwaar tegen pogingen van Erdogan om zijn conservatief-islamitische stempel op de samenleving te drukken. Zo breidde de premier de islamlessen uit op scholen, legde hij de verkoop van alcohol aan banden en probeerde hij abortus en overspel te verbieden. 'Erdogan wil van Turkije een islamitische republiek maken', zegt student Aslanoglu. Wij willen dat niet. Wij willen dat Turkije seculier blijft.'

Nadat de oproerpolitie na enkele weken met harde charges en veel traangas een einde had gemaakt aan de protesten, haalde Erdogan de teugels aan in Turkije. Het Gezipark wemelt van de agenten in burger en wie er probeert te protesteren, wordt meteen afgevoerd. Organisaties die betrokken waren bij de protesten wordt op allerlei manieren het leven zuur gemaakt. En tegen een aantal drijvende krachten achter het oorspronkelijke milieuprotest is vervolging ingesteld. 'Zo werkt het hier', zegt Beyza Metin. 'Als je als corrupte premier of minister je zakken vult, wordt het toegedekt. Maar wie als burger opkomt voor zijn rechten, wordt gearresteerd.'

Metin is lid van het Taksim Solidariteitsplatform, dat het aanvankelijke milieuprotest organiseerde. De activiste - 31, lang donker haar, rood leren jack - zit op een terras bij een kleine mintgroene moskee in een kunstenaarswijkje van Istanbul. Om haar heen zitten mensen koffie en thee te drinken en de krant te lezen. 'Het broeit hier in Turkije', zegt ze, terwijl ze een sigaret opsteekt. 'Daarom heeft de premier Twitter geblokkeerd. Hij is bang voor de jeugd.'

Metin vertelt dat aanklagers het Taksim Solidariteitsplatform hebben bestempeld tot een 'criminele organisatie'. Omdat zij een actieve rol speelde binnen de actiegroep, wordt zij omschreven als een van de leiders en hangt haar een mogelijke celstraf boven het hoofd van drie tot dertien jaar. 'Ik zat tijdens de betogingen in een delegatie die met Erdogan ging praten. De premier ergerde zich toen duidelijk aan een aantal delegatieleden. Die mensen worden nu vervolgd.'

Het volksprotest van vorig jaar was een nieuw fenomeen in Turkije. Want het land heeft van oudsher een sterke, repressieve staat en zwakke non-gouvernementele organisaties. Als er in het verleden al grote demonstraties waren, werden die vaak georganiseerd door een bepaalde groep, zoals bijvoorbeeld de alevitische minderheid, of door de staat. Toen er in 2007 grote betogingen waren tegen de gematigd islamitische regering van premier Erdogan, zaten daar hoge militairen achter.

Maar ondanks alle opwinding kwam uit het protest geen nieuwe politieke beweging of partij voort. Daarvoor waren de demonstranten te verdeeld. Wat hen bond was vooral dat ze tegen Erdogan waren. Waar ze precies vóór waren, was minder duidelijk.

Het Turkse politieke systeem blijft vooralsnog dan ook het midden tussen een autocratie en een democratie, en Erdogan blijft populair. De premier heeft een stem gegeven aan het grote aantal conservatieve gelovigen in Turkije en hij heeft met een beleid van privatiseringen en liberaliseringen het land welvarender gemaakt. Volgens peilingen stevent zijn AKP zondag bij de gemeenteverkiezingen dan ook opnieuw af op rond 40 procent, ongeveer even veel als bij de vorige gemeenteverkiezingen. 'We moeten realistisch zijn', zegt Mehmet Bozkurt, adjunct-hoofdredacteur van de nieuwe Turkse krant Karsi. 'De AKP geniet nog altijd heel veel steun.'

Geest van Gezipark

Bozkurt is een slanke 29-jarige man met een bos donkere krullen, een flinke baard en een grijsblauwe sjaal om de nek. Hij was vorig jaar als fotograaf van het begin tot het einde bij de protesten in het Gezipark.

Samen met collega's lanceerde hij vorige maand Karsi, in de hoop 'de geest van Gezipark' levend te houden. 'Het belangrijkste van de demonstraties was voor mij dat de jeugd een stem kreeg. Tot dat moment was de gedachte in Turkije dat de jongeren van tegenwoordig niet politiek bewust zijn.'

Bozkurt loopt door de redactielokalen in Istanbul. De meeste journalisten zijn zo te zien twintigers en dertigers. Er wordt driftig getikt. 'We hebben de moed van de jeugd', grijnst de adjunct-hoofredacteur. 'We hebben een heel jonge ploeg.'

Karsi is Turks voor 'tegen' of 'anti' en het dagblad voert hard campagne tegen Erdogan. Toen eerder deze maand een 15-jarige jongen overleed die tijdens de Gezipark-protesten was getroffen door een traangasgranaat en die negen maanden in coma lag, hield de krant Erdogan daarvoor verantwoordelijk. 'We weten allemaal wie de moordenaar is', kopte het dagblad op de voorpagina. Bozkurt: 'Erdogan heeft het altijd over duistere krachten die achter de protesten schuilgingen, maar hij is zelf die duistere kracht.'

Hoewel duidelijk is waar de krant tegen is, slaakt Bozkurt een diepe zucht op de vraag waar hij en zijn collega's vóór zijn. Er valt even een stilte. 'De geest van Gezipark draait om veel meer dan straatprotest. Laat ik een voorbeeld geven. Er was een paar maanden geleden een rel over een tv-presentatrice die werd ontslagen nadat een AKP-kopstuk had geklaagd over haar te diepe decolleté. Twitter ontplofte toen bijna. Mensen waren daar heel boos over. Dat mensen zich over dat soort dingen opwinden, is voor mij ook de geest van Gezi. We willen meer vrijheid.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden