Blijven schaven aan een handvol zwakke plekken

Nieuwe inzichten in zeegolven wijzen uit dat de Noordzee-kust toch niet overal even stormbestendig is. Paniek is onnodig, maar op een handvol plaatsen kan meteen extra zand geen kwaad....

Ter Heijde, ooit een vissersdorp onder Monster iets ten zuiden van Den Haag. Het bestaat uit honderden arbeiderswoningen aan een tiental straten met zeeheldennamen. Een dorpspleintje geeft toegang tot een stenen trap. Na een dertigtal treden ben je boven, en heb je uitzicht over een grote zee en een erg smal strand. De golven slaan er stuk op een al even iele duinpartij.

Ter Heijde werd de afgelopen eeuwen diverse malen weggevaagd door een onstuimige zee. Het dorp figureert sinds enige maanden in waterbouwkundig Nederland als een van de zwakke plekken in de Nederlandse kustverdediging. Ook in de politiek is daar, vijftig jaar na de watersnoodramp, onrust over ontstaan. 'Het klinkt heel eng, en dat is het ook', stelde staatssecretaris Schultz van Haegen van Verkeer en Waterstaat tijdens een Tweede Kameroverleg eind vorig jaar.

Zwakke plekken is een relatief begrip. De dijken en duinen in de kustverdediging voldoen namelijk aan normen die in de Deltawet zijn vastgelegd. Echter tijdens een superstorm - de maat der dingen - die eens in de tienduizend jaar voorkomt, zullen golven er vermoedelijk aanzienlijk harder op beuken dan tot nu toe werd aangenomen.

Dat geeft op bepaalde plaatsen langs de kust een veiligheidsprobleem, stelt de Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen (TAW) in twee brieven van eind vorig jaar aan de staatssecretaris. De precieze omvang van het probleem is bij gebrek aan gegevens onbekend. In de TAW zit de crème de la crème van de Nederlandse waterbouw.

Het begrip golfperiode ligt aan de basis van de problemen. Golven, die op de Nederlandse kust terechtkomen, zijn aanzienlijk langer dan verwacht. Dat blijkt uit recente golfmetingen op een vijftal locaties op volle zee, bij een waterdiepte van twintig meter. Op weg naar de kust verliezen golven energie, afhankelijk van bodemruwheid en de steilheid van de bodem. In estuaria zoals de Westerschelde verliezen golven bovendien een deel van hun energie aan het uitstromend rivierwater.

De hoeveelheid energieverlies wordt berekend met wiskundige modellen die voor zover mogelijk worden geverifieerd in schaalmodellen in het laboratorium. Het betreft het energieverlies ten tijde van een voorlopig nog denkbeeldige superstorm. 'Een statistische storm die nog nooit iemand heeft meegemaakt, en dan ook nog tijdens springtij in combinatie met een extreem hoge afvoer van rivierwater. Windkracht twaalf en meer dus', zegt TAW-voorzitter ir. Walter van der Kleij. 'De storm van 1953 was daarbij een kleintje dat eens in de 350 jaar voorkomt.'

De stevigheid van dijken en duinen moet op zo'n superstorm berekend zijn. Per slot van rekening kan die zich morgen voor doen. Naast de geconstateerde langere golfperiode lijken golven op weg naar de kust ook minder hinder te ondervinden. Het gevolg is dat de kracht - energie - waarmee golven tijdens een superstorm op de kustverdediging beuken, wordt onderschat. De kracht is vermoedelijk tien tot twintig procent hoger. Zwakke plekken langs de kust worden daardoor zwaarder op de proef gesteld.

Rijkswaterstaat heeft op basis van deze nieuwe inzichten de Nederlandse kust gescand op plaatsen waar dijken en duinen mogelijk niet meer aan de norm voldoen die is vastgelegd in de Deltawet van 1954. Uit de analyse komt een zestal plaatsen in de zeewering met 'te weinig vet', zoals Van der Kleij het omschrijft.

Het betreft duinen onder Den Haag, bij Callantsoog en bij de Hondsbosse en Pettemer Zeewering, een dijklichaam bij Petten. Ook locaties in Zeeland staan op het verdachtenlijstje. Op Schouwen-Duiveland betreft het duinen bij de aansluiting met de Brouwersdam. Verder gaat het om duinen bij Breskens in Zeeuws Vlaanderen en om een dijk bij Flaauwe Werk, ten noorden van Ouddorp op Goeree.

Inmiddels hebben onafhankelijke experts van het onderzoeksinstituut WL/Delft Hydraulics, samen met golfexperts uit Canada en de VS, de visie over een hogere golfbelasting van de Nederlandse kust bevestigd. Hun bevindingen zijn net neergelegd in een rapportage die de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat volgende week naar de Tweede Kamer stuurt.

De impact op de kustverdediging mag dan nieuw zijn, de inzichten over een langer golfperiode zijn dat niet. Bij het ontwerp en de bouw van de Oosterscheldekering is daar al rekening mee gehouden, bevestigt prof. drs. ir. Han Vrijling van de TU Delft. Hij is voorzitter van de werkgroep veiligheid van de TAW. Vrijling was in de jaren zeventig betrokken bij het ontwerp van de schuivenkering, het civiel-technische hoogtepunt van de Deltawerken.

De nieuwe golfinzichten hebben een veiligheidsprobleem langs de Nederlandse kust aan het licht gebracht.

'Dat is verontrustend, het is echter niet onmiddellijk noodzakelijk op grote schaal te besluiten tot dijk- en duinverzwaringen', stelt TAW-voorzitter Van der Kleij in brieven aan de staatssecretaris.

Wel moet er volgens de TAW snel worden begonnen met onderzoek naar de stevigheid van de primaire waterkeringen langs de hele kustlijn. Om 'ernst en omvang' van de problemen in beeld te krijgen.

Ook moet meer golfkennis worden vergaard, vindt de TAW, die 'met klem' aanbevelingen doet over intensievere golfmetingen. Golfgegevens zijn in feite schaars. Er is grote behoefte aan meer golfstatistiek, meer meetgegevens over lange periodes, zowel voor de kust als de Zeeuwse estuaria en de Waddenzee.

Computers worden steeds sneller zodat er kan worden gerekend met complexe driedimensionale numerieke modellen. 'Die hebben echter ook steeds meer meetgegevens uit het veld nodig', zegt Van der Kleij. Ook de wiskundige modellen moeten verder worden verbeterd. 'De onzekerheden in die modellen moeten zoveel mogelijk worden weggenomen. Geen sinecure, rekenmodellen behoren al tot de besten ter wereld.'

Binnen drie jaar, luidt het advies van de TAW, moet de nieuwe kennis beschikbaar zijn. Hiervoor zijn enkele tientallen miljoenen euro's nodig. Intussen, vindt de TAW, moeten de 'enkele notoir niet-veilige strekkingen' van zeeweringen alvast worden aangepakt. Dat kan door zandsuppletie, het opspuiten van miljoenen kubieke meters zand op strand en duinen bij Ter Heijde, Callantsoog en bij Petten. 'Weliswaar zijn de details nog niet uitgezocht, maar daar zul je nooit spijt van krijgen', zegt Van der Kleij.

In het kader van het kustonderhoud heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat enige tientallen miljoenen euro's per jaar beschikbaar voor zandsuppleties. Eind deze maand komen betrokken provincies en waterschappen bijeen voor het stellen van nieuwe prioriteiten. Rijkswaterstaat kan zo voor het eind van het jaar beginnen met het werk aan die zwakke plekken, zegt een woordvoerder van het ministerie.

Paniek is niet nodig, vindt prof. Vrijling van de TU Delft. 'Er is op dit moment nog steeds een grote mate van veiligheid. Die is echter niet wat er indertijd is afgesproken. Daar moet dus wat aan worden gedaan. De nieuwe inzichten over golflengte en golfvoortplanting vallen in de categorie voortschrijdend inzicht, net als kennis over de gevolgen van de toekomstige zeespiegelrijzing.

Op basis van die kennis neem je maatregelen zoals een verhoging van dijken. Nederland schaaft zo al eeuwen aan haar dijken om het land droog te houden. Daarmee zijn we nooit klaar, dat is een onveranderlijk gegeven.'

Daarvan moeten we ons wel bewust blijven, waarschuwt ook TAW-voorzitter Van der Kleij.

'De Zuiderzeewerken zijn uitgevoerd na de stormramp van 1916. Er is tot uitvoering van een Deltaplan in Zeeland besloten na de stormramp van 1953. Plannen daarvoor waren al eind jaren dertig gemaakt. Nu moeten we maatregelen nemen voordat er iets rampzaligs gebeurt.'

Van der Kleij heeft alle vertrouwen in het veiligheidsbesef van politieke beslissers.

Zo wordt de komende vijftien jaar voor een kleine miljard euro verbeterd aan de stenen bekleding van Zeeuwse dijken, nadat enkele jaren geleden bij onderzoek was gebleken dat die toch niet zo stevig waren.

'Dat lijkt veel geld, maar dat valt eigenlijk best mee. Het onderhoud aan een kilometer snelweg is bijna net zo duur als onderhoud aan een kilometer zeedijk, het is dus een kwestie van prioriteiten. Bovendien heb je er eeuwen plezier van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden