Blijft rechtshulpverdrag tussen Marokko en Nederland overeind?

Vijf vragen over proces tegen Hamza B

Vandaag dient in Tanger het hoger beroep in het slepende proces tegen Hamza B. De Nederlandse justitie kijkt gespannen toe. Waarom?

De rechtbank in Tanger waar Hamza B voor de rechter moet verschijnen. Beeld anp

Waarom is deze zaak zo van belang?

Hamza B. (27) werd eind vorig jaar veroordeeld tot twintig jaar cel voor betrokkenheid bij de geruchtmakende 'wildwestschietpartij' op 29 december 2012 in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Daarbij werden Saïd El Yazidi en Youssef Lkhorf gedood en overleefden twee motoragenten de kogelregen ternauwernood. De eis was doodstraf.

Omdat Marokko geen onderdanen uitlevert - Hamza B. heeft ook de Marokkaanse nationaliteit - werd hij op basis van het Nederlandse strafdossier in Marokko berecht. Het proces werd een jaar geleden nog beschouwd als het pronkstuk van een rechtshulpverdrag tussen Marokko en Nederland. Dat verdrag uit 2012 moet voorkomen dat Nederlands-Marokkaanse criminelen met een dubbel paspoort zich veilig wanen in het land van hun ouders. Inmiddels lijkt de 'testcase' uit te lopen op een debacle.

Waarom een debacle?

Het proces zit vol juridische dwalingen, zo blijkt al in het najaar van 2014. Volgens Gabriël Meijers, advocaat van B., is de Marokkaanse samenvatting van het dossier ten nadele van zijn cliënt op cruciale punten gemankeerd. Uit de officiële vertaling van het vonnis blijkt dat B. inderdaad veroordeeld is op basis van bewijs dat niet in de Nederlandse versie van het dossier staat.

Daarbij komt Het Parool in augustus met het bericht dat justitie in Amsterdam sterke aanwijzingen heeft dat Marokkaanse rechters in de zaak voor tonnen zijn omgekocht door Hamza B.'s familie. Het Amsterdamse OM en minister Ard van der Steur alarmeerden Marokko over de vermeende corruptie, maar de Marokkaanse autoriteiten geven tot op heden niet thuis. Ook als de advocaat van de beschoten motoragenten de Marokkaanse Hoge Raad verzoekt om de rechters te vervangen, blijft het stil.

Waarom grijpt minister Van der Steur niet in?

Dat zou diplomatiek waarschijnlijk ongepast zijn en het zou het verdrag met Marokko onder druk zetten. Hoewel je sowieso vraagtekens bij het verdrag kunt zetten. In Marokko gingen in 2012, vlak voor de ratificatie van het verdrag, honderden magistraten de straat op om te demonstreren voor een onafhankelijk rechtssysteem. Ze hekelen de druk van hoge ambtenaren om verdachten, vaak politieke tegenstanders of vrienden, hogere straffen op te leggen dan wel vrij te spreken. Door lage salarissen zouden rechters bovendien ontvankelijker zijn voor omkoping, zo waarschuwen ze in een petitie.

Internationale mensenrechtenorganisaties trekken al jaren aan de bel over systematische martelingen van verdachten tijdens Marokkaanse politieverhoren. Het recentste rapport, van Amnesty International, dateert van mei dit jaar. Naar aanleiding van het rapport zijn twee onderzoekers van Amnesty het land uitgezet. Ook Hamza B. zou na zijn arrestatie hardhandig verhoord zijn door Marokkaanse rechercheurs.

Waarom zette Nederland dan een handtekening?

Omdat Marokkaanse-Nederlandse criminelen zonder verdrag anders helemaal ongrijpbaar worden voor justitie zodra ze naar Marokko vluchten.

Een woordvoerster van het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt dat Nederland 'kennis heeft genomen' van het laatste rapport van Amnesty International. 'Marokko heeft in een inhoudelijke reactie op het rapport laten weten welke maatregelen zijn genomen en welke nog moeten worden genomen', aldus de woordvoerster. 'Nederland verwelkomt deze maatregelen en zal de implementatie volgen.'

Geert-Jan Knoops, advocaat en hoogleraar internationaal strafrecht, merkt 'uit eigen ervaring' dat Nederland soms te gemakkelijk meewerkt aan rechtshulp aan landen die mensenrechten schenden. 'Nederland neemt soms ook te gemakkelijk genoegen met garanties, bijvoorbeeld omtrent de medische behandeling in een gevangenis aldaar.'

Wat gebeurt er vandaag?

Als de zitting vandaag doorgaat, is de kans groot dat de rechter vanavond al uitspraak doet. In Marokko is dat niet ongebruikelijk. B.'s advocaat Meijers acht het niet onwaarschijnlijk dat zijn cliënt binnenkort weer op vrije voeten komt. 'Wanneer het Hof zich uitsluitend laat leiden door het bewijs in het Nederlandse dossier in een correcte vertaling verwacht ik een vrijspraak.' Bij de Nederlandse justitie bestaat de angst dat de straf lichter uitvalt dan de oorspronkelijke 20 jaar.

Maar meer dan het verlies nemen zit er in dat geval waarschijnlijk niet op. Volgens Paul Meerts van het instituut Clingendael spelen aan beide kanten te veel belangen om naar aanleiding van de corruptieverhalen de diplomatieke betrekkingen tussen Marokko en Nederland op scherp te zetten. 'De kans is klein dat Nederland nog dieper gaat graven in deze Marokkaanse kwestie. Wij willen ook niet dat Marokko zich bemoeit met onze binnenlandse aangelegenheden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.