Blije mensen worden vredig dement

Je karakter bepaalt hoeveel lijden je als Alzheimerpatiënt voor de kiezen krijgt.

Soms denk ik dat de hoeveelheid lijden die je voor je kiezen krijgt als je dement wordt, wel heel sterk samenhangt met het karakter dat je toebedeeld hebt gekregen. Optimistische mensen, die zich kunnen schikken, en die troost kunnen bieden én ontvangen, zakken zonder grote schokken het dal van de Alzheimer in, tot ze stilletjes in de mist verdwijnen.

Voor moeilijke mensen echter, mensen die hun leven lang hebben gebotst met anderen en gestreden met zichzelf, kan de ziekte van Alzheimer betekenen dat ze in de hel belanden.

Ik weet dit niet zeker, het is een hypothese op grond van mijn ervaring als muziekjuf in de dementenzorg. Ik ben benieuwd naar de ideeën en ervaringen van de lezers van deze column!

Heerlijk, samen zingen

Mevrouw Bakker is zo’n gelukkig wezen. Gisteren stond ze nog op de tennisbaan, nu is ze opgesloten, omdat ze ’s nachts aan het dwalen slaat. Veel te jong is ze, voor een verpleeghuis. Maar ze straalt en iedereen maakt graag een praatje met haar. De vrijwilligers storten zich elke middag op mevrouw Bakker om haar mee te tronen naar de soos.

Soms staat mevrouw Bakker met haar jas aan en muts op achter de deur, als ik de afdeling op kom met mijn verrijdbare keyboard. ‘Ik wou net naar huis gaan!’ roept ze vrolijk, ‘maar nu ik jou zie, blijf ik nog even. Heerlijk, samen zingen. Ik ga meteen mijn jas uit doen.’

Haar ziekte draagt ze met waardigheid. Ik weet niet of ze begrijpt waarom ze hier is. ‘Hoe oud is uw dochter?’ vraag ik. Ze denkt en puzzelt … ‘een jaar of vijftien’ … ‘was mijn zoon hier maar’ … ‘die weet die dingen zo goed’. Dit falen lijkt haar gevoel van eigenwaarde nauwelijks te beroeren.

Ze is altijd vrolijk - ‘hè, wat knus, zo samen! Heerlijk die oude liedjes!’ - terwijl ze nu in de moeilijkste fase van Alzheimer zit, die van het verdwaalde ik. (Daarna komt de stille fase van het verzonken ik.)

‘Hè, leg het nou toch even uit!’ roept ze boos tegen een verpleger die vecht met een dame die niet verschoond wil worden. ‘Ik heb het uitgelegd!’, zegt hij wanhopig. De mening van mevrouw Bakker vindt iedereen belangrijk.

Ik weet niet hoe het nu met mevrouw Bakker gaat, maar ik weet wel dat als ze bang zal zijn, ze troost zal vragen op haar eigen innemende manier. En dat ze troost zal krijgen.

Meegaand en gedwee
Mevrouw van Keulen lijdt. Ze loopt altijd gekweld rond, murmelt over een broer die haar opwacht, over haar vader die niet weet waar ze is en dan zwaait er wat. Hoe kan het dat die vrouw zo lijdt, denk ik, ze ziet eruit en gedraagt zich tegenover mij als een vriendelijk, zachtaardig iemand. Volgens mijn theorie zou zij niet zo vreselijk hoeven lijden …

‘Ze was vast een heel lieve vrouw’, vis ik, als haar schoondochter op bezoek is. ‘Ja, ze is heel lief. Ze is voor mij een ontzettend lieve schoonmoeder geweest, veel liever dan mijn eigen moeder. Als vrouwen in de familie hadden we een innige band.’

‘Hoe kan het dan dat ze het nu zo moeilijk heeft?’ vis ik nieuwsgierig. ‘Ze had een verschrikkelijke man’, zegt de schoondochter, ‘een nare man, met een heel moeilijk karakter. Haar leven lang is mijn schoonmoeder een meegaande, gedweeë vrouw geweest, maar toen de Alzheimer begon, is dat op z’n kop gezet. Ze overstelpte haar man dag in dag uit met verschrikkelijke verwijten. Zo heftig, dat ik het weer zielig voor mijn schoonvader vond, al had hij het verdiend.’

Mevrouw van Keulen krijgt op de afdeling relatief veel aandacht en troost van de verzorgenden, omdat ze in haar hulpeloosheid zo vertederend is.

Trap na

Het lijkt een wreed verhaal, wat ik in deze column vertel. Wie een moeilijk leven heeft gehad, kan als Alzheimerpatiënt nog een trap na krijgen. Het is ook onrechtvaardig, want niemand heeft zichzelf gemaakt, en ik geloof ook niet dat je jezelf kunt omsleutelen tot een gezellige optimist, als je als zwartkijker in de wieg bent gelegd. Zelf ben ik ook geen mevrouw Bakker.

Ik vertel dit omdat ik jullie en mezelf een beetje gerust wil stellen: de meeste mensen worden in vrede dement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden