Blazen met Branford

Al jaren verrijken ze de muziek als saxofoonkwartet. Komende week treden ze twee keer op met grootheid Branford Marsalis. Omdat die te gek is. En ook omdat ze 30 jaar bestaan. Eh, 31 jaar.

Jongens waren ze, toen ze elkaar ruim dertig jaar geleden leerden kennen in het Nationaal Jeugd Orkest. Brutale muziekstudentjes met een saxofoon. In een Italiaanse jeugdherberg aan de Via Aurelia te Rome besluiten ze samen verder te gaan. Een paar jaar nadien gingen ze experimenteren met bewerkingen die de klassieke muziekwereld de wenkbrauwen deed fronsen. Zelfs de muziekvernieuwers uit die tijd waren verrast.

Arno Bornkamp, Johan van der Linden, Willem van Merwijk en André Arends wisten één ding zeker: waartoe het experiment ook zou leiden, hard werken was een eerste vereiste om ergens te komen. Het Aurelia Saxofoon Kwartet kan zich tegenwoordig meten met de wereldtop.

Nog altijd zoekt het viertal vernieuwing, in bijna dezelfde samenstelling als toen; in 2000 nam Niels Bijl de plaats in van André Arends, die een andere muzikale weg in sloeg. Ongeveer honderd stukken brachten ze in première, ze maakten tien cd's, deden een tangoproject en werken nu samen met onder anderen harpiste Lavinia Meijer, operazangeres Miranda van Kralingen en videoartiest James Murray. Komende week vieren ze hun jubileum tijdens twee optredens met wereldster Branford Marsalis uit Louisiana, die jazz en klassiek speelt, maar ook excursies maakt naar pop, blues en hiphop.

Branford Marsalis behoort tot de absolute wereldtop als saxofonist. Hoe kwam die samenwerking tot stand?

Niels Bijl: 'We hebben de afgelopen jaren een vriendschapsband opgebouwd. In 2007 speelde onze baritonsaxofonist Willem van Merwijk met het Rotterdams Philharmonisch Orkest op het North Sea Jazz Festival. Branford trad daar op als solist. Een jaar later speelde onze sopraansaxofonist Johan van der Linden met Branford in een project van het Nederlands Blazers Ensemble.'

Arno Bornkamp: 'Branford speelde in 2009 in Düsseldorf een stuk dat ooit voor mij is geschreven, Tallahatchie Concerto van Jacob ter Veldhuis. We gingen kijken en na afloop heeft hij ons in zijn kleedkamer ontvangen. Hij bleek ons werk te kennen en reageerde heel spontaan. We hebben wel twee uur gesproken.

'Ik had het idee: dit is een te gekke gast, maar je weet niet hoe het verder loopt. Wel had ik de indruk dat er iets broeide. In de zomer van 2012 kwamen we hem tegen op het wereldsaxofooncongres in Schotland. Tijdens een lunch zei hij: wij moeten samen iets gaan doen.'

Bijl: 'Aurelia bestond in 2012 dertig jaar. We zijn eigenlijk niet zo van de feestjes, maar we besloten de samenwerking met hem te vieren. Het kwartet bestaat nu eigenlijk 31 jaar.'

Niet zo van de feestjes?

Bijl: 'Als je zo'n jubileum viert, verwachten mensen dat je gaat terugkijken en succesnummers herhaalt. Maar we zijn geen jukebox. Aurelia is groot geworden door altijd vooruit te kijken, altijd de vernieuwing te zoeken - nieuwe composities, nieuwe bewerkingen. Ook Branford Marsalis is een innovator. Hij herkende dat aspect in ons werk.'

Zijn jullie dertig jaar geleden begonnen met het idee dat je vernieuwend moest zijn?

Bornkamp: 'We wisten dat we iets heel anders moesten doen dan wat er al was. In de periode voor ons waren er allerlei vernieuwers opgekomen - Edo de Waart, Han de Vries... Angry young men in de muziek. Er was ook een Nederlands Saxofoon Kwartet, dat trouwens nog steeds bestaat. Zij hebben de weg voor ons geëffend. Ze speelden muziek die origineel voor saxofoonkwartetten was geschreven, geen bewerkingen. De these in die tijd was: puristisch, nieuw werk. De antithese was: ongebruikelijke bewerkingen. Dat deden wij dan, bijvoorbeeld met werk van Debussy en Ravel. Nu zie je synthese op het podium, hedendaagse ensembles brengen zowel nieuw werk als bewerkingen.'

Hoe werd er op gereageerd?

Bornkamp: 'Strijkkwartetten hadden een aura van onaantastbaarheid, en die gingen wij dan op saxofoon spelen. Daar schrok men ongelooflijk van. Op het Orlandofestival voor strijkkwartetten stond daar opeens een stel jonge honden het strijkkwartet van Ravel op saxofoon te spelen. Maar we hadden hard gewerkt en we kenden het werk uit ons hoofd, beter dan veel strijkers. Daar had men bewondering voor. Spelen in een homogeen ensemble, dus allemaal met hetzelfde instrument, is de meest intensieve vorm van muziek maken.'

Bijl: 'Ook weer een leuke parallel met Marsalis. Hij heeft jazz gespeeld met Art Blakey, popmuziek met Sting en is nu ook een grootheid in de klassieke muziek. Dat kan alleen door heel veel te repeteren. Hij zei ooit eens: dankzij heel veel oefenen it sucks a little less every day.'

Zit er meer in dan de twee concerten komende week?

Bijl: 'Stiekem hoop ik dat dit het begin is van een reeks concerten.'

Bornkamp: 'Voor deze concerten is nieuwe muziek geschreven. Onder anderen door Jacob ter Veldhuis, Ilja Reijngoud, David Dramm, Dick de Graaf en andere componisten die zich op het snijvlak van jazz, pop, klassieke en moderne muziek bewegen. Jacob ter Veldhuis schreef Syracuse Blues, waarin hij stemmen verwerkte van marktkooplui op Sicilië.'

'Dat soort muziek is ook spannend voor Branford Marsalis. Hij gaat als het ware in onze machinekamer zitten. Wat jazz betreft, blaast hij ons eruit, maar op dit vlak hebben wij weer meer ervaring. Het zou me verbazen als de komende concerten een eenmalige samenwerking blijken.'

Het Aurelia Saxofoon Kwartet en Branford Marsalis treden dinsdag 23/4 op in Paradiso en woensdag 24/4 in het Muziekcentrum in Enschede (beiden met afterparty).

Extra: Ik zag twee hondjes...

De laatste dubbel-cd van het Aurelia Saxofoon Kwartet heet Fugue in C of Dog. Een mysterieuze naam, letterlijk vertaald: Fuga in C van Hond. De naam werd bedacht door de Griekse componist Dimitri Nicolau, die een gelijknamig werk schreef voor de cd waarop zowel klassieke als moderne fuga's zijn te beluisteren. Terwijl Nicolau zat te componeren, zag hij vanuit het raam twee honden copuleren. Hij vond het zo grappig dat hij zijn werk ernaar wilde noemen. Alleen schoot zijn Engels tekort om er een adequate vertaling van te maken.

aureliasaxofoonkwartet.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden