Blauwgras

Ik moest opeens denken aan een bezoekje aan de Empese en Tondense heide, een natuurgebiedje bij Brummen, alweer een paar jaar geleden. Ik trof er een mismoedige beheerder van Natuurmonumenten, Harald van den Akker, die wees op de opslag van dennen, berkjes en struikheide, waar pas nog dopheide en zonnedauw bloeide. Van den Akker zag een van de laatste stukjes nat schraalland van Nederland onder zijn neus wegkwijnen, terwijl hij toch alles deed om het tij te keren. 'We plaggen ons suf', zei hij.


We sjokten door een uniek stukje blauwgrasland, waar we helemaal niet hoefden op te passen om geen orchideeën kapot te trappen, want die waren zowat verdwenen.


De oorzaken van de achteruitgang waren dezelfde als altijd en overal: verdroging en verzuring (vanwege de stikstof). En de versnippering van het gebied in kleine stukjes.


Je kunt zeggen: als een blauwgraslandje floreert, dan is de grond schoon en kalkrijk en het kwelwater schoon en basenrijk. Het gevolg: een enorme planten- en dierenrijkdom. En dat is heel mooi.


Toevallig is het zo dat genoemde omstandigheden zich in Nederland op een aantal plekken voordoen, of beter voordeden. Dat is, in Europa, vrijwel uniek.


Maar van het Nederlandse blauwgrasland is bijna niets meer over, misschien 30 hectare (45 voetbalvelden), aangetaste, gedegenereerde enclaves in een zee van landbouw. De Empese en Tondense heide is nog een van de meest kansrijke gebiedjes.


De oplossing in het gebied waar Van den Akker werkte, lag voor de hand en was al jaren bekend. De verstoorde waterhuishouding herstellen en de deelgebiedjes aan elkaar knopen. Een paar boerenbedrijven zouden ervoor verplaatst moeten worden, of ze zouden extensiever kunnen gaan boeren. Het gebiedje had inmiddels iedere status verworven die dat mogelijk moest maken: Natura 2000, EHS, 'waterparel', 'TOP-gebied verdrogingsbestrijding'.


Maar er gebeurde nog altijd niets, omdat, ja, het verhaal klinkt bekend, het CDA in de provincie nog dwars lag, samen met plaatselijke landbouwbestuurders. De beproefde tactiek: de boel op alle mogelijke manieren vertragen en dan roepen dat alles zo lang duurt en de onzekerheid voor ondernemers zo groot is.


Deze week belde ik Harald van den Akker om te vragen hoe de zaken er nu voor stonden. Nee, in het gebied zelf was nog niets verbeterd, zei hij, we beheren ons nog altijd suf. Er was inmiddels al heel wat tijd en geld verspild, wegens het beheer tegen de klippen op en wegens de vertraging bij het opknappen van het gebied. Maar eindelijk stonden nu wel alle neuzen dezelfde kant op. Een grote veehouder stond op het punt om elders te gaan boeren, een andere boer wilde wel extensiever gaan werken, en als dat eenmaal zover was, kon het gebiedje eindelijk worden aangepakt.


Maar goed, hij was wel vaker optimistisch geweest en dan gebeurde er toch weer iets waardoor alles onzeker werd. Dus was Van den Akker voorzichtig.


Met recht, zo bleek een dag later. Toen presenteerde de staatssecretaris, Henk Bleker, een tienpuntenplan om Natura 2000, het grote Europese natuurproject, verder uit te kleden. En sommige blauwgraslandjes, lichtte hij toe in De Telegraaf, kunnen misschien wel in Duitsland worden beschermd, dan kunnen we in Nederland weer van een paar gebiedjes af.


Nu valt er van alles aan te merken op het bureaucratische monstrum Natura 2000, maar dit is toch een typisch geval van: de omgekeerde wereld.


De helft van het Nederlandse grondgebied is in gebruik voor de landbouw. Uit die grond, de helft van Nederland dus, is ieder leven verdwenen. De mest klotst nog altijd tegen de dijken en in de overgebleven natuurgebieden geven beheerders handenvol geld uit om de gevolgen daarvan te bestrijden.


Conclusie van de staatssecretaris: dat beheer is te duur.


Of, eigenlijk: hoe kun je nu blauwgrasland willen in een land vol stikstof?


En: wie zit er eigenlijk te wachten op rare plantjes als Blauwe Zegge of de Gevlekte orchis?


Niet dat het helpt, maar ik steek mijn vinger dan toch maar op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden