Blauwe Golven in Arnhem moeten wijken: het lot van omgevingskunst

Ooit werden de Blauwe Golven in Arnhem beschouwd als een vermaard kunstwerk. Maar de tragiek van omgevingskunst is dat het ontwerp vaak niet meegroeit met de omgeving. 'Je kunt het nauwelijks nog ervaren.'

Kunstwerk de Blauwe Golven, opgeleverd in 1977, moet volgens de gemeente Arnhem verdwijnen en plaatsmaken voor een park. Beeld Marcel van den Bergh
Kunstwerk de Blauwe Golven, opgeleverd in 1977, moet volgens de gemeente Arnhem verdwijnen en plaatsmaken voor een park.Beeld Marcel van den Bergh

Dat ze hun auto zojuist geparkeerd hebben op een kunstwerk: nee, daar was het echtpaar Molotov uit het Duitse Bochum, een middagje uit in Arnhem, zich niet van bewust. 'Ik vond het al vreemd dat het terrein zo op en neer gaat', zegt mevrouw Molotov. Maar nu ze er wat beter naar kijkt, vindt ze het toch wel mooi. 'Voor een parkeerplaats is het heel apart.'

Apart is het zeker, want de parkeerplaats waar ze op staat zijn de Blauwe Golven, het grootste omgevingskunstwerk van Nederland. Een glooiend landschap van blauwe en witte banen onder het viaduct van de Nelson Mandelabrug, een van de twee bruggen over de Rijn bij Arnhem. Het enige parkeerterrein in Nederland dat deint als de zee.

Maar het kunstwerk van Peter Struycken, opgeleverd in 1977 bij de bouw van de nieuwe brug, heeft zijn langste tijd gehad. Arnhem wil het terrein herinrichten tot een groene corridor. En daarvoor moeten de Blauwe Golven wijken.

Dat is nu precies het lot van omgevingskunst, zegt Saskia Bak, directeur van het Arnhems Museum. Het staat niet in een museum waar de tijd kan worden stilgezet. De omgeving verandert, de kunst verandert niet mee en verwordt langzaam tot een anachronisme. 'Ik kom er een paar keer per week langs. Het is een buitengewoon onaantrekkelijke plek geworden.' Op een locatie, benadrukt ze, die juist zo aantrekkelijk kan zijn.

Struycken

Computerpionier en kleurkunstenaar Struycken ontwierp het plein als een parkeerplaats die er vol én leeg goed uit moest zien. Vooral vanuit het vliegtuig was het een spectaculair gezicht, aldus Struycken.

Anno 2017 hebben de Blauwe Golven veel van hun allure verloren. Het helderblauw van de golven is verweerd tot een vaal donkergrijs, de witte banen zijn grauw geworden. Water stroomt omlaag vanaf de betonnen pijlers van de brug en vormt plassen in de geulen. Het blauwwitte land wordt ontsierd door oranje parkeervakken waar auto's met de neus omhoog in staan geparkeerd.

'Ik weet nog dat ik hier als kind stond', zegt SP-wethouder Gerrie Elfrink, schuilend voor de regen onder het viaduct. 'Ik vond het gaaf.' Maar de stad verandert en wat ooit een vermaard kunstwerk was, ligt nu in de weg.

Het is 'de tragiek van een meesterwerk', zegt Elfrink terwijl hij om zich heen wijst: voor ons ligt het nieuwe station, achter ons de Rijnkade. Rechts is de binnenstad, links het museum met hogeschool Artez. De wegen daarnaartoe komen samen op de Blauwe Golven en lopen dood. 'Een bloedprop in de stad.'

Wat je hier wilt, zegt Elfrink, is een ruimte die alles verbindt. Een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Waar wordt geflaneerd en gesport. Waar ruimte is voor kunst en cultuur. En voor groen, want in de zomer kunnen de blauwwitte keien een bakplaat worden. In een 'Inspiratiedocument' dat onlangs is voorgelegd aan de gemeenteraad worden alle mogelijkheden opgesomd.

Iconisch

Daarmee verliest de stad wel een iconisch kunstobject, beaamt Bak. Maar eigenlijk is dat wat er ooit was er allang niet meer, zegt ze. De Blauwe Golven zijn ontworpen in een tijd dat er veel minder auto's waren. 'Op oude plaatjes kun je zien dat er nog gewandeld wordt.'

Dat is nu niet meer zo. Het verkeer raast aan alle kanten voorbij over de N225, die als een strop rond het plein ligt en de Blauwe Golven verdrukt. 'Je kunt het kunstwerk nauwelijks nog ervaren. Eigenlijk is het al weg.'

Geestelijk vader Struycken is op de hoogte van de plannen, maar verblijft momenteel op Curaçao en is niet beschikbaar voor commentaar. In De Gelderlander liet hij weten dat hij niet gelukkig is met het verdwijnen van zijn werk, maar zich niet zal verzetten. Op voorwaarde dat als er iets weggaat, alles weggaat.

Omspitten

'Hij staat niet te juichen, maar hij begrijpt het ook wel', zegt een gemeentewoordvoerder. Bij Struycken zit vooral nog veel frustratie over het jarenlange gebrek aan onderhoud aan het plein.

Als het meezit, wordt dit jaar een begin gemaakt met het omspitten van de Blauwe Golven. Heel veel emoties maakt dat nog niet los onder de Arnhemmers. Er is vooralsnog geen comité 'Red de Blauwe Golven' opgestaan. 'Ik vind het wel grappig', zegt Nienke Putman die haar zilvergrijze Ford Fiësta op een golf parkeert. 'Maar een parkje is ook mooi.'

'Het heeft wel wat', beaamt Marleen Wegh uit Gendt, bij Nijmegen. Maar het is vooral een gemakkelijke parkeerplek, vlakbij het centrum. 'Waar moeten we dan parkeren?' Dat is geen punt, aldus Elfrink. Na de herinrichting blijft er genoeg ruimte over om te parkeren.

Muzaffer Bulut is een van de weinigen die het verdwijnen van de golven oprecht zal betreuren. Hier was vroeger een haven, weet hij. 'Daar herinneren de golven aan. Dit is een bijzondere plek.' Mevrouw Molotov is het met hem eens. 'Is er niemand die zich tegen het verdwijnen hiervan verzet? Dat verwondert me.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden