reportage antisemitisme

Blauw, wit, met of zonder davidster, maar: keppel op!

‘Od avinu chai, am Ysrael chai’ zingt de menigte na afloop. ‘Wij zijn er nog. Het volk van Israël leeft nog.’ Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Duitse antisemitismebestrijder raadt Joden in zijn land af om met een keppeltje de straat op te gaan. Onder de noemer #KeppelOp kwamen in Den Haag woensdag mensen bijeen om dit recht te verdedigen. ‘Volgens mij staat die keppel vandaag symbool voor iets groots: vrij mogen zijn om je eigen identiteit uit te dragen, zonder risico’s.’

Witblauwe Israëlische vlaggen wapperen over het Plein in Den Haag. Er zijn zo’n tweehonderd mensen afgekomen op de #KeppelOp-demonstratie, georganiseerd door het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Veel keppeltjes, zelfs bij vrouwen. Blauw, wit, bruin. Met davidster, een patroontje of effen. Van fluweel, of juist gehaakt. En een paar papieren varianten -  het CIDI zette een document met een uitprintbaar keppeltje op zijn website. CIDI-voorzitter Hanna Luden spreekt de menigte toe: ‘Antisemitisme mag nooit, nooit, nooit normaal gevonden worden.’

Aanleiding van de demonstratie vormen de uitspraken van een Duitse antisemitismecommissaris die Joden afraadt een keppel te dragen in sommige delen van het land. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Aanleiding voor de demonstratie zijn de uitspraken van Felix Klein, de Duitse regeringsadviseur voor de bestrijding van antisemitisme. ‘Ik kan Joden niet aanbevelen om altijd en overal een keppeltje te dragen’, zei hij zaterdag. Dat viel verkeerd. Niet alleen in Duitsland, maar ook in de rest van de wereld. En bij het CIDI. ‘Dat een regering een groep ontmoedigt om simpelweg zichzelf te zijn, mag nooit normaal worden’, reageerde het centrum maandag. Het zijn niet de slachtoffers, maar de daders naar wie de aandacht uit moet gaan, vindt de Joodse organisatie.

Meer antisemitisme in Nederland

Volgens het CIDI is het aantal antisemitische incidenten in 2018 toegenomen. Het aantal meldingen dat de organisatie registreerde steeg met 19 procent ten opzichte van 2017. De organisatie registreerde 135 meldingen, plus 95 meldingen van online antisemitisme. Die toename is niet terug te zien in cijfers van politie en antidiscriminatievoorzieningen. Wel was antisemitisme bij de politie in 2018 een van de meest voorkomende discriminatiemeldingen, op discriminatie op grond van herkomst en seksuele gerichtheid na.

Volgens het CIDI is het aantal antisemitische incidenten in 2018 toegenomen. Het aantal meldingen dat de organisatie registreerde steeg met 19 procent ten opzichte van 2017. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Herman Godfried (66) zet zijn keppeltje altijd weer af als hij de synagoge uitloopt. ‘Ik woon in Amsterdam-Zuid, het zou daar niet hoeven. Maar toch is het onaangenaam. Het is een soort voorzichtigheid, ik zoek de problemen niet meer op.’ Vandaag is Godfried aanwezig mét keppeltje: ‘Ik ben hier om te laten blijken dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn.’

Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (tweede van links) is ook aanwezg bij de betoging in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Ook verschillende politici laten woensdagmiddag hun gezicht zien, onder wie Thierry Baudet, Gert-Jan Segers en minister van Veiligheid en Justitie Ferd Grapperhaus. Allen spreken ze de menigte kort toe. Mét keppeltje. Er klinkt luid gejoel als Baudet samen met Theo Hiddema de microfoon neemt.

Od avinu chai, am Ysrael chai’ zingt de menigte na afloop. ‘Wij zijn er nog, betekent dat. Het volk van Israël leeft nog’, legt Eva (60) uit. Niet iedereen die op de demonstratie is afgekomen is Joods. Harm Aldershof (70) uit Castricum bijvoorbeeld: ‘Ik ben hier uit solidariteit. Ik heb al de hele dag een keppeltje op. Het is natuurlijk de omgekeerde wereld dat dit niet zou kunnen.’ Nare reacties kreeg hij niet: ‘Soms even een blik.’

SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij spreekt de betogers toe. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Onderzoek naar antisemitisme in Britse politiek

De Britse Gelijkheids- en Mensenrechtencommissie is dinsdag een formeel onderzoek begonnen naar antisemitisme binnen de Labour Partij. Na zal worden gegaan of de leden van oppositiepartij zich discriminerend hebben uitgelaten jegens joden en of de partij klachten daarover wel serieus heeft genomen. Afgelopen jaren zijn er meerdere antisemitische incidenten aan het licht gekomen, iets dat ook bleek uit een intern onderzoek van de partij. Partijleden zijn zeer betrokken met de Palestijnse zaak en er heerst een afkeer van Israel. Probleem is dat legitieme kritiek nogal eens overgaat in antisemitisme, zoals kwetsende uitlatingen over de Holocaust en complottheorieën over ‘een joodse heerschappij van de wereld’. Joodse kamerleden van Labour vormen regelmatig het doelwit van bedreigingen. Het is voor de tweede keer dat de commissie een politieke partij onderzoekt. In 2010 beval het de extreem-rechtse BNP het blatante racisme uit de partijbeginselen te halen.

Op de bijeenkomst zijn vooral veel zestigplussers afgekomen, maar volgens Hidde van Koningsveld (23), voorzitter van de jongerenafdeling van het CIDI, komt dat vooral door het tijdstip. ‘Het is midden op de dag hè, mensen zijn aan het studeren of aan het werk. Als ik met Joodse jongeren spreek, hoor ik vaak hetzelfde: ik ben bang om met een keppel over straat te gaan.’ Zelf draagt van Koningsveld zijn keppel altijd. Ook op straat. ‘Ik word wel regelmatig uitgescholden. Een paar keer per maand denk ik, en op sociale media wel bijna elke dag. Maar ik zou het niet willen verbergen. Al moet je soms aan je veiligheid denken, dan zet ik liever een petje op.’

Aan het einde van de bijeenkomst staat Hanna Luden nog met een paar geprint keppeltjes in haar hand. ‘De meesten kwamen met hun eigen keppel’, zegt ze. ‘Je hoort hier gesprekken ontstaan over de keppeltjes, over waar ze gekocht zijn bijvoorbeeld. Mensen koesteren hun keppeltje, hebben er echt een emotionele relatie mee. Volgens mij staat die keppel vandaag symbool voor iets groots: vrij mogen zijn om je eigen identiteit uit te dragen, zonder risico’s.’

Meer lezen over antisemitisme in Europa

In Israël en Duitsland is ontstemd gereageerd op de waarschuwing aan Joden om voorzichtig te zijn met het dragen van een keppeltje. ‘Ik kan Joden niet aanbevelen om altijd en overal een keppeltje te dragen’, aldus Felix Klein, de Duitse regeringsadviseur voor de bestrijding van antisemitisme.

Vanuit Duitsland waait de discussie ‘wel of geen keppel op’ over naar Nederland. Nederlandse Joden reageren op de oproep van Felix Klein.

Antisemitisme leek een plaag uit het verleden, maar steekt in nieuwe vorm in diverse Europese landen weer de kop op. Vijf correspondenten doen verslag van antisemitisme in hun land.

Berlijn presenteerde onlangs een plan om antisemitisme tegen te gaan. De statistieken laten een forse stijging van het aantal incidenten zien. Is Berlijn ‘de hoofdstad van het Europese antisemitisme’?

Omwonenden van het Amsterdamse Weesperplantsoen waar het Holocaust Namenmonument moet verrijzen, hebben dinsdag bij de rechter een uiterste poging gedaan om dit te voorkomen. ‘Het gaat ons om dít ontwerp op déze plek en het feit dat het zonder deugdelijke inspraakprocedure is doorgedrukt’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden