Blauw oog

Schrijver Robert Vuijsje vraagt zich in V af hoe groot de invloed is van je afkomst. Vandaag: Aysel Erbudak, omstreden oud-bestuursvoorzitter van het Slotervaartziekenhuis.

Haar voornaam is Aysel. 'Als je die naam over de telefoon zegt, noteert een Nederlander: IJssel, zoals het IJsselmeer.' Als achternaam gebruikte ze jarenlang Van Waveren, naar de vader van haar twee oudste kinderen.


'Mijn haar was geblondeerd, ik draag blauwe contactlenzen. Alles om er niet allochtoon uit te zien. Ik zit niet in de categorie waar mensen last van hebben, ik kom uit een Europees land, dat is al beter. Maar ik zag snel dat je als allochtoon minder kansen krijgt. Er is veel talent, maar ze komen er niet door.'


Haar telefoon gaat. De ringtone is de filmmuziek van The Godfather. Over haar directeurschap bij het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis gaan allerlei verhalen, maar dat is nu niet het onderwerp.


'Mijn business is verschillend van die van andere kinderen van gastarbeiders. Het was geen groentewinkel of shoarmazaak. Ik ben de enige allochtoon die ooit voorzitter van de raad van bestuur van een groot ziekenhuis is geweest. Ik zal nog heel lang de enige blijven.'


Hoe komt dat? 'De hogere posities zijn afgesloten voor allochtonen. Je kunt blijven doen alsof het niet zo is, maar het is gewoon de waarheid. De enige mogelijkheid is zelf iets te beginnen. Kijk naar Corendon (reisorganisatie en luchtvaartmaatschappij, red.). Alle bedrijven met allochtonen op hoge posities, zijn door hen zelf opgebouwd. Wanneer ze bij een ander bedrijf zouden solliciteren op een vergelijkbare functie, zouden ze niet worden aangenomen.'

Jou is het wel gelukt.

'Dat was een andere situatie. Het is mij gelukt omdat ik verantwoordelijk was voor de overname van het Slotervaartziekenhuis en als enige wist hoe je het, na vijfentwintig jaar verlies, in een jaar winstgevend kon maken. Het stond slecht aangeschreven voor mijn komst.'

Wat is daarna gebeurd?

'Ik had het mezelf makkelijker kunnen maken door mee te doen. Een mantelpak, een kralenketting, het uniform dat bij zo'n functie hoort. Maar zo degelijk ben ik niet, ik ben niet conformistisch. Ik bleef die blonde Turkse vrouw van het Slotervaart, met de hoge hakken en de gescheurde designerjeans.


'Met het personeel had ik een andere connectie, ik denk dat de raad van bestuur dat voelde. Ik ben zelf schoonmaker geweest, ik had een vader die van één inkomen een groot gezin onderhield. Van de koffiejuffrouw tot de schoonmakers, ik kende ze allemaal bij naam, maakte altijd een praatje met ze. Een Hollander in mijn functie zou dat nooit doen. Het artsenteam wilde iets anders, iemand zoals zijzelf. Ik denk dat mijn succes, in combinatie met mijn achtergrond, ze een doorn in het oog was. Het lijkt erop dat ze op hun kans wachtten om mij eruit te werken. Nu zit er weer een blanke man. En het ziekenhuis is terug bij af.'


Haar vader werkte in de fabriek. Toen Aysel Erbudak 11 jaar oud was, haalde hij het gezin van het Turkse platteland naar Nederland. Ineens maakte het deel uit van een groep met andere gastarbeiders.


'Het fenomeen Marokkaan zei mij niets. Dat voelde net zo ver weg als een Nederlander. In Turkije waren wij zoals iedereen. Hier waren we anders. En niet zomaar anders - het was op een negatieve manier anders.'

Ben je daarna een speciale band met Marokkanen gaan voelen?

'Nee. Waarom? Ze zijn ook anders dan wij. Marokkanen zie je meer in creatieve beroepen. Acteurs, cabaretiers. Ik ken weinig Turken die dat doen in Nederland. Wij zijn ondernemers, het zit niet in onze aard om voor een ander te werken.'


Bij het Slotervaartziekenhuis ontmoette ze wel een man die paste binnen haar beleid van de laatste dertien jaar: verkering met een zogeheten allochtoon. De minister van Volksgezondheid van Aruba. Richard Visser is van Nederlands/Arubaans/Colombiaanse afkomst en woont momenteel, voor het eerst van zijn leven, in Nederland.


'Nu merk ik wat het is om een donkere huid te hebben, daar had ik nooit eerder over nagedacht.' Ze frequenteert graag de restaurants in het hogere segment. 'Wanneer Richard even naar binnen gaat terwijl ik in de auto wacht, hebben ze nooit een tafel. Als ik een paar minuten later zelf binnenkom, is net een reservering afgezegd en hebben ze plaats voor ons.


'Aruba en Turkije liggen niet bij elkaar in de buurt en toch is de afstand kleiner dan met een Hollandse man. Bij vroegere partners voelde ik altijd: kan dit wel? Bij Richard nooit. Bij ons thuis kan rustig iemand om elf uur 's avonds aanbellen zonder dat een van ons zegt dat het te laat is. Wanneer mijn familie het hele weekend bij ons logeert, zal hij nooit zeggen dat ze weg moeten. Als de een om twee uur 's nachts ineens een fles wijn opentrekt en buiten voor de deur gaat zitten, zegt de ander niet: wat doe je vreemd. Het is een ander soort leven. Minder afstandelijk, minder geforceerd en minder volgens de regels. Richard kan ook moeilijk wennen in Nederland.'

Waarom verhuizen jullie niet?

'Misschien gaan we dat ook doen. Mijn kinderen zitten nog op school. Ik weet uit ervaring hoe naar het is om als kind naar een ander land te worden getransporteerd, zonder dat je daar iets over te zeggen hebt. En ik heb nog een aantal rechtszaken lopen met het Slotervaartziekenhuis, die wil ik afwachten.'


Nederlands


Dat voel ik me nooit.


Turks


Daar heb ik geen speciaal gevoel bij. Ik kan me een Zuid-Europeaan voelen of een Aziaat, wat ik allebei ook ben, ik kan me zelfs een Afrikaan voelen. Maar ik voel me nooit een West-Europeaan.


Eten


Fusion en Italiaans. Frans ook. Turks staat onderaan de lijst, dat zoek ik niet op.


Muziek


Anatolische muziek, Alevitische liederen.


Beste vriend


Wim Zegwaard, een rasechte ondernemer. Ja, dat is een Hollandse man.








Aysel Erbudak


(Turkije, 1966) was eigenaar van callcenter A2 Antwoordservice, waarna ze van 2006 tot 2013 bestuursvoorzitter werd van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis. Ze heeft drie kinderen, van wie twee half Hollands zijn en een volbloed Turks. Haar twee stiefkinderen zijn half Israëlisch.


In gesprek


Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst heeft op hun leven. Hij spreekt onder anderen met de arabist Hans Jansen, de Marokkaanse standup-comedian Soundos El Ahmadi en met Quinsy Gario, kunstenaar en initiator van de zwartepietendiscussie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden