Blanke mannen

Meike Vernooy is een briljant zeventienjarig meisje dat graag medicijnen zou willen studeren in Rotterdam. De medische studie is echter zo populair in Nederland dat het aantal aanvragen voor studieplaatsen veel groter is dan het aantal studenten dat werkelijk kan worden geplaatst....

Toekenning van studieplaatsen aan aspirant-studenten gebeurt met behulp van het lot. Meike is slachtoffer geworden van dit systeem van loten. Ondanks haar briljante eindexamen met een gemiddeld cijfer van 9,6 werd Meike uitgeloot.

De Erasmus-universiteit heeft nog wel ten koste van Meike een goedkope publiciteitsstunt uitgehaald. Maar het mocht niet baten. Meike zal dit jaar niet voor dokter gaan studeren.

De discussie over het loten voor toelating tot een universitaire studie is door deze kwestie weer hoog opgelaaid. De politici, zoals Jos van Kemenade, die verantwoordelijk zijn geweest voor het instellen van dit lotingssysteem, hebben zich danig geroerd. Wat mij betreft absoluut niet overtuigend. Loten voor een studieplaats is absurd.

Ik begrijp niet waarom iemand die zoveel talent heeft, een vak als medicijnen wil gaan studeren. Als je allemaal negens en tienen hebt, dan ga je toch niet in een omgeving studeren, en later werken, waar de mensen met zesjes en vijfeneenhalven de dienst uitmaken.

Er wordt op de universiteit een aantal vakken gedoceerd die veel moeilijker zijn dan medicijnen. Vakken waarvan wél is aangetoond dat de middelbare-schoolcijfers een sterke aanwijzing vormen voor een succesvol studieverloop.

Met allemaal zessen op je eindexamen kan je wel vergeten dat je een studie als natuurkunde zou kunnen volbrengen. Uit onderzoek is dan ook gebleken dat in Nederland in het recente verleden de leerlingen met de hoogste cijfers op de middelbare school theologie of natuurkunde gingen studeren. Voor natuurkunde-studenten is het vaak wennen dat ze niet meer het beste jongetje van de klas zijn.

De exacte vakken worden steeds impopulairder bij aankomende studenten, ook bij de goede. Voor deze studierichtingen is absoluut geen sprake van een studentenstop. Integendeel: wie deze vakken gaat studeren, wordt met open armen ontvangen. De impopulariteit van de exacte vakken is geen typisch Nederlands probleem. Die komt in vele westerse landen voor.

Als je voor een bepaald vak meer studenten wil aantrekken, ligt het voor de hand te kijken welke bevolkingsgroepen zijn ondervertegenwoordigd in die studierichting. Met gerichte maatregelen kan je misschien meer studenten uit die groepen werven. Voor natuurkunde is de ondervertegenwoordiging van bepaalde bevolkingsdelen heel eenvoudig vast te stellen: de natuurkundige is blank en man. Positieve discriminatie en campagnes als Kies exact voor meisjes hebben daar niets aan verholpen.

In de Verenigde Staten wordt veel onderzoek gedaan naar de positie van vrouwen en van minderheden bij de exacte vakken. Van de twintigers in de VS is 14 procent zwart, terwijl van de afgestudeerden in de natuurkunde slechts 7 procent zwart is.

Echt dramatisch wordt het bij het vervolg van de studie. Een schamele 1 procent van de natuurkundigen die promoveren, is zwart. Ik weet uit eigen ervaring dat je op internationale conferenties bijna geen zwarte fysici tegenkomt. Het moet voor hen vreselijk zijn zo aangegaapt te worden.

Niet alle minderheden vergaat het zo slecht. De immigranten uit Aziatische landen zijn zeer succesvol in de exacte vakken. Zo succesvol, dat vertegenwoordigers van andere minderheden ervoor pleiten deze stroom van nieuwkomers in te dammen.

Bij de vrouwen ziet de situatie er iets minder slecht uit. Op de Amerikaanse universiteiten volgt 28 procent van de vrouwen colleges in natuurkunde. Van de afgestudeerden in de fysica is 16 procent vrouw en van de gepromoveerden in dat vak 12 procent. Het is in Nederland niet veel beter. Er is uitval, en een bekende oorzaak daarvan is dat vrouwen tijdens hun studie een man ontmoeten met wie ze een relatie aangaan. Door de traditionele rolverdeling binnen zo'n relatie wordt de wetenschapper in de vrouw kaltgestellt.

Niemand weet precies welke maatregelen nodig zijn om de situatie te verbeteren. Maar over één ding is iedereen het eens: het grote belang van voorbeelden waarmee aankomende studenten zich kunnen vereenzelvigen. Zwarte hoogleraren en vrouwelijke hoogleraren vervullen zo'n belangrijke functie.

Meike had voor de natuurkunde zo'n voorbeeld kunnen worden. Met haar hoge cijfers was de kans namelijk zeer groot dat ze het tot hoogleraar zou hebben geschopt als ze natuurkunde had gekozen. Natuurlijk weet ik wel dat je in Rotterdam geen natuurkunde kan studeren, maar Delft ligt toch wel heel dicht in de buurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden