Blanke legertop en oud-ANC'ers spreken andere taal In Zuid-Afrikaans leger woedt een stille strijd

In de Zuid-Afrikaanse krijgsmacht woedt een stille guerrilla van de oude garde van witte generaals tegen hun nieuwe baas, ANC-minister van Defensie Joe Modise....

HANS MOLEMAN

Van onze correspondent

Hans Moleman

PRETORIA

Steyn moest zijn uitlatingen op bevel van zijn politieke baas snel nuanceren, maar de boodschap was duidelijk. Het botert niet tussen de legertop en de 67-jarige minister, die voor het einde van de apartheid bijna dertig jaar commandant was van Umkhonto weSizwe (MK), de gewapende arm van het ANC.

Modise staat voor een formidabele opdracht. Hij moet het Zuid-Afrikaanse leger integreren met de voormalige verzetsstrijders van MK, en tegelijk een majeure bezuinigingsoperatie uitvoeren. Het defensiebudget voor 1997 is driehonderd miljoen gulden lager dan vorig jaar. Sinds 1989, toen de South African National Defence Force (Sandf) nog op de oorlogssterkte van de apartheid opereerde, is het budget met maar liefst 60 procent verlaagd.

Defensie heeft tegenwoordig bijna vier miljard gulden te besteden, en dat betekent dat pijnlijke keuzen onvermijdelijk zijn geworden. Zo maakte de luchtmacht onlangs bekend dat ze haar hele vloot van twintig Mirage-gevechtsvliegtuigen opdoekt. Defensiespecialisten merkten bezorgd op dat Zuid-Afrika hiermee het traditionele luchtoverwicht in de regio kwijtraakt .

Het motto van Modise is dat Zuid-Afrika een klein, democratisch en modern uitgerust leger moet krijgen. Het moet een stabiliserende veiligheidstaak aankunnen in de regio zuidelijk Afrika, en tevens bijstand kunnen verlenen aan de politie bij de misdaadbestrijding.

Volgens zijn recente defensienota moet de krijgsmacht daarbij afslanken tot 22 duizend beroepsmilitairen en bijna zeventigduizend reservisten, met in de toekomst zo mogelijk een uitbouw naar de eigenlijk gewenste sterkte van 36 duizend beroeps en 98 duizend reservisten. De huidige sterkte is 120 duizend militairen.

De minister heeft zich in het kabinet ook sterk gemaakt voor een geleidelijke modernisering van het materieel. Zo zal de marine vier nieuwe korvetten krijgen, die noodzakelijk worden geacht om de visrijke kustwateren van Zuid-Afrika (en mogelijk ook die van Mozambique en Angola) te beschermen. Ook is in principe besloten dat er over vijf jaar nieuwe duikboten, helikopters en straaljagers moeten komen.

Op het gebied van integratie van MK-militairen in het leger is Modise ook druk bezig. Tot dusverre zijn veertien zwarte generaals benoemd, onder wie een vrouw, 31 brigade-generaals, 225 militairen in de rang van kolonel en luitenant-kolonel, 460 in de rang van majoor en 816 kapiteins. Het blanke aandeel in de totale sterkte van de krijgsmacht is nog maar eenderde.

Achter deze aardig ogende cijfers gaat echter een andere werkelijkheid schuil. Alle nieuwe benoemingen ten spijt is de werkelijke macht in de krijgsmacht nog steeds in handen van de oude garde uit de apartheidstijd, die precies weet hoe ze de bal moet spelen om de door de ANC-regering gewenste veranderingen te saboteren.

Dat was ook de reden voor de uitval van topambtenaar Steyn. Hij is hoofd van het in 1995 opgerichte defensiesecretariaat, een groep burgerambtenaren die formeel leiding moet geven aan het defensieapparaat. De traditionele geüniformeerde bureaucratie verzet zich daar echter tegen, aldus Steyn. 'De militairen moeten de vliegtuigen, schepen en tanks besturen. Ze moeten niet proberen het beleid te sturen.'

Volgens Steyn steunt de ANC-regering hem te weinig in zijn pogingen om de militaire bureaucraten in het gareel te krijgen. Als gevolg van de bezuinigingen kan Steyn geen zware burgermanagers inhuren om zijn secretariaat de benodigde slagkracht te geven. 'We kunnen het gewenste beleid zo niet uitvoeren. De regering loopt vast in haar eigen bureaucratische regels, en de oude militaire garde wint de slag.'

De blanke top van het leger zou vooral weinig steun geven aan het slagen van de integratie van voormalige verzetsstrijders in de krijgsmacht. Zo nu en dan duiken er berichten op over spanningen op legerbases. 'Blanke meerderen schreeuwen tegen ons in het Afrikaans, terwijl ze weten dat 80 procent van ons die taal niet spreekt', klaagde een voormalige MK-soldaat onlangs in het legerblad Salut.

Een indicatie voor de spanningen in de defensietop is ook het dreigement van tien blanke generaals om ontslag te nemen, uit protest tegen de voortgaande benoemingen van louter zwarte militairen op hoge posities. President Mandela ontbood in juni de hele generale staf op zijn kantoor om de crisis te bezweren. Hij deed een dringend beroep op de generaals om aan te blijven, omdat anders te veel ervaring verloren zou gaan.

Minister Modise en zijn staatssecretaris Ronnie Kasrils (de voormalige chef van de inlichtingendienst van MK) hebben tot dusverre vooral sussend gereageerd op de spanningen. 'We zijn bezig met een zeer delicaat veranderingsproces, dat jaren vergt', hield Kasrils de parlementaire defensiecommissie voor. 'Het wordt tijd dat de minister hard met de vuist op tafel slaat', reageerde Douglas Gibson, woordvoerder van de Democratische Partij, de kleine liberale oppositiepartij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden