BLAIRS LONDENSE 'MESS'

OP 4 MEI mogen de Londenaren voor het eerst rechtstreeks hun burgemeester kiezen. Dat was een cadeau van Tony Blairs New Labour aan de Britse hoofdstad, maar wat er nu dreigt te gebeuren is dat één van Blairs ergste vijanden - de linkse radicaal en Labour-rebel Ken Livingstone - de...

André Roelofs

Volgens een peiling van The Guardian is 68% van de Londense kiezers van plan op Red Ken te stemmen, tegen 13% voor de officiële Labour-kandidaat Dobson. Een voorsprong van 55% die volgens de meeste experts zelfs door de geoliede verkiezingsmachine van Labour niet meer ongedaan gemaakt zal worden.

Naar de mening van Felix Rottenberg, die de avonturen van New Labour altijd geboeid volgt, heeft Tony er in Londen een mess van gemaakt. Blair dreef de kandidatuur van Dobson door tegen de wil van de meerderheid van de Londense Labour-leden. Volgens Rottenberg in Het Parool is dat 'alsof Kok binnenskamers Tineke Netelenbos aanwijst als de PvdA-kandidaat voor het burgemeesterschap van Amsterdam, terwijl er een overtuigender alternatief is in de persoon van de populaire Amsterdamse advocaat Eberhard van der Laan'.

De aardige, bekwame Eberhard van der Laan een Amsterdamse Ken Livingstone? Die vergelijking gaat niet op. De Nederlandse evenknie van Livingstone zou Jan Marijnissen zijn, of nog beter Marcus Bakker. Ik denk niet dat Den Uyl of Kok (of een PvdA-voorzitter Rottenberg) in één van deze twee een geschikte kandidaat zou hebben gezien. (De tegenwerping dat Marijnissen en Bakker lid van een andere partij zijn/waren doet weinig terzake; in het Britse twee-partijenstelsel zitten hun stromingen binnen Labour.)

Livingstone symboliseert alles waartegen Tony Blair binnen Labour met zoveel overtuiging en ook succes heeft gestreden. Voor Blair staat Red Ken voor Old Labour in zijn meest demagogische variant. Dat het hem moeite kost een overwinning van Livingstone te slikken, laat zich denken.

Dit neemt niet weg dat het succes van Livingstone onbarmhartig ook de minder sterke kanten van Blair laat zien. Tony Blair is een hervormer van formaat en een politiek denker met moed. Hij gaf zijn partij een nieuw program, gebaseerd op de idee dat links als taak heeft de onweerstaanbare modernisering van de (kapitalistische) samenleving op democratische en rechtvaardige wijze vorm te geven. Dat is een politiek program dat vanuit verschillende inspiraties kan worden gesteund. Zelfs door mensen die geloven dat het kapitalisme zal ineenstorten.

Blair zelf is een christen-socialist. Daar is niets tegen, maar in zijn optreden is hij de gedreven zendeling met de Heilige Boodschap. Hij werkt hard, reist het hele land af en is niet te beroerd om persoonlijk aan de meest uiteenlopende debatten deel te nemen; een verademing vergeleken met de afkeer van debat die de Nederlandse politiek nog kenmerkt. Het bezwaar is wel dat New Labour zo een eenmansshow wordt.

Blairs tekortkoming is vooral zijn onderschatting van de betekenis die libertijnse stromingen (mensen voor wie economische welvaart niet of niet meer het belangrijkste is) hebben in de coalitie voor een nieuwe linkse politiek. Blair is geen libertijn. Hij is voor de handhaving van normen en wetten en presenteert dat niet als een te betreuren noodzaak, maar als een waarde op zich. Daar komt bij dat humor niet Blairs meest in het oog springende eigenschap is. Dat maakt hem kwetsbaar voor de schaamteloze spotvogel en rebel Livingstone.

Deze Livingstone is namelijk wat de Engelsen 'quite a character' noemen. In Londen is hij kortweg 'Ken'. Hij heeft het vollemaansgezicht van Ivo de Wijs, loopt op afgetrapte schoenen en draagt een regenjas als Simon Carmiggelt. Achter het onschuldig voorkomen steekt een charismatische samenzweerder met de scherpe tong en de humor van de Londense cockney.

Ken was in de jaren tachtig (ook al na een coup binnen Labour) voorzitter van de zeer linkse Greater London Council die van het bestuur van Groot-Londen een puinhoop maakte, maar wel geweldige feesten in de volksbuurten organiseerde. De GLC werd door Thatcher ontbonden, wat hem tot held en martelaar maakte en de basis legde voor zijn blijvende populariteit. Nu werpt hij zich op als de eenzame strijder tegen de machtige partijmachines, als de vertolker van de anti-establishment stemming in de kosmopoliete wereldstad Londen. Zijn weerklank is groot, ook al wordt hij niet overal serieus genomen en stemt men bij een landelijke verkiezing misschien weer op New Labour.

Misschien heeft tacticus Rottenberg gelijk dat Blair 'in dit geval zijn verlies vooraf had moeten nemen'. Wendbaarheid is echter niet de sterkste kant van Blair. Bovendien, zou dat het probleem opgelost hebben? Wat zich in Londen aftekent, is de rebellie van de wereldstad tegen het cultureel-behoudende Middle England van Blair. Als New Labour daar geen antwoord op weet te vinden, valt een onmisbaar bestanddeel weg uit het draagvlak van de Derde Weg.

ruro@euronet.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden