Blair pakt sociale zekerheid gedurfd aan

Nederland kan nog wat leren van de manier waarop de Britse premier Blair probeert werkloosheid te bestrijden, meent Titus Livius....

'BELEGEN', zo noemt Geert-Jan Bogaerts, journalist van de Volkskrant, de ideeën van Blairs Derde Weg in zijn voorbeschouwing op de Europse Sociale Top die eind deze week in Lissabon wordt gehouden.

Nederland kan evenwel nog heel wat leren van de gedurfde wijze waarop in Groot-Brittannië armoede en langdurige werkloosheid te lijf worden gegaan.

Blair stelt de wederkerigheid in de relatie tussen individu en samenleving centraal. Het recht van burgers op hoogwaardige gezondheidszorg, onderwijs, inkomensondersteuning en bijscholing wordt gekoppeld aan hun individuele verantwoordelijkheid. Burgers dienen een maximale inspanning te leveren om via betaalde arbeid bij te dragen aan de financiering van deze voorzieningen. De wederkerigheid wordt niet alleen met de pen beleden maar is ook terug te vinden in de praktijk.

Aan de ene kant zijn acht 'New Deals' geïntroduceerd waarmee werkgelegenheidsprogramma's worden gefinancierd. Werkzoekenden vinden begeleiding bij een persoonlijk adviseur en kunnen bij het zogeheten '1-loket' terecht voor huursubsidie, bijstand, kinderbijslag en voorzieningen voor gehandicapten. Anderzijds is een aantal uitkeringen verlaagd en leggen werkzoekenden in contracten hun inspanningen vast. Er staan sancties op contractbreuk.

Daarnaast heeft New Labour een voorkeur voor marktwerking. Werkgelegenheidsprogramma's worden ingekocht. Bovendien wordt geëxperimenteerd met 'Employment Zones' waarin uitkeringsgelden en reïntegratiemiddelen zijn samengevoegd tot één zak geld. De gecontracteerde wordt financieel beloond als deze succesvol is in het aan het werk helpen van uitkeringsgerechtigden. Opvallend is verder hoe het veranderingsproces wordt geregisseerd vanuit een beleidsunit die rechtstreeks ressorteert onder Blair. Er wordt goed gekeken naar programma's in het buitenland.

De vergelijking met Nederland is interessant. Voor deze week staat een Kamerdebat gepland over het kabinetsplan Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (SUWI). Alle signalen wijzen erop dat dat wordt goegekeurd. Daarmee komt een voorlopig einde aan een discussie die begon met de rapporten van de Algemene Rekenkamer (1992) en de enquêtecommissie Buurmeijer (1993). Er komt een '1-loket' in de vorm van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) en werkgelegenheidsprogramma's worden voortaan ingekocht op de markt. De uitkeringsverzorging blijft publiek. De parallellen met de situatie in Groot-Brittannië lijken groot, maar schijn bedriegt.

Het kabinet beperkt zicht tot een verhaal over instituties. De nota is de uitkomst van jarenlange discussies over 'prikkels' voor bureaucratische instellingen als Arbeidsvoorziening en het GAK om zo doelmatig mogelijk uitkeringen te verstrekken en uitkeringsgerechtigden weer aan het werk te helpen. Het is vreemd dat de individuele uitkeringsgerechtigde tot dusverre buiten beeld blijft. Recent onderzoek van het Centraal Planbureau wijst uit dat overheidsbestedingen aan bemiddelings- en reïntegratiediensten gebaat zijn bij versterking van het sanctiebeleid als motivatie-verhogende maatregel. De Wet Boeten en Maatregelen lijkt te hebben gefaald in het wegnemen van barrières bij bestuurders en uitvoerenden om werklozen te houden aan hun verplichtingen die samenhangen met hun uitkeringsrechten.

Daarnaast blijven werklozen, gehandicapten en anderen die een beroep doen op sociale zekerheids- en zorgvoorzieningen aangewezen op een reeks instanties met hun eigen consulenten, systemen en (inkomens)criteria. Ideeën over 'case-managers' zijn tot dusverre onuitgewerkt gebleven. Hetzelfde geldt voor persoonsgebonden budgetten, waarmee mondige klanten zelf dienstverlening kunnen inkopen.

Ook stopt de reorganisatie van de sociale zekerheid voor de deur van de gemeentelijke sociale diensten en worden maar enkele taken geïntegreerd in het Centrum voor Werk en Inkomen. Experimenten in Amsterdam en Groningen, die waren opgezet in lijn met de Engelse Employment Zones, stuiten op het punt van marktwerking op de starheid van lokale en landelijke politici.

Elk besluit van de Kamer over de kabinetsnota is niettemin beter dan verder uitstel. De uitvoeringsorganisaties in de sociale zekerheid verkeren al jaren in onzekerheid. Het afgelopen decennium kenmerkt zich door een opeenstapeling van reorganisaties, omvangrijke investeringen in verouderde automatiseringssystemen en het vertrek van veel medewerkers. De chaos is compleet na de U-bocht die het kabinet de afgelopen zomer nam. Toen bekeerde het zich tot samenvoeging van de huidige vijf Uvi's tot één publieke uitkeringsverstrekker. Hoe eerder aan de huidige onzekerheid een einde komt, hoe beter. Maar het kabinetsplan is te beperkt van opzet om meer te kunnen zijn dan een eerste stap zijn op weg naar een toekomstbestendige verzorgingsstaat. Een aantal beleidsbepalers lijkt in slaap te zijn gesust door de onmiskenbare werkgelegenheidssuccessen van het poldermodel. Het Nederlandse mirakel, een term van de wetenschappers Jelle Visser en Anton Hemerijck, gaat nu voorbij aan veel oudere, arbeidsgehandicapte en langdurig werklozen. Het wederkerigheidsprincipe van Blair, zijn bereidheid te experimenteren met radicale maatregelen en zijn actieve politieke sturing kunnen tot voorbeeld strekken van de Nederlandse aanpak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden