Black Twitter: platform voor protest én troost

Twitternetwerk van (vooral) Afro-Afrikanen

Toen begin deze maand de zwarte Amerikanen Alton Sterling en Philando Castle daags na elkaar omkwamen door politiekogels, lazen we het weer overal op T-shirts en spandoeken: 'Black lives matter'. De slogan gaat samen met de opkomst van Black Twitter. Wat is dat precies?

Studenten gedenken Alton Sterling bij de Memorial Tower op de Louisiana State University in Baton Rouge, Louisiana, op 11 July 2016. Beeld afp

Als activist en schrijver Alicia Garza op 13 juli 2013 met haar echtgenoot en twee vrienden een glaasje bourbon drinkt in de bar, leest ze nog even het laatste nieuws op haar smartphone. Ze schrikt: George Zimmerman (een witte buurtwacht die op 26 februari 2012 de piepjonge Afro-Amerikaan Trayvon Martin onder verdachte omstandigheden doodschoot) is zojuist vrijgesproken in de omstreden zaak. Ze kan er niet van slapen en logt diezelfde nacht in op Facebook om een lange ode te schrijven aan Afro-Amerikanen die zich, net als zij, machteloos voelen. Garza sluit af met de woorden: 'Black people. I love you. I love us. Our lives matter.'

Haar goede vriendin Patrisse Colors deelt haar status, voorzien met de hashtag #blacklivesmatter. De hashtag wordt nog eens duizenden keren gedeeld op sociale media, vooral op Twitter. Sinds de dood van Trayvon Martin zijn meer Afro-Amerikanen om het even gekomen door excessief (politie)geweld. Telkens weer gaat de hashtag direct viral.

Nu, drie jaar later, is #BlackLivesMatter uitgegroeid tot een globale protestbeweging waarachter ook sterren als Beyoncé en Jesse Williams zich hebben geschaard. Na de recente gebeurtenissen in Amerika, waarbij de ijzingwekkende filmpjes van de stervende, jonge Afro-Amerikaanse mannen Alton Sterling en Philando Castle (gedood door politiekogels) de wereld over gingen, is de beweging zelfs niet meer weg te denken uit de traditionele mediaberichtgeving.

Teruglezen (juli 2012)


Dodende buurtwacht Florida op borgtocht vrij

De Amerikaanse burgerwacht George Zimmerman, die in februari een nationale rel veroorzaakte door een ongewapende zwarte tiener dood te schieten, is vrijdag op borgtocht vrijgelaten uit de gevangenis. Hij moest een borgsom van 100.000 dollar (meer dan 80.000 euro) betalen. Aanhangers hebben dat geld bijeen gebracht.

Maar #BlackLivesMatter zou nooit zo groot geweest zijn zonder de aanjager van die hashtag: Black Twitter. Een zeer aanwezige beweging van (voornamelijk) Afro-Amerikanen op Twitter die steeds meer invloed uitoefent op Amerikaanse media, politiek en populaire cultuur.

Maar wat is Black Twitter precies? En waarom is het zo belangrijk?

Geen organisatie, wel samenhang

Allereerst: niet alle Afro-Amerikaanse twitteraars participeren in Black Twitter-interacties, en niet alle Black Twitter-leden zijn Afro-Amerikaans. Althans, voor zover je van 'leden' kunt spreken. Want Black Twitter hanteert geen toelatingscommissie voor deelnemers, noch kent het een ledenbestand. Een organisatiestructuur heeft de beweging evenmin.

Toch is er een samenhang waar te nemen, stelt wetenschapper en docent journalistiek Meredith Clark (University of North Texas) in een interview met The Atlantic (april 2015). In 2014 schreef Clark een dissertatie over Black Twitter, die zij, samengevat, definieert als een verzameling van persoonlijke Twitternetwerken van voornamelijk Afro-Amerikanen (en andere mensen uit de zwarte diaspora) die tweets uitwisselen over thema's die hen aan het hart gaan. Van tijd tot tijd smelten die kleinere netwerken samen tot een omvangrijke onlinegemeenschap, aan de hand van prikkelende hashtags die binnen een mum van tijd de lijst van trending topics aanvoeren.

Beeld Olivier Heiligers

Wanneer het fenomeen voor het eerst de naam Black Twitter kreeg, is niet duidelijk. Een van de namen die geregeld voorbijkomt in Amerikaanse media-analyses over de opkomst van Black Twitter, is die van Choire Sicha van TheAwl.com, die in 2009 onder de titel What Were Black People Talking About on Twitter Last Night een voorzichtig blogje deelde over zijn heimelijke genoegen: voyeuristisch struinen door de Twitter-tijdlijnen van Afro-Amerikanen die hilarische en spitsvondige tweets met elkaar uitwisselen.

Aan een serieuze duiding waagde hij zich niet. Wel verwees Sicha naar opvallende cijfers van Pew Research Centre, een vooraanstaand Amerikaans onderzoeksinstituut dat een studie deed naar het socialemedia-gebruik onder Amerikanen (2009): maar liefst 26 procent van de Afro-Amerikaanse internetgebruikers was in 2009 actief op Twitter, tegenover 19 procent van de blanke Amerikanen. In 2015 waren die percentages volgens datzelfde onderzoeksbureau licht gestegen: respectievelijk 28 procent van de Afro-Amerikaanse internetgebruikers had een Twitter-account, tegenover 20 procent van de witte Amerikanen. Ook maakten Afro-Amerikanen frequenter gebruik van Twitter en logden zij vaker in.

Die relatieve oververtegenwoordiging van Afro-Amerikanen op Twitter valt misschien te verklaren uit het gegeven dat Afro-Amerikaanse journalisten op traditionele mediaredacties juist ondervertegenwoordigd zijn. Niet zelden gaan populaire gespreksonderwerpen van Black Twitter over onrecht en ongelijkheid in de samenleving in het algemeen en de witte, dominante perceptie van mainstreammedia in het bijzonder.

Want de discussies over diversiteit in de Amerikaanse journalistiek ten spijt; het aantal Afro-Amerikaanse journalisten loopt de laatste jaren gestaag terug. Waar in 2003 nog 5,8 procent van de dagbladjournalisten een Afro-Amerikaanse achtergrond had, was dat percentage in 2013 gedaald naar 4,8 procent (Pew Research Centre, 2013).

Onvermijdelijke weeffouten

Black Twitter springt in dat gat door zelf aandacht te initiëren voor kwesties die Afro-Amerikanen aangaan én door machtige instituties (die uit de bocht vliegen) ter verantwoording te roepen. Dat doet het platform zo bedreven, dat mainstreammedia steeds vaker inspiratie putten uit de onderwerpen die door Black Twitter worden aangekaart en besproken.

Neem bijvoorbeeld #OscarsSoWhite, begin dit jaar dé hashtag om de opmerkelijk witte nominatielijst van de Oscars (ondanks een aantal sterke zwarte kandidaten) breed aan te kaarten. Ook beroemde Afro-Amerikaanse sterren uit de filmwereld, zoals Spike Lee en Jada Pinkett, mengden zich in de discussie - mét een oproep om de Oscars te boycotten. In de aanloop naar de prijsuitreiking was de witte nominatielijst van het filmfestijn wereldwijd zo omstreden, dat geen kwaliteitsmedium de commotie onbesproken liet. De boodschap was duidelijk: met Black Twitter valt niet te sollen.

Dat neemt niet weg dat, nu het fenomeen groter wordt en niet iedereen even sprankelend en scherp reageert, van tijd tot tijd ook de onvermijdelijke weeffouten van Black Twitter zichtbaar worden. Toen medewerkers van Cincinnati Zoo uit voorzorg gorilla Harambe neerschoten om een kind (dat ongemerkt in een apenkuil wist te kruipen) in veiligheid te brengen, werd het tragische voorval, weliswaar door een minderheid, aangegrepen om ongeremd vooroordelen te spuien.

De sarcastisch bedoelde hashtags #GorillaLivesMatter en #JeSuisHarambe werden populaire topics, aanvankelijk ingezet voor cynische grappen over de overtrokken media-aandacht voor het incident (terwijl een doodgeschoten Afro-Amerikaans kind op minder verontwaardiging kan rekenen). Maar enkelen gingen - soms aangemoedigd met meer dan honderden retweets - een stap verder: het kind moest wel wit zijn, klonk het verontwaardigd. Want alleen witte ouders zouden zo onverantwoordelijk zijn om in de publieke ruimte onvoldoende toezicht te houden op hun verwende kinderen. 'Ik ben nogal overstuur dat een gorilla is doodgeschoten, omdat een of andere witte ouder haar idiote kind over het hek heeft laten klimmen', schreef een boze Twitteraar.

Enkele dagen later bleek het onfortuinlijke jochie niet blank te zijn, maar het kind van een doodsbenauwd Afro-Amerikaans echtpaar dat vreesde voor het leven van hun zoon.

Black Twitter-verslaggever


In juli 2015 nam The Los Angeles Times journalist Dexter Thomas in dienst om hoofdzakelijk verslag te doen van de meest besproken topics op Black Twitter. Het eerste stuk van Thomas, waarin hij Black Twitter vergeleek met 'White Twitter', werd direct na publicatie tot flop verklaard door Black Twitter. Dexter Thomas heeft de storm niettemin overleefd en hij is nog steeds werkzaam als Black Twitter-verslaggever.

Virtuele plek voor troost

Maar Black Twitter is meer dan alleen een platform voor felle maatschappelijke discussies, activisme, hilariteit en enkele uitglijders: het is ook een virtuele plek waar mensen elkaar opzoeken voor troost na tragische (en dodelijke) incidenten.

Zo werd, slechts enkele uren na de bloedige aanslag op homoclub Pulse in Orlando, de hashtag #GaysBreakTheInternet trending topic op Twitter. De combinatie 'gays' en 'break the internet' (een term die wordt gebruikt voor een verhaal of beeld dat viraal gaat op sociale media) ontketende subiet een massale coming out onder twitteraars. Nog eens duizenden medestanders grepen de hashtag aan om lhbt's (lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders) een hart onder de riem te steken. Het duurde niet lang voordat de hashtag ook het nieuws van traditionele media haalde.

Wat de meeste nieuwsconsumenten niet wisten, was dat eerder die dag twee soortgelijke hashtags (#BlackBoysBreakTheInternet en #BlackGirlsBreakTheInternet), weliswaar minder intensief, werden gedeeld op Twitter. De hashtags waren, evenals #GaysBreakTheInternet, een lofzang op kracht, trots en liefde. Maar dan gericht op de Afro-Amerikaanse jeugd, als tegengif voor het racisme waarmee de jongeren geregeld in het dagelijks leven worden geconfronteerd.

En medio juni twitterde ene @tressemcphd (Tressie Mc) fris van de lever: 'Elke generatie Afro-Amerikanen wordt op een zeker moment gekwetst door de Verenigde Staten. De afranseling van Rodney King (een zwarte man die in 1991 zwaar werd mishandeld door vier agenten in Los Angeles, red.) was het incident dat mijn hart brak.'

Black Twitter reageerde massaal met tientallen andere schokkende incidenten en persoonlijke verhalen die hun vertrouwen in Amerika hebben geschaad: van de dood van Amadou Diallo (op wie in 1999 41 politiekogels werden afgevurd) tot een bombardement, uitgevoerd door de politie, op een achterstandsbuurt in Philadelphia (1985).

In dat licht moeten we een hashtag als #BlackLivesMatter misschien niet alleen zien als een protestbeweging - maar vooral als een middel voor Afro-Amerikanen en anderen in de zwarte diaspora om de barrières te slechten tussen hun gemarginaliseerde levens en die van anderen. Niet voor niets is #BlackLivesMatter eveneens de slogan van Black Twitter. Ze willen maar zeggen: zwarte levens doen ertoe. En wie Black Twitter een beetje volgt, ziet die boodschap ook in andere hashtags terugkomen, getuige #BlackJoy #CareFreeBlackKids #BlackGirlMagic en #IfIDieInCustody.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.