'Black-out in rechtbank is vaak besodemieterij'

Verdachten die zich in de rechtszaal beroepen op een black-out tijdens impulsief gepleegd geweld, spreken zelden de waarheid. Dergelijke 'acute dissociatie' is veel zeldzamer dan de keren dat verdachten en hun verdediging zich erop beroepen....

Dit zeggen de Maastrichtse psychologen Harald Merckelbach en Marko Jelicic vandaag in een interview met de Volkskrant. Volgens de wetenschappers ontbreekt het de juridische wereld aan basale inzichten in de werking van de menselijke geest en het geheugen. Verouderde inzichten van getuigedeskundigen maken het er niet beter op.

Dissociatie, waarbij bewustzijn, handelen en geheugen los van elkaar functioneren, beleeft volgens de twee wetenschappers de laatste jaren een opmars in de rechtszaal. 'Het appelleert bij rechters aan het beetje achterhaalde psychologie dat ze kennen. Langdurig onderdrukte gevoelens zouden ertoe leiden dat iemand impulsief gewelddadig handelt. Meestal is het besodemieterij.'

In een boek dat volgende maand verschijnt, beschrijven Merckelbach en Jelicic recente uitspraken waarin beroep op geheugenverlies waarschijnlijk onterecht was. In een aantal gevallen eindigden die in vrijspraak.

Een voorbeeld is de Assense wurgmoord: een man brengt zijn vrouw om het leven nadat ze hem van incest had beschuldigd. Hij komt pas bij zinnen in de tuin, zittend naast zijn dode vrouw. De man verklaart later zich niets te kunnen herinneren. Merckelbach noemt dat onwaarschijnlijk, omdat acute dissociatie hooguit enkele seconden duurt. De dader moet minutenlang in de weer zijn geweest.

De Maastrichtse psychologen zeggen dat in de Nederlandse rechtspraak nauwelijks gebruikgemaakt wordt van moderne psychologische inzichten en technieken.

Getuigedeskundigen worden vaak ad hoc gekozen zonder dat hun vakkennis duidelijk is.

Ook de werkwijze van het Pieter Baan Centrum in Utrecht noemen de twee uit de tijd. Het centrum - dat bijvoorbeeld de toerekeningsvatbaarheid van Ali. B., verdacht van de moord op Theo van Gogh, gaat onderzoeken - kan dicht, vinden ze. Merckelbach: 'Daar wordt veel met de verdachte gepraat. Observatie gebeurt tijdens lange afzondering van de normale omgeving. Zo zou men het in 1900 ook hebben gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden