Black label

Het laatste boek van de Nigeriaanse Chimamanda Ngozi Adichie is een succes. De schrijfster reageert op zeven geestige stellingen die V uit dat boek destilleerde.

Een van de leukste elementen in de succesvolle roman Amerikanah van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie is het blog van hoofdpersoon Ifemelu. Haar ervaringen in de liefde en vriendschap als Nigeriaanse immigrant in de Verenigde Staten leiden tot komische en rake bespiegelingen van een 'niet-Amerikaanse zwarte' over 'Amerikaanse zwarten', ('Those Formerly Known as Negroes').


Adichie: 'Het idee van een blog gaf me de kans kwesties op een luchtige manier aan te snijden. Ras is belangrijk, maar ik wilde ook de draak ermee steken, daarom heeft Ifemelu een blog dat een beetje belachelijk is. Ik ben het meestal eens met mijn personage, maar niet altijd.'


De schrijfster zelf heeft een website, maar geen blog. 'In een blog wil je tot de wereld spreken, maar ook intiem zijn. Daarbij voel ik me ongemakkelijk. Ik denk wel over het voortzetten van het blog van mijn romanpersonage, een voortzetting van het boek op internet. Een vriendin plaagde me: slim hoor, zo kun je je verstoppen.'


Adichie (1977) pendelt al een jaar of tien tussen Nigeria en de Verenigde Staten. Ze staat hoog op de lijstjes met belangrijkste schrijvers van deze tijd, van die van Oprah tot die van de The New Yorker. Ze schreef drie romans en een verhalenbundel. Adichie brak in Nigeria door met Half of a Yellow Sun (2006), een roman over de Biafraoorlog in de jaren zestig. In de VS veroorzaakte het in 2013 verschenen Amerikanah opwinding door de vrijmoedige manier waarop Adichie met het beladen onderwerp ras aan de haal gaat.


Wat zijn Adichies eigen ervaringen als niet-Amerikaanse zwarte vrouw tussen zwarte en blanke Amerikanen? Zeven observaties over ras in de Verenigde Staten.


1. In Amerika bepaalt je huidskleur wie je bent.

'De grootste ontdekking voor mij was identiteit: een nieuwe identiteit genaamd zwart. Ik had thuis, in Nigeria, nooit echt stilgestaan bij ras. Toen ik in Amerika kwam, realiseerde ik me: ik ben nu zwart. In de VS hangt zo veel aan dat label vast. Ik herinner me ook het moment dat ik zwart werd: een professor keek verbaasd op toen hij vroeg 'wie heeft dit uitmuntende essay geschreven?' en ik mijn hand opstak. Ik besefte dat hij niet had verwacht dat het beste essay was geschreven door iemand die eruitziet als ik.


'Ik herinner me dat ik een winkel binnenkwam waar de bediende heel onbeleefd was. Ik dacht: deze man heeft een slechte dag, of hij is een idioot of hij houdt niet van zwarte mensen. In Nigeria zou ik alleen denken: slechte dag of een idioot. Je wordt er soms erg moe van.


'Ik vond het eerst vooral amusant, het was zo stompzinnig. In het begin wilde ik niet eens zwart worden genoemd. Zo gaat het met veel immigranten uit Afrika en de Cariben, ze houden er niet van hoe Afrikaans-Amerikanen 'zwart' zijn. Amerika heeft zijn zwarte bevolking gekleineerd. Je wilt niet bij die onderklasse horen. Ik zei steeds: ik ben niet zwart, ik ben een Nigeriaanse. Pas later begon ik te lezen, te kijken, te luisteren en vragen te stellen. Daarna herzag ik mijn mening: nu ben ik trots zwart te zijn en heel geïnteresseerd in ras. Maar ik weet ook dat ik ras niet ervaar op dezelfde manier als mijn Afrikaans Amerikaanse vrienden. Onze geschiedenis verschilt.'


2. Voor Afrikaans Amerikanen speelt ras altijd mee, bij alles.

'Als je in Amerika woont, is het niet te vermijden overspoeld te raken met stereotypen over zwarten. Ze wonen in de arme wijken, ze zijn crimineel en als ze succes hebben, is het in het entertainment of de sport. Je ziet zelden een zwarte intellectueel. Toen ik pas in de VS was, zag ik avond na avond op het nieuws hoe zwarte mensen werden opgepakt. Later las ik er een boek over: blanken worden ook gearresteerd, maar op tv tonen ze altijd de zwarten. Voor het verkopen van crack, wat zwarten vaker doen, krijg je vijftig jaar tot levenslang. Voor cocaïnepoeder, wat blanken vaker doen, twee jaar. Racisme is in de VS niet alleen een sociaal verschijnsel, het zit in het rechtssysteem.


'Ik kreeg bewondering voor de ongelooflijke moed van de Afrikaans Amerikanen; als etnische groep bewonder ik ze wereldwijd het meest. Echt. Ik verdiepte me in hun geschiedenis en dacht: hoe kunnen jullie nog zo waardig zijn, in een land dat je zo heeft gekleineerd?'


3. Zwarte vrouwen in de VS wantrouwen het feminisme.

'Toen ik 4 jaar oud was, was ik feminist. Ik zag niet in waarom meisjes sommige dingen niet mochten doen. Ik groeide gelukkig op in een gezin waarin het niet erg speelde, mijn moeder voedde haar kinderen gelijkwaardig op. Mijn broer kan goed koken, heel ongewoon voor een middenklasse Igbo-jongen als hij. Mijn feminisme is heel persoonlijk.


'Ik heb Afrikaans-Amerikaanse vriendinnen die een hekel hebben aan het woord feminisme. Voor hen is feminisme iets van blanke vrouwen uit de gegoede klassen, die geen oog hebben voor ras of armoede.


'Feminisme begon als strijd voor kiesrecht, maar eerst alleen voor blanke vrouwen. Toen blanke vrouwen nog niets mochten omdat ze 'delicaat' waren, werden zwarte vrouwen als muilezels gebruikt. Blanke vrouwen streden voor het recht te mogen werken, terwijl zwarte vrouwen zich al kapotwerkten en de huizen van blanke vrouwen schoonmaakten.


'Ik kan me de houding van zwarte vrouwen ten opzichte van het feminisme wel voorstellen, maar ik houd vast aan feminisme, het is duidelijker het zo te noemen. In Nigeria dacht ik helemaal niet dat feminisme iets was van rijke blanken. Ik vind het iets dat elke weldenkend mens zou moeten zijn, niet alleen vrouwen.'


4. De burgerrechtenbeweging is de sleutel tot de zwarte Amerikaanse cultuur.

'Ik zou tegen alle Afrikanen die naar Amerika komen, willen zeggen: lees over de geschiedenis van de zwarten hier, niet alleen over slavernij, maar ook over de zwarte burgerrechtenbeweging. Dan begrijp je ze beter. Ik wou dat ik dat van tevoren meer had gedaan. Dan begrijp je dat zwarte kinderen hier onder bescherming van federale politieagenten naar school moesten worden gebracht, terwijl blanken dingen naar hen gooiden, omstanders schreeuwden, honden blaften.


'Besef dat de mensen die dit hebben meegemaakt, nog in leven zijn. Lees over zwarten die door de verschrikkelijke wetten in het zuiden naar het noorden kwamen en daar in afbraakbuurten werden gestald. Dan begrijp je meer van ze. Daar hoor je niets over in Nigeria. Het verhaal over zwarte Amerikanen is simpel gemaakt: er was slavernij, slavernij, slavernij en daarna kwam alles goed. Nu zijn er geweldige zwarte basketballspelers en zingen en rappen zwarten en spelen ze in films.'


5. Humor - bijvoorbeeld zwarte Amerikanen aanduiden als 'those formerly known as negroes' - is riskant.

'Ik moet altijd lachen bij het woord negro, ik vind het een leuk woord.' (Ze grinnikt.)


'De personen over wie ik me vrolijk maak in mijn roman zijn mensen zoals ik, uit hetzelfde academische milieu. Ik weet dat ik dat kan maken omdat ik uit Nigeria kom. Die naamgeving van Afrikaans Amerikanen is absurd. Er was een tijd dat ze colored werden genoemd, dat was de respectvolle benaming. Dan wordt colored beledigend en wordt negro het woord.


'In het blog wilde ik er grappig over schrijven. Algemeen gezegd is de Amerikaanse humor erg netjes en oprecht. Wij lachen in Nigeria over dingen waarvan men in Amerika zou zeggen: O mijn God, je bent zo gemeen!


'Zelfspot is moeilijk voor zwarte Amerikanen en dat begrijp ik wel. Om jezelf kunnen lachen vereist een geprivilegieerde en veilige positie. Maar er zijn ook Afrikaans-Amerikaanse komieken die erg goede grappen maken over identiteitskwesties.'


6. Blanken houden meer van Afrikanen dan van zwarte Amerikanen.

'Als je uit Afrika komt, word je soms binnengehaald als een Nubische prinses. Afrika wordt geromantiseerd. Maar mensen die dat doen, weten doorgaans niets van dat continent. Een zwarte vrouw zei tegen me: blanken vinden jullie wel aardig, want jullie herinneren hen er niet aan hoe racistisch ze eigenlijk zijn.


'Maar Afrikanen en Afrikaans-Amerikanen hebben wel degelijk een sterke band: een gedeelde geschiedenis. Een Amerikaanse vriendin vertelde over een eigenaardigheid van haar grootmoeder en ik zei: mijn oma is precies zo! Soms kom ik een Afrikaans-Amerikaan tegen en dan roep ik: je lijkt echt precies op iemand die ik ken uit Nigeria.'


7. Het idee dat met Obama de post-raciale samenleving is begonnen, is absurd.

'Obama? Ik houd van hem. In het begin was ik niet zo van hem gecharmeerd, wat wilde die man? Ik vond hem maar mager, maar toen ik zijn boek las, Dreams of my Father, was ik om. Ik was in Nigeria toen hij werd gekozen; ik was er erg door geëmotioneerd. Maar ik dacht ook: waarom huilen we nu eigenlijk? Omdat een land dat is gebouwd op slavenarbeid nu een zwarte president heeft gekozen. De vreugde is zo groot omdat het Amerikaanse racisme zo vreselijk is.


'We dachten dat er iets zou veranderen. Zwarte vrienden in Washington vertelden me dat ze ineens netjes werden bediend in restaurants, 'want wie weet is dit wel een minister in Obama's ploeg'. Zulke grappen maken mijn vrienden. Misschien was de verkiezing van Obama een symbolische vooruitgang voor de zwarten in Amerika, maar veel Amerikanen zijn met een zwarte president in het Witte Huis juist meer op ras gaan letten, in plaats van minder. Er kleeft iets onplezierigs aan hoe vijandig de Republikeinse partij ten opzichte van Obama is. Ras moet daarbij wel een rol spelen.


'Toen Obama werd gekozen, werd er gesproken over een post-raciaal Amerika. Dat blijkt absurd. Want 300 jaar geschiedenis waarin zwarten niet als volwaardige mensen werden gezien, verander je niet met slechts één zwarte president.'


Chimamanda Ngozi Adichie: Amerikanah. Vertaald uit het Engels door Hien Montijn, Uitgeverij de Bezige Bij, 512 pagina's, 29,90 euro.

Beyoncé

De Amerikaanse popster Beyoncé gebruikte een lezing van Chimamanda Ngozi Adichie voor haar nummer ***Flawless op haar laatste album Beyoncé. Op het nummer is een sample te horen uit een lezing van Adichie, getiteld 'We should all be feminists': 'We teach girls to shrink themselves, to make themselves smaller. We say to girls: you can have ambitions, but not too much.'


Bij Amazon steeg Adichie's boek Americanah mede door dit nummer in een maand van plaats 861 naar 179. De zangeres zei dat ze diep onder de druk was van Adichies redevoering, die ze op YouTube had gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden