Bittere profs graven strijdbijl op

In akoestisch opzicht mag de aula van de Universiteit Utrecht dan een onding zijn, de oorlogsverklaring aan de academische bonzen die de verzamelde hoogleraren er maandagmiddag formuleerden liet aan duidelijkheid niets te wensen over....

De collegevoorzitters en decanen werden met zoveel woorden verantwoordelijk gesteld voor de verloedering van de universiteiten. Niet de ondernemers of Haagse politici, maar de universiteitsbestuurders die met hen pacteren.

De bittere verwijten werden geuit tijdens een bijeenkomst van de ondertekenaars (en een aantal medestanders) van het manifest Naar een Universitair Reveil. Daarmee wilden zij dit voorjaar de aandacht vestigen op het verval van academische normen en waarden waarvan zij getuige meenden te zijn. En dat lukte aardig. Niet in de laatste plaats door de woede die zij oogstten bij prof.dr. W. Wagenaar, in het dagelijks leven rector magnificus van de Universiteit Leiden. Hij had, zo betoogde hij tot in het actualiteitenprogramma Buitenhof aan toe, het pamflet als een dolkstoot in de rug ervaren. In plaats van samen op te trekken met hun belaagde bestuurders - hun natuurlijke bondgenoten - zaaiden de ondertekenaars nu tweedracht in de academische gelederen.

De eruptie van Wagenaar stond een discussie over de zorgen van de ondertekenaars van het manifest in de weg. De zorgen hadden betrekking op de verschoolsing van het wetenschappelijk onderwijs - het feit dat universiteiten te veel door de knieën zouden gaan voor slecht toegeruste studenten -, op de toenemende invloed van het bedrijfsleven op het wetenschappelijk onderzoek, en op de bureaucratische bestuurscultuur die op de universiteiten zou heersen.

Dat laatste punt maakte maandag, tijdens de eerste 'vervolgconferentie' die de pamflettisten belegden, de meeste emoties los. 'De universiteit is verworden tot een schizofrene instelling', betoogde prof.dr. C. Lorenz, hoogleraar cultuurwetenschappen aan de VU in Amsterdam en de Universiteit Leiden. 'Ze heeft twee gezichten: dat van dr. Jekyll, die de wetenschappelijke integriteit belichaamt, en dat van dr. Hyde, de bestuurder die zich op het standpunt stelt dat de academische schoorsteen niet van wetenschap alleen kan roken. Hij schrapt exotische vakken als Keltisch enHettitisch omdat deze niet verenigbaar zijn met het nutsdenken. Ondertussen worden andere vakken, tot archeologie aan toe, opgetuigd met lachwekkende managementsvarianten.'

Lorenz suggereerde de universiteitsbestuurders voortaan letterlijk af te rekenen 'op hun vermogen financiële onafhankelijkheid van de overheid te realiseren'. Op die manier zou de prestatiebeloning in elk geval minder selectief worden toegepast dan nu het geval is.

'Zij verkeren in de hardnekkige veronderstelling dat wij er voor hen zijn', aldus de Rotterdamse hoogleraar A. Klamer. 'Terwijl voor het omgekeerde meer te zeggen zou zijn.' Wat de Eindhovense hoogleraar F. Sluijter betreft, zouden de colleges van bestuur zich moeten beperken tot een dienende taak. 'Ervoor zorgen dat het dak niet lekt, en dat het personeel op tijd zijn salaris krijgt. Daar hebben ze hun handen al vol aan.'

Dat de universiteiten in de geest van het bedrijfsleven handelen, is volgens de kritische hoogleraren een wijdverbreid misverstand. Uit het gemiddelde jaarverslag van beursgenoteerde ondernemingen spreekt een veel grotere betrokkenheid bij het welzijn van het personeel, betoogde de Nijmeegse hoogleraar C. Klop.

En geen zichzelf respecterend bedrijf gaat zo slordig om met zijn core business als de universiteit. Nee, het gevaar voor de universiteiten komt van binnen. Van toegewijde wetenschappers die in kille bureaucraten veranderen als ze eenmaal een bestuursfunctie vervullen, aldus de pamflettisten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.