Bittere komedie over eeuwig onrecht

Brigands, chapitre VII, van Otar Iosseliani. Met Amiran Amiranabachvili, Dato Gogibedachvili. In Desmet Amsterdam en Plaza Futura Eindhoven...

Drie perioden in de geschiedenis, steeds dezelfde mensen in steeds andere rollen, maar steeds hetzelfde gedonder. Daar komt het ongeveer op neer in Brigands, chapitre VII, dat ook een ander hoofdstuk had kunnen zijn. In alle tijden heersen de schurken. Elke generatie denkt dat de vorige het fout deed en wil alles veranderen, liefs per revolutie, maar steeds is de uitslag even slecht.

Otar Ioselliani wil met zijn nieuwe film helemaal niet beweren dat 'de' mens slecht is. Mensen hebben een instinct om te overleven en dat drijft hen tot compromissen in een collectieve waanzin, die door een zinloze drang naar macht tot even zinloze slachtingen leidt.

In de middeleeuwen, waar de film begint, heerst koning Vano in een mooi rijk land, begeerd door jaloerse buurlanden. Vano wordt omringd door gluiperds en ook zijn vrouw Ena weet voor haar minnaar nog wel een sleutel die haar kuisheidsgordel opent wanneer Vano ergens op oorlogspad is.

Als een bedriegende zakkenroller zien we dezelfde Vano zich eeuwen later met een mooie vrouw Ena omhoog werken in de revolutie, om daar opnieuw op verraad te stuiten.

In de burgeroorlog, weer een fase later, heersen sluipmoordenaars en Vano gaat naar Parijs, het moderne pardijs. Maar ook daar is niemand veilig. Kinderen schieten hun ouders met mitrailleurs overhoop.

Brigands is een bittere komedie, die de al jaren in Frankrijk wonende Iosseliani maakte in zijn geboorteland Georgië omdat hij meende alleen vanaf de plek van zijn wortels het universele thema dat hij wil aansnijden kon aansnijden.

Hoewel hij merkte dat Georgië anders was dan in de Sovjet-tijd, kon hij ook daar vooral constateren dat nieuwe omstandigheden (zelfstandigheid, andere regeerders) de mensen en hun machtsspel niet veranderden. En het volk paste zich snel aan. Allemaal net als in zijn film.

Met matematische precisie zet Iosselinai zijn boodschap uit. Matematisch en koel, want de ironische beschouwer die hij is weigert zijn spot in te verwisselen voor een vuistdikke schreeuw tegen onrecht en geweld. Grappen genoeg, om de stompzinnigheid van het gewelddadig gedrag belachelijk te maken.

Deze benadering heeft iets van nonchalence, zoals ook op veel momenten in zijn film het geweld nonchalent wordt uitgeoefend. Wat dat betreft is het cynisme waarmee de beul in de Stalintijd zijn werk doet, en af en toe in de keuken even een sigaretje komt roken, typerend. Zijn zoonje mag best eens kijken hoe papa zijn vak beoefent en 's avonds vraagt zijn moeder of het leuk was geweest.

Niet Iosseliani is de cynicus, maar de beul. Erom lachen is een teken van hoop, vindt hij. De zwarte, schitterend gefotografeerde komedie is lang niet altijd opwindend, ook weer omdat Iosseliani aan het geweld geen opwindende gevoelens wil koppelen en ook zijn publiek niet wil meeslepen in genot. Maar elke keer als hij vermoedt dat het publiek in slaap gesust dreigt te worden, knalt hij er weer een paar levendige scènes tegenaan.

Brigands is niet gemaakt voor de lol, hoeveel grappen Iosseliani ook maakt. Gelukkig weer eens een film die na afloop geen voltooid verleden tijd is. PvB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden