AnalyseAfzender bombrieven

Bitcoins en witte enveloppen: wat zegt dit over de bombriefafperser?

Het politieonderzoek naar de afzender van de bombrieven is in volle gang. Donderdag ontplofte er opnieuw een envelop in Amsterdam en in Leusden werd zo’n brief onschadelijk gemaakt. Wat is er bekend over afpersers? ‘Het kunnen mensen zijn zoals jij en ik.’

Het hoofdkantoor van ING in Amsterdam-Zuidoost, donderdag nadat er een bombrief was ontploft.Beeld Evert Elzinga / ANP

‘De dader kan een knaap achter een computer zijn, een zware crimineel, een bende of gewoon een bejaarde man’, zegt Ilse van Leiden. Want, vervolgt de criminoloog van Bureau Beke, ‘afpersing is een relatief gemakkelijk delict.’ Je hoeft immers geen direct, fysiek contact te hebben met het slachtoffer. ‘Je stuurt een brief – of iets anders – en dan kun je achterover leunen, wachten op de reactie.’ In 2007 en 2014 publiceerde Van Leiden een onderzoek naar afpersingen. Daaruit bleek dat er soms een groep daders achter de bedreigingen schuilgaat, maar dat het meestal niet erg professionele eenlingen betreft. ‘Het kunnen mensen zijn zoals jij en ik.’

Voor de derde keer deze week ontplofte er donderdag een bombrief. Ditmaal gebeurde het rond het middaguur op het Amsterdamse hoofdkantoor van ING. In Leusden maakte de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) diezelfde ochtend een soortgelijke brief onschadelijk bij betalingsbedrijf Unisys. Ook hier raakte niemand gewond.

Een dag eerder werden de postkamer van een bedrijfspand van ABN Amro in Amsterdam en het postsorteercentrum van printerfabrikant Ricoh in Kerkrade getroffen door de sissende en vervolgens ontploffende brieven. En vorige maand was het bij zeven andere bedrijven al raak. Toen werden de knalbrieven op tijd onschadelijk gemaakt.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Unieke zaak

Volgens Maarten IJzermans, beveiligingsadviseur van het bedrijfsrecherchebureau Hoffmann, is het een unieke zaak. ‘We hebben niet eerder meegemaakt dat die bom werkelijk afgaat.’ Hij ziet wel vaker dat afpersers zich meteen op meerdere bedrijven richten, in de hoop dat één of meer ondernemers gevoelig zijn voor de dreigementen. ‘Maar deze bombrievenmaker pakt het wel heel extreem aan. Stap één is meestal een dreigbrief. Daarna volgt stap twee waarmee de druk wordt opgevoerd; soms is dat al meteen een bombrief. Meestal zit daar wat tijd tussen. Maar deze dader gaat door en door.’

Hoe vaak bedrijven worden afgeperst, weet niemand. Maar, stelt Van Leiden, ‘het gebeurt geregeld.’ Meestal komen die afpersingen niet bij de politie terecht en halen ze zeker niet het nieuws. ‘Nu moet de politie het publiek wel informeren vanwege het gevaar’, zegt Van Leiden. Al verbaast IJzermans zich er wel over dat de politie ook de bedrijfsnamen van de doelwitten bekendmaakt. ‘Dit zorgt voor onrust. ING heeft meerdere vestigingen, ook daar zal het personeel onrustig worden. Het gevaar is ook dat klanten afspraken afzeggen.’  Recherchebureau Hoffmann is de afgelopen dagen al meerdere malen gebeld door ondernemers: of ze een training ‘Verdachte Post’ voor hun personeel kunnen verzorgen.

Topje van de ijsberg

Bij de politie komen op jaarbasis enkele tientallen afpersingszaken van bedrijven binnen. ‘Maar dat is echt het topje van de ijsberg’, zegt Van Leiden. De Vertrouwenslijn Afpersing beaamt dit en noemt het een ‘verborgen delict’. Deze lijn is met name bedoeld voor kleine ondernemers, van wie er velen geen aangiften durven te doen. ‘Het kan bijvoorbeeld gaan om een horecaondernemer die ineens iemand in de zaak heeft staan die roept: ‘Ik wil protectiegeld’ en vervolgens gaat bedreigen’, zegt Marc Janssen van de Vertrouwenslijn Afpersing. ‘We hebben verhalen van ondernemers die al vijf, zes, zeven keer hebben betaald en dan naar ons toe komen: ‘Binnenkort is weer een deadline en ik heb geen geld meer.’ Soms weet hun eigen partner niet eens dat ze afgeperst worden.’

Volgens Janssen is er vaak sprake van angst en schaamte en is de ondernemer bovendien bang voor reputatieschade. ‘De impact op ondernemers is heel groot. Helemaal als de afperser bijvoorbeeld komt met dreigingen zoals: ik weet waar je kinderen op school zitten.’

Wat Van Leiden betreft zijn zulke dreigbrieven vergelijkbaar met ‘een pistool op je hoofd krijgen in een supermarkt. Omdat het zo’n makkelijk delict is, realiseren daders zich dat vaak niet.’

Zowel Hoffmann bedrijfsrecherche als de Vertrouwenslijn adviseert de ondernemers altijd aangifte doen. Want wat blijkt: het grootste deel van de afpersingszaken wordt opgelost. Al was het vroeger voor de recherche wel makkelijker om zulke zaken op te lossen, zegt Van Leiden. ‘Toen eiste een afperser nog dat je een geldtas in het bos achterliet, nu zie je steeds vaker dat een afperser cryptomunten vraagt.’

Tas met geld in het bos of cryptomunten

Zo eist ook de huidige bombriefmaker bitcoins. ‘Dat is een relatief veilige manier voor afpersers om geld te krijgen’, zegt IJzermans. Over het algemeen zoekt de afperser contact met een bedrijf via een fysieke brief waarin instructies staan hoeveel en waar naar toe de bitcoins overgemaakt moeten worden. ‘Je kunt bitcoins wegsluizen via een digitale bank naar het buitenland. In Nederland wordt om je identiteit gevraagd, in andere landen gebeurt dat niet altijd, waardoor de rekening anoniem blijft.’ Hierdoor is het moeilijker traceerbaar aan wie de bitcoins betaald zijn. Maar, voegt Van Leiden toe, ‘de politie wordt er wel steeds handiger in om ook in die zaken een verdachte op te sporen.’

Ook zij is gefascineerd door deze zaak. ‘Vanuit gedragskundig perspectief is het heel interessant.’ Het motief voor afpersers kan onder meer geld, wraak of ideologie zijn. ‘Maar nu worden er zoveel soorten bedrijven afgeperst, dat je je afvraagt: wat is het verband? Het bedrijf in Leusden bijvoorbeeld is geen algemeen bekend bedrijf. Ik vraag me ook af: waarom gebruikte de afperser voor de eerste bombrieven adresstickers van het Centraal Invorderingsbureau en nu niet meer?’ Volgens haar zijn het allemaal gegevens die de politie meeneemt in de daderanalyse. ‘En ook het feit dat de dader om bitcoins vraagt, zegt iets over hem of haar. Ik ben toch nog net van de generatie die om een tas met geld onder een bankje zou hebben gevraagd.’

Elf bombrieven in nog geen twee maanden tijd

Woensdag ontploften twee bombrieven in Amsterdam en Kerkrade. De politie verspreidde een foto van de ontplofte bombrief om andere bedrijven te waarschuwen. 

In januari werden er bij vijf bedrijven in de Randstad bombrieven bezorgd. Deze zijn toen niet ontploft. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden