'Bisschoppelijke plannen zijn gevaar voor kerk'

De leiding van de r.k. kerk wil parochies reorganiseren. Reden: een gebrek aan priesters. Fuseren is nooit leuk, maar het is beter voor de kerk. Of niet?

U heeft namens de intellectuele top van katholiek Nederland met tientallen andere hoogleraren een 'professorenmanifest' geschreven. U hekelt daarin reorganisatieplannen van kardinaal Eijk. Hij zou de geloofsgemeenschap in gevaar brengen. Overdrijft u niet een beetje?

'Laten er geen misverstanden ontstaan. Wij richten ons niet tegen Eijk persoonlijk maar tegen de manier waarop de bisschoppen parochies reorganiseren. Er is een tekort aan priesters en de kerkleiding wil daarom parochies laten fuseren. Dat gebeurt zonder enig overleg. Wij protesteren tegen die autoritaire stijl van leidinggeven.'


Maar als er te weinig priesters zijn, zijn fusies toch logisch?

'We zijn niet tegen fuseren, maar we zijn tegen de manier waarop dat gebeurt. Je kunt niet zomaar zonder enig overleg één parochie aanwijzen waar je naartoe moet, met van boven goedgekeurde diensten en priesters. Sorry hoor, we zijn geen kinderen. En niet alles draait om priesters. De bisschoppen zijn te veel gefocust op priesters. Ze gaan voorbij aan wat leken doen en aan de honderdduizenden vrijwilligers die de parochies draaiend houden. Zonder vrijwilligers ben je nergens.


'Als je hun parochies opheft en ze dwingt naar een andere parochie te gaan omdat daar een bisschoppelijk goedgekeurde priester is aangesteld, gooien ze het bijltje erbij neer. Alles wat lokaal bloeit en groeit, maak je zo kapot.


'Dat is doodzonde, want de kerk is een van de grootste charitatieve instellingen in Nederland. Denk aan voedselbanken, geestelijke gezondheid, bejaardenzorg. De bisschoppen willen parochies samenvoegen omdat de gelovigen dan een priester hebben. De parochies zonder priester moeten maar zien hoe ze het verder redden. Die vallen buiten de boot. Een voorbeeld: waar ik kerk, werken acht parochies samen. Zeven daarvan zijn niet langer kerkelijk goedgekeurd. Dat gebeurt in heel Nederland, en daar waarschuwen we voor.'


De regels schrijven priesters voor. Regel is regel.

'Dan citeer ik maar even paus Franciscus die gezegd heeft dat 'we moeten overgaan van een kerk die regels stelt naar een kerk die het geloof bevordert en overdraagt'. Verder vormen priesters met de gelovigen samen de kerk. Ze zijn gelijkwaardig.'


U doet net of de kerk in Nederland nog volop bloeit. Wat maakt het uit, een paar parochies minder?

'Ik ben microbioloog. Als één cel afsterft, is dat niet erg. Maar cellen vormen uiteindelijk een orgaan en als er maar genoeg cellen afsterven, sterft dat orgaan ook af. De geloofsgemeenschappen zijn vitaal genoeg, al wordt het allemaal kleiner. Als gelovigen hebben we volgens het kerkrecht het recht en de plicht de bisschoppen te waarschuwen als de kerk gevaar loopt. Met ons 'professorenmanifest' doen we dat. De bisschoppelijke plannen vormen een gevaar voor de kerk.'


De bisschoppen wijzen parochies aan. Grijp uw kans. Begin uw eigen club in de niet goedgekeurde parochies.

'Uw model is me iets te makkelijk. Ik bespeur onder katholieken ook een soort gen dat zich afzet tegen afsplitsing. Als katholiek heb je verder toch ook een zeker gevoel voor hiërarchie. We hebben net als de eerste christenen bisschoppen en priesters - opvolgers van de apostelen - nodig die ons bemoedigen en eventueel vermanen. Maar we zijn geen onmondige kinderen tegen wie papa zegt wat er moet gebeuren.'


U bent geen nieuwe Luther, maar wel behoorlijk aanmatigend. U leest de bisschoppen de les.

'Dat vind ik niet. We steken onze nek uit. We hebben genoeg van de autoritaire manier waarop de kerk in Nederland wordt geleid. We hebben een paar keer om een gesprek gevraagd met kardinaal Eijk. We hebben zelfs een aangetekende brief gestuurd. Maar nooit komt er een antwoord. Dus we hebben besloten dan maar een steen in de vijver te gooien. Ik vind het jammer dat we de barricaden op moeten, maar we kunnen niet langer zwijgen.'


Voert u geen achterhoedegevecht?Het kerkbezoek loopt terug. De rol van kerken is uitgespeeld. Jammer, maar helaas.

'Kerk en geloof worden inderdaad marginaal. Dat is triest. Ik vind het ook om een meer persoonlijke reden jammer. Op de universiteit vonden ze het maar vreemd: een hoogleraar die gelooft. Ik moest opboksen tegen mijn atheïstische collega Plasterk. Atheïsme is de norm. Het is jammer als studenten niet langer in aanraking komen met verschillende visies op de werkelijkheid.'


Als de Heilige Vader u belde, wat zou u hem zeggen?

'Dat hij oog moet hebben voor de kleine geloofsgemeenschappen: de cellen van de kerk. De kerk zal steeds meer een toevluchtsoord worden voor mensen die in de problemen zitten, dat zien we in onze parochies. Dat sluit haarfijn aan bij de boodschap van het Evangelie. Deze paus kan daaraan gestalte geven. HENK MÜLLER '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden