Bisschop Muskens toont zich barmhartig jegens mensen in armoede 'Een arme mag een brood stelen'

Met de catechismus van de katholieke kerk in de hand heeft bisschop Muskens van Breda deze week opnieuw opzien gebaard met uitspraken over armoede in Nederland....

Van onze verslaggever

Henk Müller

AMSTERDAM

Vandaag staan Muskens' opvattingen centraal in een gesprek dat hij, vergezeld door bisschop Van Luyn van Rotterdam en kardinaal Simonis, heeft met de Tweede-Kamerfractie van D66. Muskens is voorzitter van de bisschoppelijke commissie voor kerk en samenleving en kan namens de bisschoppen spreken.

De armoede in Nederland is volgens Muskens zo schrijnend, dat zijn pastorale rol van hem eist dat hij barmhartig is ten aanzien van diefstal en zwart klussen. 'De katholieke moraal heeft altijd al duidelijk gemaakt dat als je zo arm bent dat je niet meer kunt leven, je een brood mag weghalen uit de winkel.' Over het zwart bijverdienen door sommige uitkeringsgerechtigden zei de bisschop: 'Ik zal niet zeggen, dat moet je niet doen.'

Als 'pastor in het veld' is het Muskens opgevallen dat een groeiend aantal mensen in schrijnende armoede leeft. Hij constateert dat er 'iets aan het systeem fout is'. Wat dat is, weet hij niet precies. Daarvoor zijn politici, vindt de bisschop. Maar politici gebruiken hun 'antennes' niet goed. De politiek wendt het hoofd af en ontloopt haar verantwoordelijkheid, aldus Muskens.

Een paar weken geleden kwam Muskens ook in het nieuws omdat hij in het tijdschrift Zeggenschap onomwonden verklaarde dat armen geld van de groeiende groep rijken moesten afpakken. Over de groei van de economie toonde Muskens zich sceptisch. Volgens hem worden de zaken beter voorgesteld dan ze in werkelijkheid zijn. 'Den Haag manipuleert de cijfers.' Hij vermoedt dat 'minister Melkert de zaken bewust positiever voorstelt dan de werkelijkheid is'.

Muskens oogstte met zijn stellingname veel bijval. Of dat deze keer ook het geval is, moet nog blijken. Maandag vergaderen de bisschoppen over hun collega en diens uitspraken over armoede. Zijn woordvoerder, J. Willems, was er donderdag snel bij om aan te geven dat Muskens niet zo veel nieuws had gezegd. 'Het staat', aldus Willems, 'in paragraaf 2408 van de catechismus, onder artikel 7 dat het zevende gebod - gij zult niet stelen - behandelt.'

Volgens die paragraaf is er geen sprake van diefstal als de eigenaar toestemt in inbezitneming van goederen of 'als de weigering ingaat tegen de redelijkheid en tegen de universele bestemming van de goederen'. Dit is volgens het artikel het geval 'bij een dwingende en klaarblijkelijke noodtoestand, waarbij het enige middel om te voorzien in onmiddelijke en essentiële behoeften (voedsel, kleding, huisvesting) erin bestaat te beschikken over en gebruik te maken van goederen van derden'.

Een nuancering op de uitspraken heeft Muskens volgens zijn woordvoerder zelf gegeven. 'De bisschop liet ook weten dat hij vindt dat deze situatie zich in Nederland nog niet echt voordoet. Je moet het wel zien binnen de Nederlandse verhoudingen. Hij heeft als bisschop sociale kwesties in zijn portefeuille en hij vindt dat dit onderwerp heel hoog op de agenda dient te staan.'

Eén succes heeft Muskens al gehaald. Minister-president Kok heeft eind oktober een gesprek met de bisschop over zijn kritiek. Maar binnenskamers mort Muskens dat nota bene het CDA, een partij die de bisschoppen een warm hart toedragen, nog geen reactie heeft gegeven op zijn kritiek. Terwijl de bisschop er toch fijntjes op had gewezen dat het probleem van de stille armoede niet alleen iets van paars was, maar onder vorige kabinetten ontstond.

De Raad van Kerken, waarin Muskens zitting heeft namens de r.k. kerk, kijkt intussen met enige verbazing naar het succes van de bisschop. 'Van jaloezie op wat de bisschop bereikt, is geen sprake', zegt Plony Robbers. Robbers is voorzitter van de werkgroep 'De arme kant van Nederland', die al een jaar of tien tracht de publieke opinie te doordringen van het bestaan van groeiende armoede en tweedeling in de samenleving.

De Raad heeft in het voorjaar van 1995 alle gemeenten en parochies van de lidkerken gevraagd de ervaringen met armoede te verzamelen om de kerkleiding te informeren. Dat mondde in juni uit in 'Deelnemen en meedelen', een grote manifestatie op het Haagse Malieveld. Ook Muskens sprak daar.

Robbers: 'Tot zijn en onze verbazing weigerde minister Melkert van Sociale Zaken mee te doen aan de bijeenkomst. Ook andere prominente politici konden niet. De heer Wallage had het te druk met andere zaken. Andere uitgenodigde prominenten konden evenmin en de uitgenodigde CDA'ers hadden een partijcongres.'

Of de opvallende afwezigheid van politici Muskens inspireerde om zijn kritiek en zorg openlijk te ventileren, is onduidelijk. In ieder geval kritiseerde hij de PvdA deze week opnieuw.

Volgens hem 'heeft de partij in haar laatste partijcongres in Zwolle voor wat betreft haar sociale opvattingen de pauselijke sociale encycliek rechts gepasseerd'.

Na het aanbod van Kok om met de bisschop te spreken, besloot Muskens dat ook algemeen secretaris I. Bakker van de Raad aan het gesprek deel moest nemen. De drie protestantse kerken in de Raad stuurden in juni een brief aan Kok waarin zij eveneens hun bezorgdheid uitspraken over de groeiende armoede in Nederland. Zij hebben tot op heden geen antwoord gekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden