Bisschop Huub Ernst (1917 - 2017) vocht tot het eind voor een progressievere kerk

Bisschop Huub Ernst werd 8 april 100 jaar. Vrijdagavond overleed hij. 'Het standpunt van de kerk is: het is altijd zo geweest, dus we moeten er niets aan veranderen. Dat kan niet, je kunt die kwesties niet zo laten liggen.'

Hubertus Cornelis Antonius Ernst overleed vrijdag op 100-jarige leeftijd. Beeld anp

In 1983 was monseigneur Huub Ernst een van de sprekers op de grootste demonstratie ooit in Nederland, met de leus: 'Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland'. Als voorzitter van de toen zo invloedrijke Pax Christi-beweging sprak hij op het Malieveld meer dan een half miljoen mensen toe. Hij was tot het einde van zijn leven een man van de vrede die de Kruistochten uit de Middeleeuwen even 'bedenkelijk' vond als de terreuraanslagen van nu.

Ernst, die woonde in het klooster van de zusters Franciscanen in Breda, was op 8 april 100 jaar geworden. Zijn gezondheid was toen al zeer broos, hoewel hij op de kerkdienst nog aanwezig was. Hij overleed vrijdagavond.

Ernst werd als bakkerszoon geboren in de stad waar hij zo lang bisschop zou zijn. Na het kleinseminarie Ypelaar en het grootseminarie Bovendonk werd hij op 7 juni 1941 tot priester gewijd. Hij had het liefst kapelaan of dorpspastoor willen worden, maar het lot besliste anders. 'Dat werd bepaald door het onverwacht overlijden van een voorganger. Eerst moest ik een docent opvolgen op het priesterseminarie van het bisdom van Breda. In 1967 werd ik bisschop van Breda', zei hij bij zijn 75-jarig priesterjubileum vorig jaar. Oorzaak van die laatste benoeming was het onverwachte overlijden van zijn pas 49-jarige voorganger monseigneur Gerard de Vet, van wie hij als vicaris-generaal al de rechterhand was.

In 1967 werd Ernst tot bisschop gewijd. Beeld anp

Binnen het zevenkoppige vaderlandse bisschoppencollege kreeg Ernst al snel een progressief profiel. Hij gaf ruimte aan het eigen geweten van de gelovigen en aan behoedzame vernieuwingen in de liturgie. In zijn periode als bisschop werd hij geconfronteerd met grootschalige secularisatie binnen de katholieke kerk, en met een groot priestertekort. Om in dit laatste te voorzien richtte Ernst een priesteropleiding in deeltijd op, voor mannen die op latere leeftijd priester wilden worden. Het werd als een van zijn grote verdiensten gezien. In 1976 volgde hij kardinaal Alfrink op als voorzitter van Pax Christi.

Ernst was een praktisch gelovige. Hij voelde zich niet onweerstaanbaar aangetrokken tot het katholicisme. 'Ik geloof in de zin van het Johannes-evangelie in hoofdstuk 20, waar Christus zegt: 'Zalig zij die niet zien en toch geloven'. Dat geldt zeker voor mij. Dat je het niet snapt, het niet uit kunt leggen, maar dat je er wel mee kunt leven', zei hij.

Maatschappelijke functie

Ernst was overtuigd dat de kerk zou moeten kiezen voor een maatschappelijke functie: de zorg voor anderen en vooral de minder bedeelden. Hij was daar minder radicaal in dan zijn opvolger Tiny Muskens, die vond dat 'een arme best een brood zou mogen stelen'.

Nadat hij in 1992 op 75-jarige leeftijd zijn ontslag had ingediend, vroeg de paus hem nog even te blijven. Twee jaar later volgde Muskens hem op. Ernst had toen al een hartaanval gehad. Zijn ambitie om in de pastorale zorg te werken, stuitte op gezondheidsproblemen. Geestelijk bleef hij tot op het einde van zijn leven heel sterk. In het dagblad Trouw sprak hij in 2013 de hoop uit dat de kerk progressiever zou worden, bijvoorbeeld op het gebied van het celibaat, homoseksualiteit en de positie van de vrouw. 'Het standpunt van de kerk is: het is altijd zo geweest, dus we moeten er niets aan veranderen. Dat kan niet, je kunt die kwesties niet zo laten liggen.'

Ernst was overtuigd dat de kerk zou moeten kiezen voor een maatschappelijke functie: de zorg voor anderen en vooral de minder bedeelden. Beeld anp

Toen een journalist van de lokale krant De Stem hem confronteerde met het feit dat hij inmiddels in de top-tienlijstje van het Vaticaan stond van oudste nog levende bisschoppen reageerde hij: 'Ranglijsten over ouderdom? Daar houd ik me niet mee bezig. Oud worden is trouwens geen ambitie op zich. Honderd worden? Niet dat ik daar speciaal voor bid of zo, we zien wel.' Hij las nog altijd de kranten en had zelfs een abonnement op de Franse krant Le Monde - een taal die hij goed beheerste. In 2011 moest Ernst op 93-jarige leeftijd nog getuigen voor de rechtbank in het onderzoek naar een van misbruik verdachte priester. Hij zei dit geval niet te kennen.

Jan Liesen, de huidige bisschop van Breda, zei in een reactie op zijn overlijden dat Ernst 'in zijn nuchtere geloof en zijn toewijding aan zijn opdracht veel heeft betekend voor velen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.