Bisschop heeft lak aan Dibbets' ramen

In het winterzonnetje van Blois speelt de Garde Républicaine achtereenvolgens Wilhelmus en Marseillaise. Franse en Nederlandse vlag wapperen naast elkaar, voor de kathedraal....

De koningin bezocht gisteren het stadje Blois aan de Loire, ter ere van de Nederlandse kunstenaar Jan Dibbets. Hij ontwierp drieëndertig nieuwe ramen voor de kathedraal. De ramen zijn af, het zachte Loire-licht valt de kerk binnen, duiven fladderen er hun schaduwen doorheen. Maar de Franse staat kan duizend keer eigenaar zijn van de kathedraal en de 33 miljoen franc van herstel geheel op zich hebben genomen - binnen de kerkmuren worden de gasten getracteerd op een bijna complete mis, inclusief Ave Verum en bisschoppelijke preek.

Koningin, minister en kunstenaar maken na het katholieke offensief een rondgang langs de ramen. Dibbets vertelt denkelijk hetzelfde wat hij de dag tevoren ook uitlegde. Hij wilde geen plaatjes afbeelden, zoals in de 'strontbruine' 19-de eeuwse brandschilderingen achter het altaar. Dibbets vond dat 'plaatjes' niet passen in een tijd waarin iedereen kan lezen en schrijven. Hij werkte met teksten, symbolen, kleurige diagonalen, horizontalen en verticalen in grote lichte vlakken.

Het leven, het nieuwe testament, de liturgie verbeeldde hij op de begane grond. Te beginnen met Puer natus est - een zoon is geboren. In de tweede rij ramen kreeg het bovenaardse z'n plaats. Op bijna elk venster zwemmen visjes. Volgens de bisschop als symbool van Christus en christenen. Volgens Dibbets 'voor de kinderen, als ze zich in de banken vervelen'.

De kathedraal dateert van 1600. Uitgesproken lelijk, vindt Dibbets hem. 'Een varkenshok, een voddenkist.' Tot op zekere hoogte heeft Dibbets het hok kunnen uitmesten. 'Het was verschrikkelijk. Vijf beelden bij elke pilaar. Overal schilderijen. Allemaal eruit.'

Dibbets kreeg z'n opdracht in 1992 van Jack Lang, toen flamboyant minister van Cultuur onder president Mitterrand. Lang was bovendien geparachuteerd als burgemeester van Blois. En net als zijn held begon de minister/ burgemeester zijn eigen Grands Travaux op de schaal van Blois. Daar hoorde ook de drieëndertig ramen van de kathedraal bij, kapotgeschoten tijdens de oorlog en nooit vervangen.

Lang zocht Dibbets eigenhandig uit. 'Hij zei tegen mij: jij bent de artiest, alles wat jij wilt, gebeurt. De problemen zijn voor mij.' Daarna kwamen de bisschoppelijke bezwaren. Tegen de abstractie. Tegen het gebruik van Latijn. En vooral tegen het raam met daarop de namen van de drie koningen Caspar, Balthasar en Melchior. De 'wijzen uit het oosten' staan niet met naam en toenaam in de bijbel. 'Een perverse toevoeging', noemde de bisschop dat. Maar hij gaf zich later gewonnen en was overigens in zijn nopjes. Vier jaar geleden overleed hij. Z'n opvolger is monseigneur Germiny. 'Een zak', zegt Jan Dibbets.

Het werk van Dibbets interesseert de huidige bisschop geen bal, beaamt père Dominique Dupont, gehuld in goudbrokaat kazuivel. Dupont was tien jaar lang de curé van de kathedraal. 'Licht, leven en vreugde karakteriseren het werk van Jan Dibbets', is zijn enthousiaste commentaar voor de koningin. Maar père Dupont werd er door de bisschop uitgewerkt. 'Niet vanwege de ramen', legt hij uit. 'Maar omdat de bisschop een hele ouderwetse, gesloten opvatting over het geloof heeft. En ik niet.'

Dupont vindt het feestprogramma van vrijdag, 'veel te religieus'. Jack Lang, tegenwoordig minister van Onderwijs, zat naast de koningin op de eerste rij. Van de kerk heeft hij geen kaas gegeten, Dibbets heeft hem alle symboliek moeten uitleggen.

In Frankrijk werd na een bittere strijd de wapenstilstand tussen kerk en staat getekend in 1907. Nu nog mag op scholen het woord God niet worden uitgesproken. Maar de kerken worden wél door de staat betaald. Bisschop Germiny grijpt zijn kans. 'Heer, geef uw zegen', zegt hij bij, 'aan de koningin, aan het volk van Les Pays-Bas, en aan de nieuwe ramen.' Alleen Jack Lang krijgt niets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden