Bisdom verzweeg misbruik Gijsen

De klachtencommissie seksueel misbruik doet tot in detail verslag van de escapades van oud-bisschop Gijsen.

AMSTERDAM - Ze hadden die middag geen school en hij was aan het rolschaatsen onder de kastanjebomen op de speelplaats van het jongenspensionaat. Een schoolgenoot kwam de hoofdingang uit en rende op hem af. Hij moest op de kamer van de overste komen, daar wachtte een priester op hem. Hij zou voorlichting krijgen of zoiets.


De priester had een 'pregnant scheefgetrokken gezicht en mond' en zat in een leunstoel. De jongen kende hem niet. De man vertelde dat hij van het seminarie was. Hij stelde hem enkele vragen, wilde weten of hij al natte dromen had en vroeg hem zijn broek en onderbroek uit te trekken. Toen hij naakt voor hem stond, trok de priester hem bij de hand naar zich toe.


De priester was Jo Gijsen, de latere bisschop van Roermond. Jaren later herkende de jongen hem op een foto. Hij herinnerde zich hoe de priester hem op zijn been zette, hem begon te strelen, vertelde over liefde en zaadlozingen en dat je niet hoefde te liegen over natte dromen. Plotseling gebood de priester hem op te staan en zich weer aan te kleden.


Vijftig jaar later deed de jongen aangifte. Gijsen ontkende het jongenspensionaat ooit te hebben bezocht. Hij had geen weet van wat er gebeurde en nam er ferm afstand van. De klachtencommissie voor seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk achtte het verhaal voldoende authentiek en verklaarde de klacht gegrond.


Misschien zou dat nooit zijn gebeurd als de commissie niet juist een andere aanklacht tegen Gijsen had gehoord. Deze kwam van een man die toen negen of tien jaar oud was. Gijsen was de kapelaan van de parochie. Van zijn vader moest de jongen brieven naar hem brengen. Hij kreeg chocolademelk, waarna de kapelaan hem op schoot trok en betastte. Mondje dicht, anders kom je in de hel, zei Gijsen.


Het misbruik ging door en beperkte zich niet tot het strelen van de penis. De jongen moest hem soms aftrekken en de priester zou hem een aantal keren anaal hebben gepenetreerd. In 1959 stopte het misbruik ineens. Jaren later durfde de jongen het aan een van zijn oudere zussen te vertellen.


Ook hij deed vijftig jaar later aangifte. Aanvankelijk zonder resultaat, maar in een tweede ronde werd de klacht wel gegrond verklaard. Althans, wat betreft het strelen van de penis. Voor de verkrachtingen is onvoldoende bewijs gevonden. Dat betekent volgens de commissie niet dat het niet is gebeurd. Ook in dit geval zei Gijsen niks van de brieven te weten. Familieleden verklaarden dat de kapelaan hen regelmatig bezocht en dat ook andere kinderen hem brieven brachten.


Gijsen overleed op 24 juni 2013 op 80-jarige leeftijd. In februari van dit jaar deed de klachtencommissie uitspraak en pas afgelopen week werd die, na een vraag van een journalist, openbaar. Bisschop Frans Wiertz van Roermond bood de slachtoffers daarop excuses aan. Hij liet meteen weten het als zeer verdrietig te ervaren dat de latere kerkelijke positie en voorbeeldfunctie van Gijsen zijn beschadigd.


De woordvoerder van het bisdom Roermond erkent dat het bisdom allang op de hoogte was. Het is, zegt hij, de gewoonte dat het bisdom de uitspraken van de commissie overneemt, maar niet dat het zelf de publiciteit zoekt. Ook niet nu het Gijsen betreft.


Kwalijk, oordeelde minister Schippers van Volksgezondheid, dat de kerk wacht tot er iemand belt en niet zelf actief publiceert. Onverteerbaar, zegt Guido Klabbers van de belangenorganisatie van slachtoffers Klokk. 'Het zou de kerk hebben gesierd er openlijker over te zijn. Het laat zien dat het voor slachtoffers twee keer zo moeilijk is erkenning te vinden voor hun verhaal dan voor de dader, die wordt gemakkelijker geloofd.'


Slachtoffers hebben vaak baat bij publiciteit, weet ook het bisdom, omdat die steunbewijzen kunnen opleveren. Dat zijn aanwijzingen die de authenticiteit van de aanklacht onderschrijven. Veel slachtoffers weten van elkaar niet dat ze zijn misbruikt, zelfs niet als hun dader dezelfde persoon was en ze bij elkaar in de klas zaten. Inmiddels zijn er 1.600 aanklachten ingediend, waarvan een kwart is afgewezen. 800 zaken zijn nog in behandeling. 'Onder de oppervlakte is nog veel beweging', zegt Klabbers. Het is niet duidelijk of er andere bisschoppen zijn aangeklaagd.


Gijsen kwam eerder in opspraak. De klachtencommissie noemde het 'onbetamelijk' dat hij een masturberende jongen in zijn chambrette had begluurd. Als bisschop in IJsland zou hij een brief van een slachtoffer van seksueel geweld hebben vernietigd. In 2011 ontdekte de commissie-Deetman (die onderzoek deed naar het misbruik) dat Gijsen het archief van het bisdom Roermond in de periode van 1972 tot 1993 heeft vernietigd. Hij was toen bisschop.


Gijsen is van groot belang geweest voor de katholieke kerk in Nederland. Na zijn overlijden werd hij wel de 'Roomse sloper van de katholieke lente' genoemd, omdat hij progressieve stromingen sterk veroordeelde en tegenwerkte. Tot schrik van de katholieke geestelijken en gelovigen werd hij in 1972 tot bisschop van Roermond genoemd. Hij kreeg het aan de stok met opstandige priesters in zijn bisdom en richtte zijn eigen priesteropleiding Rolduc op. Hij was conservatief, rechtlijnig en moraliserend en wellicht de meest omstreden bisschop die Nederland ooit heeft gekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden